เลเซอร์หน้ามีกี่แบบ Q-switched, Fractional, IPL และพิโคเลเซอร์ต่างกันอย่างไร

เลเซอร์หน้าแบ่งตามเป้าที่แสงเล็งได้สี่กลุ่มใหญ่ คือ กลุ่มสลายเม็ดสีอย่าง Q-switched และพิโค กลุ่มปรับพื้นผิวและหลุมสิวอย่าง Fractional CO2 และ Er:YAG กลุ่มหลอดเลือดอย่าง pulsed dye laser และ IPL ซึ่งเป็นแสงช่วงกว้างที่มักถูกเรียกรวมกับเลเซอร์ ส่วนเลเซอร์กำจัดขนเป็นกลุ่มแยก ความต่างหลักอยู่ที่ความยาวคลื่น ความลึก และเวลาพักฟื้น ผิวคนไทยที่มีเมลานินปานกลางถึงมากต้องระวังรอยดำหลังอักเสบเป็นพิเศษ

แสงเลือกเป้าได้อย่างไร

หลักการที่อยู่เบื้องหลังเลเซอร์ผิวหนังเกือบทุกเครื่องเรียกว่า selective photothermolysis คือเลือกความยาวคลื่นที่เป้าหมายดูดซับได้ดี และปล่อยพลังงานในช่วงเวลาสั้นพอที่ความร้อนจะไม่ลามไปทำลายผิวรอบ ๆ งานทบทวนของ Husain และ Alster ปี 2016 อธิบายว่าในผิวมีเป้าหลักสามตัว ได้แก่ น้ำ เมลานิน และฮีโมโกลบิน

เมื่อเข้าใจตรงนี้ จะเห็นว่าทำไมผิวคล้ำต้องระวัง เมลานินในผิวปกติก็ดูดแสงเหมือนกัน ถ้าเครื่องเล็งเม็ดสีของกระ ผิวรอบกระที่มีเมลานินมากก็รับพลังงานไปด้วย งานทบทวนเดียวกันจึงแนะนำให้ผิวเข้มใช้ความยาวคลื่นที่ยาวขึ้น ซึ่งเมลานินดูดซับน้อยลง

ก่อนเลือกเครื่อง ให้ตอบคำถามสามข้อกับแพทย์ ปัญหาอยู่ที่เป้าอะไร อยู่ตื้นหรือลึก และผิวเรามีเมลานินมากแค่ไหน

ภาพรวมทุกกลุ่มในตารางเดียว

กลุ่ม	เทคโนโลยีที่พบ	ความยาวคลื่นตามงานทบทวน	ใช้กับ	พักฟื้น
สลายเม็ดสี	Q-switched Nd:YAG, ruby, alexandrite, พิโค	532/1,064, 694, 755 nm	กระ จุดด่างดำ รอยสัก	สั้น
หลอดเลือด	Pulsed dye laser (PDL)	585-595 nm	เส้นเลือดฝอย หน้าแดง ปานแดง	สั้น อาจมีจ้ำม่วง
แสงช่วงกว้าง	IPL	ราว 420-1,400 nm ผ่านฟิลเตอร์	กระตื้น รอยแดง สีผิวไม่เท่ากัน	สั้น
ปรับพื้นผิวแบบไม่ลอกผิว	Fractional non-ablative	ราว 980-1,540 nm	รูขุมขน ผิวหยาบ หลุมตื้น	1-2 วัน
ปรับพื้นผิวแบบลอกผิว	CO2, Er:YAG (แบบเต็มผืนหรือฟรักชันนัล)	10,600 และ 2,940 nm	หลุมสิว ริ้วรอย แผลเป็น	นานที่สุด
กำจัดขน	Alexandrite, Nd:YAG และเครื่องอื่นในช่วงเดียวกัน	600-1,200 nm	ขนหน้าและตัว	สั้น

ตัวเลขในตารางมาจากงานทบทวนที่อ้างไว้ท้ายหน้า เครื่องแต่ละยี่ห้อมีรายละเอียดต่างกันได้

