ขนตาร่วงเกิดจากอะไร ร่วงปกติกี่เส้น และสัญญาณที่ควรพบแพทย์

ขนตาร่วงวันละ 1 ถึง 5 เส้นคือเรื่องปกติ เพราะขนตามีวงจรโตแล้วหลุดเหมือนผมทุกเส้น เรื่องที่ควรสงสัยคือร่วงเร็วกว่าที่ขึ้นใหม่ ซึ่งในวงการจักษุเรียกว่า madarosis และมักมีสาเหตุซ่อนอยู่ ที่เจอบ่อยสุดสำหรับคนที่แต่งตาเป็นประจำคือการต่อขนตา กาว การดัดและย้อมขนตา กับการถูตอนล้างมาสคาร่า ส่วนสาเหตุที่ต้องให้แพทย์ดูมีตั้งแต่เปลือกตาอักเสบ โรคทางร่างกาย ยาบางชนิด ไปจนถึงการขาดสารอาหาร

เส้นแบ่งระหว่างร่วงปกติกับร่วงผิดปกติ

ข้อมูลที่ Cleveland Clinic อ้างจาก American Academy of Ophthalmology (AAO) ระบุว่าการเสียขนตาประมาณ 1 ถึง 5 เส้นต่อวันเป็นเรื่องปกติ เส้นที่หลุดจะมีเส้นใหม่งอกแทน จำนวนโดยรวมจึงไม่ลดลง

วิธีเช็กง่าย ๆ ที่บ้านคือถ่ายรูปตาข้างละใบตอนไม่ได้แต่งหน้า ในแสงเดียวกัน แล้วถ่ายซ้ำอีกครั้งหลังผ่านไปสองสามสัปดาห์ ถ้าช่องว่างเพิ่มขึ้นหรือขนตาบางลงชัดเจนก็ไม่ต้องรอ การนับเส้นที่ติดปลายสำลีทุกวันไม่ช่วยอะไร เพราะเส้นที่ติดมาอาจเป็นเส้นที่ถึงเวลาหลุดอยู่แล้ว

สิ่งที่ทำกับขนตาเอง ต้นเหตุที่ควรสงสัยก่อน

ในบรรดาสาเหตุทั้งหมด กลุ่มนี้เป็นกลุ่มที่คุณควบคุมได้ และ Cleveland Clinic จัดให้เป็นหนึ่งในห้าสาเหตุหลัก

• ต่อขนตา ขนตาปลอมที่หนักหรือยาวเกินจะดึงขนตาจริงตลอดเวลา เกิดเป็นภาวะที่เรียกว่า traction alopecia ซึ่งเป็นชื่อเดียวกับ ผมร่วงจากการมัดผมตึง
• กาวและน้ำยา สารเคมีในกาวต่อขนตาหรือน้ำยาดัดอาจทำให้ผิวเปลือกตาแพ้ บวม และรูขุมขนเสียหาย
• ดัดและย้อมขนตา Cleveland Clinic ระบุไว้ในรายการเดียวกับการต่อขนตาว่าอาจทำร้ายรูขุมขนได้
• การถูแรงตอนล้างเครื่องสำอาง เป็นสาเหตุที่คนมักมองข้าม ลองอ่านวิธีที่ไม่ต้องถูใน วิธีล้างมาสคาร่าที่ไม่ยอมออก และเลือกตัวละลายสูตรน้ำมันจาก คลีนซิ่งบาล์มกับคลีนซิ่งออยล์

AAO แนะนำว่าต่อขนตาได้อย่างปลอดภัยถ้าช่างมืออาชีพเป็นคนทำ แต่ถ้าติดไม่ดี ทั้งขนตาแบบกาวและแบบแม่เหล็กอาจระคายผิวหรือขีดข่วนกระจกตาได้ และควรใส่ขนตาปลอมเฉพาะโอกาสพิเศษ เมื่อรู้สึกไม่สบายตาให้ไปพบจักษุแพทย์ทันที

Cleveland Clinic แนะนำให้พักขนตาจากการต่อหรือขนตาปลอมสักสองสามเดือนหลังใช้ต่อเนื่อง และให้ทำแพตช์เทสต์ก่อนใช้กาวหรือน้ำยาครั้งแรกในร้านที่ไม่เคยไป

เปลือกตาอักเสบ สาเหตุที่ทำให้ขนตาร่วงโดยไม่รู้ตัว

Blepharitis คือการอักเสบของขอบเปลือกตา มักเกี่ยวกับโรคผิวหนังอย่างโรซาเซีย ผื่นเซบอร์เรียที่ขอบตา หรือไรขนตา (demodex) อาการที่ควรสังเกตคือขอบเปลือกตาแดง คัน มีขุยหรือสะเก็ดติดโคนขนตาตอนตื่นนอน เมื่อการอักเสบทำลายรูขุมขน ขนตาก็ร่วง

Cleveland Clinic ให้แนวทางดูแลเบื้องต้นคือรักษาโรคผิวหนังที่เป็นต้นเหตุ ใช้ผ้าอุ่นประคบ และล้างขอบตาเบา ๆ ส่วน AAO ระบุในบทความเรื่องเครื่องสำอางรอบดวงตาว่าคนที่เป็นเปลือกตาอักเสบ ตากุ้งยิง หรือก้อนที่เปลือกตาบ่อย ๆ มักได้รับคำแนะนำให้ใช้แชมพูเด็กสูตร tear-free ล้างบริเวณเปลือกตา ถ้าอาการดื้อหรือเป็นหนัก ให้พบจักษุแพทย์หรือแพทย์ผิวหนัง

