อาการท้องอ่อนๆ คืออะไร แยกจากอาการก่อนมีประจำเดือนได้อย่างไร

อาการท้องอ่อน ๆ คืออาการตั้งครรภ์ช่วงแรกที่ยังไม่ชัดเจน เช่น เหนื่อยง่ายกว่าปกติ เต้านมคัด ปัสสาวะบ่อย คลื่นไส้เล็กน้อย และประจำเดือนขาด คำว่า "ท้องอ่อน" เป็นคำพูดในภาษาไทยที่หมายถึงช่วงตั้งครรภ์ระยะแรก ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในไตรมาสที่ 1 หรือราว 3 เดือนแรก NHS ระบุว่าอาการเริ่มต้นมักปรากฏเมื่ออายุครรภ์ราว 4 ถึง 6 สัปดาห์ และไม่ใช่ทุกคนจะมีครบทุกอาการ

ปัญหาคืออาการเหล่านี้คล้ายช่วงก่อนมีประจำเดือน (PMS) หรือช่วงที่เครียดมาก จึงสับสนง่าย ด้านล่างเป็นวิธีแยกความต่าง เวลาที่ควรตรวจ การดูแลตัวเองช่วงที่อวัยวะของทารกกำลังก่อรูป และสัญญาณที่ต้องไปโรงพยาบาล

"ท้องอ่อน" ในความหมายของแพทย์คืออะไร

แพทย์ไม่ได้ใช้คำว่าท้องอ่อนหรือท้องแก่ แพทย์ใช้ "อายุครรภ์" เป็นสัปดาห์ นับจากวันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้าย ช่วงที่คนไทยเรียกว่าท้องอ่อนจึงครอบคลุมประมาณสัปดาห์ที่ 4 ถึง 13 ซึ่งตรงกับไตรมาสแรก

บางบ้านใช้คำนี้กับคนที่ "ท้องไม่แข็งแรง" หรือแท้งง่าย ความหมายนี้เป็นภาษาพูด ถ้าแพทย์บอกว่ามี "ภาวะคุกคามการแท้ง" (threatened miscarriage) หมายถึงมีเลือดออกในช่วงครรภ์ต้น ๆ ขณะที่ครรภ์ยังดำเนินต่ออยู่ ต้องติดตามอาการใกล้ชิด อ่านวิธีนับสัปดาห์แบบละเอียดได้ที่ วิธีนับอายุครรภ์

อาการที่พบบ่อยในช่วงท้องอ่อน

รายการอาการด้านล่างอ้างอิงจากหน้าอาการตั้งครรภ์ของ NHS พร้อมคำอธิบายว่ามาจากอะไร

อาการ	มักเริ่มเมื่อไร	ทำไมจึงเกิด
ประจำเดือนขาด	เมื่อเลยกำหนด	ฮอร์โมนหยุดการหลุดลอกของเยื่อบุมดลูก
เต้านมคัดตึง ใหญ่ขึ้น เจ็บ	ช่วงต้น คล้ายก่อนมีประจำเดือน	เอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรนสูงขึ้น
เหนื่อยมากหลังทำกิจวัตรปกติ	สัปดาห์แรก ๆ	โปรเจสเตอโรนสูงและร่างกายใช้พลังงานมาก
คลื่นไส้ เหม็นกลิ่น	ราวสัปดาห์ที่ 5 ถึง 6	ฮอร์โมน hCG และประสาทกลิ่นไวขึ้น
ปัสสาวะบ่อยโดยไม่แสบ	ช่วงต้น	เลือดไปเลี้ยงไตมากขึ้น
เลือดออกจาง ๆ	ราวช่วงที่ประจำเดือนควรมา	ตัวอ่อนฝังตัวที่ผนังมดลูก
ท้องผูก ท้องอืด	ตลอดไตรมาสแรก	ลำไส้ทำงานช้าลงจากฮอร์โมน
ตกขาวมากขึ้นโดยไม่คัน	ช่วงต้น	ฮอร์โมนและเลือดไปเลี้ยงช่องคลอดมากขึ้น
รสโลหะในปาก อยากหรือเบื่ออาหาร	ช่วงต้น	การรับรสและกลิ่นเปลี่ยน
อารมณ์แปรปรวน	ตลอดไตรมาสแรก	ฮอร์โมนเปลี่ยนเร็ว