Q-switched และพิโค สำหรับเม็ดสี

Q-switched ปล่อยพลังงานเป็นพัลส์ระดับนาโนวินาที แรงกระแทกทำให้เม็ดสีแตกเป็นชิ้นเล็กแล้วร่างกายค่อย ๆ เก็บกวาดไป ส่วนพิโคเลเซอร์เป็นรุ่นที่ใหม่กว่า พัลส์สั้นระดับพิโควินาที แนวคิดคือใช้ความร้อนน้อยลง

กลุ่มนี้เหมาะกับกระแดด จุดด่างดำตื้น และรอยสัก ผลข้างเคียงที่พบบ่อยคือสะเก็ดบาง ๆ และปื้นแดงไม่กี่วัน ข้อสำคัญคือหลังทำต้องกันแดดเข้มงวด เพราะผิวที่เพิ่งได้รับเลเซอร์ทิ้งรอยดำง่าย พิโคมักแพงกว่า แต่ไม่ได้เหนือกว่าสำหรับทุกปัญหา คำถามที่ควรถามแพทย์คือทำไมเครื่องนี้จึงเหมาะกับปัญหาของเรา

ฝ้าต่างจากกระ และเลเซอร์ช่วยได้จำกัด

ฝ้าเป็นภาวะเรื้อรังที่แดด ความร้อน และฮอร์โมนกระตุ้นได้ AAD ระบุว่าเลเซอร์และแสงช่วยผู้ป่วยฝ้าได้บางราย แต่ต้องใช้ร่วมกับยาทาและการกันแดดเสมอ งานทบทวนของ Husain และ Alster ก็บันทึกไว้ว่าผลของเลเซอร์แบบไม่ลอกผิวต่อฝ้าไม่สม่ำเสมอ

ในทางปฏิบัติ แพทย์มักเริ่มด้วยยาทาและกันแดด SPF 30 ขึ้นไปร่วมกับหมวกปีกกว้างก่อน แล้วค่อยพิจารณาเลเซอร์พลังงานต่ำเป็นตัวเสริม ใครที่เป็นฝ้าและกำลังคิดเรื่องเลเซอร์ ดูรายละเอียดการวางแผนที่ เลเซอร์ฝ้า และสาเหตุที่ทำให้ฝ้ากลับมาซ้ำที่ ฝ้าเกิดจากอะไร

ฟรักชันนัล เมื่อปัญหาอยู่ที่พื้นผิว

เลเซอร์แบบฟรักชันนัลเข้ามาในวงการตั้งแต่ปี 2004 แนวคิดคือยิงแสงเป็นจุดเล็กจำนวนมาก เหลือผิวปกติเป็นเกาะล้อมแต่ละจุด ผิวที่เหลือช่วยให้ฟื้นเร็วกว่าการทำทั้งผืน

แบบลอกผิว (ablative) อย่าง CO2 ที่ 10,600 นาโนเมตรให้ผลกระชับผิวมากกว่า แต่พักฟื้นนานกว่า Er:YAG ที่ 2,940 นาโนเมตรหายเร็วกว่า แต่กระชับน้อยกว่า ทั้งคู่ใช้กับหลุมสิว ริ้วรอย และแผลเป็น AAD อธิบายว่าเลเซอร์ปรับผิวช่วยหลุมสิวเพราะผิวใหม่และคอลลาเจนใหม่สร้างขึ้นแทน และบางเครื่องต้องทำหลายครั้งกว่าเครื่องอื่น

แบบไม่ลอกผิว (non-ablative) ราว 980-1,540 นาโนเมตร ให้ความร้อนใต้ผิวโดยไม่ทำลายผิวชั้นบน งานทบทวนระบุว่าต้องทำอย่างน้อยสามครั้ง ห่างกันประมาณเดือนละครั้ง ผิวแดงหายใน 24-48 ชั่วโมง เหมาะกับคนที่หยุดงานไม่ได้