ร่างกายส่งสัญญาณผ่านขนตา

บางครั้งปัญหาอยู่ที่ร่างกายทั้งตัว Cleveland Clinic ระบุกลุ่มโรคที่ทำให้ขนตาหลุดได้ เช่น โรคภูมิต้านตนเอง (ผมร่วงเป็นหย่อม ลูปัส สเคลอโรเดอร์มา) ไทรอยด์ทำงานต่ำ การติดเชื้อบางชนิด วัยหมดประจำเดือน และมะเร็งผิวหนัง

ยาก็เป็นต้นเหตุได้ ยาบางตัวที่ใช้กับโรคซึมเศร้าหรือกลุ่มยาต้านการแข็งตัวของเลือดอาจทำให้ขนตาบาง และเคมีบำบัดหรือรังสีรักษาก็ทำให้ขนตาบางหรือหลุด ซึ่งมักงอกกลับหลังหยุดการรักษา สิ่งที่ Cleveland Clinic เน้นคือห้ามหยุดยาเองถ้าไม่ได้รับอนุญาตจากแพทย์ ให้เล่าอาการให้แพทย์ฟังแทน

ส่วนวิตามินและแร่ธาตุ ไบโอติน สังกะสี และธาตุเหล็กต่ำอาจกระทบการงอกของขนตา แต่ Cleveland Clinic แนะนำให้เจาะเลือดยืนยันก่อนจึงค่อยเสริม และเตือนว่าการกินในขนาดสูงอาจเป็นพิษและรบกวนผลตรวจเลือดอื่นได้

เซรั่มบำรุงขนตา ช่วยได้ไหม

AAO ระบุว่า Latisse เป็นผลิตภัณฑ์กระตุ้นขนตายาวเพียงตัวเดียวที่บทความของ AAO ระบุว่าผ่านการรับรองจาก FDA และต้องมีใบสั่งแพทย์ ส่วนผลิตภัณฑ์ที่ซื้อได้เองโดยไม่ต้องมีใบสั่งยายังไม่ผ่านการทดสอบจาก FDA ความปลอดภัยและประสิทธิภาพจึงยังพิสูจน์ไม่ได้ AAO แนะนำให้ปรึกษาจักษุแพทย์ก่อนใช้

ถ้าอยากได้ขนตาดูหนาขึ้นแบบไม่เสี่ยง มาสคาร่าสูตรต่อความยาวเป็นทางที่ปลอดภัยกว่า เลือกได้จาก มาสคาร่ากันน้ำและสูตรทั่วไปที่เราคัดจากหัวแปรงและสูตร

ดูแลเบื้องต้นระหว่างรอพบแพทย์

1. พักการต่อขนตา ดัด ย้อม และขนตาปลอมอย่างน้อยสองสามเดือน
2. ใช้รีมูฟเวอร์ปราศจากน้ำหอมหรือไมเซลลาร์วอเตอร์ และไม่ถู
3. เปลี่ยนมาสคาร่าทุกสามเดือน AAO แนะนำให้ทิ้งเครื่องสำอางตาหลังซื้อสามเดือน หรือทิ้งทันทีถ้าตาติดเชื้อระหว่างใช้
4. ใช้ที่ดัดขนตาเป็นครั้งคราว และเลี่ยงแบบใช้ความร้อน ตามที่ Cleveland Clinic แนะนำ
5. ลองหมอนผ้าซาตินหรือไหมเพื่อลดแรงเสียดสี
6. เปลี่ยนผลิตภัณฑ์ทีละอย่าง จะได้รู้ว่าตัวไหนเป็นปัญหา

ไปพบแพทย์เมื่อไร

ตามรายการของ Cleveland Clinic ให้พบแพทย์เมื่อขนตาบางลงหรือหลุดเป็นกระจุก ร่วงเร็วกว่าที่ขึ้นใหม่ เริ่มร่วงหลังเริ่มยาใหม่ หรือเปลือกตาระคายเคืองรุนแรงหรือเป็นไม่หาย จักษุแพทย์เหมาะกับอาการที่เกี่ยวกับขอบตา ส่วนแพทย์ผิวหนังเหมาะเมื่อสงสัยโรคผิวหนังหรือผมร่วงเป็นหย่อมร่วมด้วย

เริ่มจากข้อไหนก่อน

สถานการณ์ของคุณ	เริ่มที่
เพิ่งต่อหรือดัดขนตา แล้วขนตาน้อยลง	พักต่อ 2-3 เดือน ทำแพตช์เทสต์ครั้งต่อไป เลือกช่างที่ทำเป็นประจำ
ล้างมาสคาร่าด้วยการถู	เปลี่ยนไปรีมูฟเวอร์ที่ละลายมาสคาร่า วางทิ้งไว้ให้ซึมแล้วเช็ดเบา ๆ
ขอบตาแดงมีขุยตอนเช้า	ประคบอุ่น และพบจักษุแพทย์ถ้าไม่ดีขึ้น
ร่วงหลังเริ่มยาใหม่	ปรึกษาแพทย์ที่สั่งยา ห้ามหยุดเอง
ร่วงทั้งที่ไม่ได้ทำอะไรกับขนตา มีผมหรือคิ้วร่วงด้วย	พบแพทย์เพื่อตรวจหาโรคทางร่างกาย