อาการคลื่นไส้ช่วงแรกมีรายละเอียดเรื่องระดับความรุนแรงที่ควรรู้ อ่านต่อได้ที่ อาการแพ้ท้องช่วงแรก

อาการท้องอ่อนต่างจากอาการก่อนมีประจำเดือนอย่างไร

อาการหลายอย่างคล้ายกันเพราะโปรเจสเตอโรนมีบทบาททั้งสองกรณี จุดต่างที่ช่วยแยกได้มีดังนี้

ลักษณะ	อาการก่อนมีประจำเดือน (PMS)	อาการท้องอ่อน
ระยะเวลา	หายเมื่อประจำเดือนมา	ต่อเนื่องเกินวันที่ประจำเดือนควรมา
เต้านม	คัดตึง ทุเลาเมื่อประจำเดือนมา	คัดตึงเจ็บต่อเนื่อง ลานนมคล้ำขึ้นได้
คลื่นไส้	พบน้อย	พบบ่อย โดยเฉพาะเหม็นกลิ่น
เลือดออก	ประจำเดือนปริมาณปกติหลายวัน	จาง ๆ หรือเป็นจุด 1 ถึง 2 วัน
ปวดท้อง	ปวดบีบเป็นพัก ๆ	ปวดหน่วงเบา ๆ
ปัสสาวะ	ปกติ	บ่อยขึ้น
ความเหนื่อย	เหนื่อยเล็กน้อย	เหนื่อยมากแม้นอนพอ

ต้องย้ำว่า ไม่มีอาการใดยืนยันการตั้งครรภ์ได้เต็มร้อย คนที่ท้องจริงบางคนไม่มีอาการเลย และคนที่มีอาการครบบางคนก็ไม่ได้ท้อง ข้อสรุปที่แม่นที่สุดคือการตรวจฮอร์โมน hCG

ตรวจเมื่อไร ถึงจะยืนยันได้

ลำดับที่ใช้ได้จริงสำหรับคนส่วนใหญ่ มีดังนี้

1. รอให้ประจำเดือนขาดอย่างน้อย 1 วัน แล้วตรวจด้วยปัสสาวะแรกของเช้า ดูตารางวันตรวจที่ ประจำเดือนขาดกี่วันถึงตรวจครรภ์ได้
2. ถ้าผลเป็นลบแต่ประจำเดือนยังไม่มา ตรวจซ้ำหลัง 3 ถึง 7 วัน
3. ถ้าผลบวก นัดแพทย์เพื่อยืนยันและเริ่มฝากครรภ์
4. ถ้ามีเลือดออกมากหรือปวดท้องรุนแรงร่วมด้วย ไปโรงพยาบาลทันทีโดยไม่ต้องรอตรวจเอง

ชุดตรวจครรภ์ซื้อได้ที่ร้านขายยาและร้านสะดวกซื้อ หรือขอตรวจที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลและคลินิกวางแผนครอบครัวได้

ช่วงท้องอ่อนต้องดูแลตัวเองอย่างไร

ไตรมาสแรกเป็นช่วงสร้างอวัยวะสำคัญของทารก ได้แก่ สมอง หัวใจ และท่อประสาท ความระมัดระวังจึงสำคัญ แม้ภายนอกยังไม่เห็นว่าท้อง

สิ่งที่ควรทำ

• กินกรดโฟลิกตามคำแนะนำของแพทย์ตลอดไตรมาสแรก เพื่อลดความเสี่ยงความพิการของท่อประสาท
• ฝากครรภ์เร็ว ไม่ต้องรอให้ท้องโต
• ดื่มน้ำเพียงพอ และกินอาหารครบหมู่ในปริมาณที่ไหว
• พักผ่อนมากขึ้น ร่างกายกำลังใช้พลังงานมาก
• ล้างมือและเก็บอาหารให้สะอาด ลดความเสี่ยงติดเชื้อจากอาหาร
• ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ยาทุกชนิด รวมถึงยาสามัญและสมุนไพร