AAD ยังแนะนำให้แจ้งแพทย์ถึงยารักษาสิวทุกตัวที่ใช้ในสองปีที่ผ่านมาก่อนรักษาหลุมสิว และบอกว่าการกรีดเข็มขนาดเล็ก (microneedling) กับคลื่นวิทยุ (RF) ปลอดภัยกับผิวทุกสี ซึ่งเป็นทางเลือกสำหรับผิวคล้ำที่กังวลเรื่องรอยดำ ตัวเลือกอื่นนอกจากเลเซอร์อยู่ที่ ตัวเลือกรักษารอยแผลเป็นสิว

IPL กับเลเซอร์หลอดเลือด

IPL ใช้หลอดแฟลชที่ปล่อยแสงช่วงกว้างราว 420-1,400 นาโนเมตร แล้วใช้ฟิลเตอร์ตัดช่วงที่ไม่ต้องการออก IPL จึงเป็นแสงหลายความยาวคลื่น ซึ่งต่างจากเลเซอร์จริง แต่คลินิกมักเรียกรวมกัน ใช้กับกระตื้น รอยแดงจากเส้นเลือดฝอย และสีผิวไม่สม่ำเสมอจากแดด ไม่เหมาะกับผิวที่เพิ่งไปเที่ยวทะเลมา เพราะเมลานินที่เพิ่มขึ้นดูดแสงจนไหม้ได้

เลเซอร์หลอดเลือดอย่าง PDL ที่ 585-595 นาโนเมตร เล็งฮีโมโกลบินโดยตรง ใช้กับเส้นเลือดฝอยบนหน้า หน้าแดง และปานแดง หลังทำอาจมีจ้ำม่วงไม่กี่วัน ภาวะหน้าแดงเรื้อรังอย่างโรซาเซียควรให้แพทย์วินิจฉัยก่อน เพราะต้องดูแลต่อเนื่องหลังเลเซอร์ด้วย

ผลข้างเคียงที่งานวิจัยนับไว้

งานทบทวนปี 2016 รวบรวมอัตราการเกิดผลข้างเคียงหลังเลเซอร์ฟรักชันนัลไว้ ตัวเลขเหล่านี้ช่วยให้เราถามคำถามกับคลินิกได้ตรงขึ้น

ผลข้างเคียง	ตัวเลขที่รายงาน	ลดความเสี่ยงอย่างไร
ผิวแดงนาน	ต่ำกว่า 1% ในแบบไม่ลอกผิว แต่ราว 12.5% แดงเกินหนึ่งเดือนในแบบลอกผิว	เลือกแบบไม่ลอกผิวถ้าหยุดงานไม่ได้
รอยดำหลังอักเสบ	เกิน 12% ในผิว Fitzpatrick III-VI	ความยาวคลื่นยาวขึ้น พลังงานเหมาะสม กันแดด
สิวขึ้นหลังทำ	สูงสุดราว 10%	ใช้ครีมเนื้อเบาหลังทำ
สิวข้าวสาร (milia)	ราว 20%	มักหายเอง
เริมกำเริบ	สูงสุดราว 2%	ใครเคยเป็นเริม แพทย์มักให้ยาป้องกันก่อนทำ

ความเสี่ยงอื่นอย่างแผลไหม้ ตุ่มพอง หรือผิวด่างขาว เกิดได้เมื่อพลังงานไม่เหมาะกับผิว ทางลดความเสี่ยงที่ดีที่สุดคือทำกับแพทย์ในสถานพยาบาลที่ได้รับอนุญาต วิธีตรวจคลินิกก่อนจ่ายเงินอยู่ที่ วิธีเลือกคลินิกเสริมความงาม

คำถามที่ควรถามคลินิกก่อนจ่ายเงิน

ใบเสนอราคาเลเซอร์มักบอกแค่ชื่อเครื่องกับจำนวนครั้ง ซึ่งไม่พอให้ตัดสินใจ เราแนะนำให้ถามคำถามเหล่านี้ระหว่างปรึกษา และจดคำตอบไว้

1. ปัญหาผิวของเราคืออะไร แพทย์วินิจฉัยว่าเป็นกระ ฝ้า รอยดำหลังสิว หรือหลายอย่างปนกัน
2. เครื่องที่เสนอเล็งเป้าอะไร และทำไมจึงเลือกความยาวคลื่นนี้กับสีผิวของเรา
3. ต้องทำกี่ครั้ง ห่างกันเท่าไร และถ้าครบแล้วไม่ได้ผล แผนต่อไปคืออะไร
4. หลังทำแต่ละครั้งผิวจะแดง ลอก หรือมีสะเก็ดกี่วัน หยุดงานได้กี่วัน
5. ผลข้างเคียงที่คลินิกเจอบ่อยกับคนผิวสีเดียวกับเราคืออะไร และถ้าเกิดรอยดำจะดูแลอย่างไร
6. ใครเป็นคนกดเครื่องจริง แพทย์หรือผู้ช่วย

คลินิกที่ตอบข้อ 2 และ 5 ได้ชัดเจน มักเป็นคลินิกที่ประเมินผิวก่อนขาย ถ้าคำตอบวนกลับมาที่โปรโมชันหรือชื่อเครื่องรุ่นใหม่ ให้เก็บข้อมูลไว้แล้วไปปรึกษาที่อื่นเทียบ

อีกเรื่องที่ควรขอคือรูปถ่ายก่อนทำในแสงเดียวกันและมุมเดียวกันทุกครั้ง ผลของเลเซอร์หลายแบบค่อยเป็นค่อยไป ถ้าไม่มีรูปเทียบ เรามักลืมว่าผิวเริ่มต้นเป็นอย่างไร และตัดสินผลจากความรู้สึกในวันที่ผิวไม่ดี รูปชุดนี้ยังช่วยให้แพทย์ปรับพลังงานในครั้งต่อไปได้ตรงขึ้นด้วย

เตรียมตัวก่อนและดูแลหลังทำ

ก่อนนัด เลี่ยงแดดจัดและอย่าให้ผิวแทนช่วงหลายสัปดาห์ก่อนทำ บอกแพทย์เรื่องยาทุกตัว โดยเฉพาะเรตินอยด์ ยารักษาสิว ประวัติเริม และประวัติแผลเป็นนูน ถามให้ชัดว่าต้องหยุดผลิตภัณฑ์ไหนกี่วัน และอย่าซื้อแพ็กเกจก่อนที่แพทย์จะดูผิวจริง

หลังทำ ล้างหน้าเบา ๆ ทามอยส์เจอไรเซอร์ กันแดดทุกวัน งดกรดและเรตินอลจนแพทย์อนุญาต ไม่แกะสะเก็ด และกลับไปพบแพทย์ถ้าเจ็บมาก บวมร้อนเพิ่มขึ้น หรือมีหนอง รายละเอียดวันต่อวันอยู่ที่ ดูแลผิวหลังทำหัตถการ

ถ้าปัญหาผิวคุณเป็นแบบนี้ ให้เริ่มคุยกับแพทย์เรื่อง...

ปัญหาหลัก	กลุ่มที่มักพิจารณาก่อน	เงื่อนไขที่ต้องยอมรับ
กระแดด จุดด่างดำตื้น	Q-switched พิโค หรือ IPL	กันแดดทุกวัน ไม่งั้นกลับมา
ฝ้า	ยาและกันแดดก่อน เลเซอร์พลังงานต่ำเป็นตัวเสริม	ควบคุมได้ แต่กลับมาได้เสมอ
หลุมสิวลึก	ฟรักชันนัล CO2 หรือ Er:YAG	พักฟื้นหลายวัน ต้องทำหลายครั้ง
หลุมตื้น รูขุมขน ผิวหยาบ	ฟรักชันนัลแบบไม่ลอกผิว	อย่างน้อยสามครั้ง ผลค่อยเป็นค่อยไป
หน้าแดง เส้นเลือดฝอย	PDL หรือ IPL หลังวินิจฉัย	อาจมีจ้ำม่วงไม่กี่วัน
ผิวคล้ำ กังวลรอยดำ	ความยาวคลื่นยาว หรือ microneedling และ RF	ผลช้ากว่าแต่เสี่ยงน้อยกว่า
ขนที่ไม่ต้องการ	เลเซอร์กำจัดขน ดู กำจัดขนด้วยเลเซอร์ต้องทำกี่ครั้ง	ต้องทำหลายรอบ