สิ่งที่ควรเลี่ยง

• แอลกอฮอล์ทุกชนิด NHS ระบุว่าการดื่มระหว่างตั้งครรภ์ส่งผลเสียระยะยาวต่อทารกได้ ทางที่ปลอดภัยที่สุดคืองดทั้งหมด
• บุหรี่ บุหรี่ไฟฟ้า และควันบุหรี่มือสอง
• เนื้อ ไข่ และอาหารทะเลดิบหรือสุก ๆ ดิบ ๆ ดูรายการครบที่ อาหารที่คนท้องควรเลี่ยง
• การยกของหนักและกิจกรรมที่เสี่ยงล้ม
• การแช่น้ำร้อนจัดหรืออบซาวน่านาน ๆ
• การสัมผัสสารเคมีหรือยาฆ่าแมลงโดยไม่ป้องกัน

คาเฟอีน

NHS แนะนำให้จำกัดคาเฟอีนไม่เกิน 200 มิลลิกรัมต่อวัน กาแฟสำเร็จรูป 1 ถ้วยมีราว 100 มิลลิกรัม ส่วนกาแฟชงจากร้านมักมีมากกว่านั้น ชาเขียว ชาไทย โกโก้ และน้ำอัดลมบางชนิดก็มีคาเฟอีน ต้องนับรวมด้วย

อาการอย่างไรที่ควรพบแพทย์ในช่วงท้องอ่อน

NHS แบ่งระดับความเร่งด่วนของเลือดออกช่วงตั้งครรภ์ไว้ชัดเจน ใช้เป็นหลักได้ดังนี้

อาการ	ควรทำอย่างไร
เลือดออกเล็กน้อยหรือเป็นจุด ไม่ปวดหรือปวดท้องเบา ๆ	โทรแจ้งโรงพยาบาลที่ฝากครรภ์ภายในวันนั้น
เลือดออกร่วมกับปวดหรือรู้สึกถ่วงเวลาปัสสาวะหรืออุจจาระ	โทรแจ้งโรงพยาบาลที่ฝากครรภ์ภายในวันนั้น
เลือดออกมากจนชุ่มผ้าอนามัยเร็ว	ไปห้องฉุกเฉินทันที
ปวดท้องรุนแรง ปวดไหล่ เวียนศีรษะ หรือจะเป็นลม	ไปห้องฉุกเฉินทันที หรือโทร 1669

อาการอื่นที่ไม่ควรรอถึงนัดฝากครรภ์ ได้แก่ อาเจียนมากจนกินดื่มไม่ได้ ปัสสาวะน้อยและสีเข้ม มีไข้ ปัสสาวะแสบขัด และตกขาวมีกลิ่นผิดปกติหรือคันมาก

ถ้ามีเลือดออกเล็กน้อยแล้วแพทย์นัดอัลตราซาวด์ ในช่วงต้นมากบางครั้งยังมองไม่เห็นถุงการตั้งครรภ์ชัด แพทย์จะนัดตรวจซ้ำหรือเจาะเลือดดูระดับ hCG ร่วมด้วย

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องท้องอ่อน

ความเชื่อบางข้อทำให้กังวลเกินเหตุ บางข้อทำให้ประมาทเรื่องที่ควรระวัง

• ห้ามเดินทางไกลหรือห้ามเดินบ่อย ในครรภ์ปกติการเดินเบา ๆ ดีต่อสุขภาพ ถ้าเคยแท้งหรือมีเลือดออก ให้ถามแพทย์ก่อนเดินทาง
• ห้ามมีเพศสัมพันธ์ตลอดช่วงท้องอ่อน ในครรภ์ปกติโดยทั่วไปทำได้ ถ้ามีเลือดออกหรือแพทย์สั่งห้าม ให้งด
• ห้ามยกแขนสูง เป็นความเชื่อ ไม่มีหลักฐานทางการแพทย์
• ไม่มีอาการแปลว่าลูกไม่โต ไม่จริง การเติบโตของทารกดูจากอัลตราซาวด์
• อาการแรงแปลว่าได้ลูกสาว เป็นความเชื่อพื้นบ้าน ไม่มีหลักฐานรองรับ

ตัวอย่างไทม์ไลน์สัปดาห์ต่อสัปดาห์ของช่วงท้องอ่อน

อายุครรภ์	สิ่งที่สังเกตได้	สิ่งที่เกิดภายในร่างกาย
สัปดาห์ที่ 1 ถึง 2	ยังเป็นช่วงประจำเดือนและก่อนไข่ตก	ยังไม่ตั้งครรภ์จริง
สัปดาห์ที่ 3	ส่วนใหญ่ไม่มีอาการ	ไข่ปฏิสนธิและเริ่มฝังตัว
สัปดาห์ที่ 4	ประจำเดือนขาด บางคนมีเลือดจาง ๆ ชุดตรวจเริ่มขึ้นบวก	รกเริ่มสร้างฮอร์โมน hCG
สัปดาห์ที่ 5 ถึง 6	คัดเต้า เหนื่อย เริ่มคลื่นไส้	ระบบประสาทเริ่มก่อตัว หัวใจเริ่มเต้น
สัปดาห์ที่ 7 ถึง 8	แพ้ท้องเด่นขึ้น ปัสสาวะบ่อย	แขนขาเริ่มก่อรูป
สัปดาห์ที่ 9 ถึง 10	เหม็นกลิ่นมาก อารมณ์แปรปรวน	อวัยวะสำคัญส่วนใหญ่ก่อรูปแล้ว
สัปดาห์ที่ 11 ถึง 13	อาการเริ่มดีขึ้นในหลายคน	ทารกเริ่มขยับตัว แม่ยังไม่รู้สึก

ตารางนี้นับอายุครรภ์จากประจำเดือนครั้งสุดท้าย สองสัปดาห์แรกจึงเป็นช่วงที่ยังไม่ได้ตั้งครรภ์จริง

สิ่งที่คนใกล้ชิดช่วยได้

คู่รักและครอบครัวช่วยให้ช่วงท้องอ่อนผ่านไปง่ายขึ้นมาก วิธีที่ได้ผลจริงมักเป็นเรื่องเล็ก ๆ ในบ้าน

• ทำหรือซื้ออาหารที่เธอกินได้ในวันนั้น โดยไม่บ่นว่าเลือกมาก
• เลิกสูบบุหรี่ในบ้านและงดใช้น้ำหอมกลิ่นแรง
• ไปฝากครรภ์ด้วยกัน จดคำถามไปถามแพทย์
• รับฟังความรู้สึก ไม่เร่งให้ประกาศข่าวก่อนพร้อม
• รับงานบ้านที่ต้องยกของหนักหรือใช้สารเคมีไปทำแทน

บางครอบครัวเลือกรอจนผ่านสัปดาห์ที่ 12 และผ่านการตรวจคัดกรองเบื้องต้นก่อนบอกข่าวกับคนวงกว้าง เป็นทางเลือกส่วนตัว ไม่มีผิดถูก

เรื่องที่ควรเตรียมเมื่อรู้ว่าท้อง

สัปดาห์แรกหลังผลตรวจขึ้นสองขีด เป็นช่วงที่ควรเริ่มจัดการเรื่องเอกสารและการดูแล

• เลือกสถานพยาบาลสำหรับฝากครรภ์ โดยดูระยะทาง ค่าใช้จ่าย และสิทธิที่ใช้ได้ เช่น บัตรทองหรือประกันสังคม
• สอบถามสิทธิลาคลอดและสวัสดิการกับฝ่ายบุคคล
• จดประวัติสุขภาพ โรคประจำตัว ยาที่แพ้ และวัคซีนที่เคยฉีด ไปให้แพทย์ประเมินความเสี่ยง
• ถ้ากินยาโรคเรื้อรัง เช่น ยาความดัน ยาไทรอยด์ ยากันชัก ห้ามหยุดเอง ให้นัดแพทย์ประจำตัวเพื่อปรับยาให้เหมาะกับการตั้งครรภ์

ถ้าสงสัยว่าท้องอยู่ตอนนี้

นับวันจากประจำเดือนครั้งสุดท้าย ถ้าเลยกำหนดแล้วให้ตรวจด้วยชุดตรวจครรภ์ตอนเช้า ระหว่างรอผล ให้งดแอลกอฮอล์และบุหรี่ไว้ก่อน เริ่มกินกรดโฟลิก และอย่ากินยาใหม่โดยไม่ถามเภสัชกร ถ้าผลบวกให้นัดฝากครรภ์ภายในไม่กี่สัปดาห์ ถ้ามีเลือดออกมาก ปวดท้องรุนแรง ปวดไหล่ หรือจะเป็นลม ไปโรงพยาบาลทันทีไม่ว่าผลตรวจจะเป็นอย่างไร