ทำความสะอาดหม้อหุงข้าวทุกส่วน จนหมดกลิ่นข้าวบูดและข้าวติดก้น

หม้อหุงข้าวไฟฟ้าล้างง่ายถ้าแยกให้ถูกว่าชิ้นไหนโดนน้ำได้ หม้อใน ฝาในที่ถอดได้ ซีลยาง และถ้วยรองน้ำล้างด้วยน้ำสบู่ ส่วนตัวเครื่อง แผ่นความร้อน และปลั๊กใช้ผ้าหมาดเช็ดเท่านั้น กลิ่นข้าวบูดที่ไม่ยอมหายเกือบทุกครั้งมาจากซีลยางรอบฝากับวาล์วไอน้ำ ไม่ได้มาจากหม้อใน

ในครัวไทยที่อุณหภูมิห้อง 30 องศาขึ้นไป แป้งข้าวที่ติดฝาบูดภายในไม่กี่ชั่วโมง ถ้าทิ้งข้ามคืนจะได้กลิ่นเปรี้ยวและเมือกที่ส่งต่อไปถึงข้าวหม้อถัดไป

ข้าวค้างหม้อ ทำไมถึงเป็นเรื่องความปลอดภัย

สำนักงานอาหารสิงคโปร์ (SFA) อธิบายว่าเชื้อ Bacillus cereus ซึ่งพบได้ทั่วไปในดินและสิ่งแวดล้อม เพิ่มจำนวนในข้าวสุกที่ทิ้งไว้ที่อุณหภูมิห้องหลายชั่วโมงหรือข้ามคืน และสร้างพิษที่ทนความร้อน การอุ่นซ้ำจึงไม่ได้ทำให้ปลอดภัย SFA แนะนำให้ข้าวอยู่นอกช่วง 5 ถึง 60 องศาเซลเซียส ถ้าไม่กินทันทีให้แช่เย็นให้ต่ำกว่า 4 องศาโดยเร็ว

ผลต่องานล้างหม้อคือ ข้าวที่ค้างในหม้อที่ถอดปลั๊กแล้ว หรือเศษข้าวที่ติดฝาและขอบซีล อยู่ในช่วงอุณหภูมิที่เชื้อโตได้พอดี วิธีที่ได้ผลที่สุดคือตักข้าวที่เหลือใส่กล่องเข้าตู้เย็นภายในชั่วโมงแรก แล้วล้างหม้อทันที ไม่แช่หม้อที่มีข้าวค้างไว้รอล้างพรุ่งนี้ ระยะเวลาเก็บข้าวสุกในตู้เย็นอยู่ที่ข้าวสุกเก็บได้นานแค่ไหน

ชิ้นไหนโดนน้ำได้ ชิ้นไหนห้าม

ส่วน	ใช้อะไร	ทำยังไง	ห้ามทำ
หม้อในเคลือบนอนสติก	น้ำสบู่อุ่น ฟองน้ำนุ่ม	ล้างทุกครั้ง คว่ำให้แห้ง	ใยขัดโลหะ ผงขัด ทัพพีโลหะขูด
หม้อในสเตนเลส	น้ำสบู่อุ่น ฟองน้ำด้านหยาบได้	แช่ก่อนถ้ามีข้าวติด	ใช้น้ำยาที่มีคลอรีน
ฝาในแบบถอดได้	น้ำสบู่ แปรงสีฟัน	แช่ 10 นาที ขัดร่อง	ใส่กลับตอนยังเปียก
ซีลยางรอบฝา	แปรงเล็ก น้ำสบู่	ถอดถ้ารุ่นถอดได้ ผึ่งให้แห้งสนิท	ดึงแรงจนยางยืด
ฝาติดตัวเครื่อง	ผ้าหมาดน้ำสบู่	เช็ดทั้งสองด้านและขอบ	ฉีดน้ำหรือเอาไปรองก๊อก
วาล์วไอน้ำ	แปรงเล็ก ไม้จิ้มฟัน	ถอดตามคู่มือ แช่น้ำอุ่น	ประกอบกลับผิดด้าน
ถ้วยรองน้ำ (บางรุ่น)	น้ำสบู่	เทน้ำทิ้งและล้างทุกครั้ง	ปล่อยน้ำแป้งค้าง
ตัวเครื่องด้านนอก	ผ้าหมาด	เช็ดแล้วเช็ดแห้ง	จุ่มน้ำ
แผ่นความร้อนก้นเครื่อง	ผ้าแห้งหรือหมาด สำลีก้าน	เช็ดตอนเย็นและถอดปลั๊ก	ราดน้ำ ขูดด้วยของมีคม
สายไฟและปลั๊ก	ผ้าแห้ง	เช็ดฝุ่น	เปียกน้ำ

หม้อหุงข้าวแบบฝาเปิดธรรมดา (ฝากระจกหรือฝาอะลูมิเนียม) ล้างง่ายที่สุด เพราะฝาทั้งใบล้างน้ำได้ ส่วนรุ่นฝาล็อกแบบดิจิทัลมีชิ้นส่วนในฝามากกว่า ดูในคู่มือว่าชิ้นไหนกดปลดออกได้ ส่วนใหญ่มีฝาในกับวาล์วไอน้ำที่ถอดได้

ล้างประจำหลังหุงข้าว 10 นาที

1. ถอดปลั๊ก ตักข้าวที่เหลือใส่กล่องเข้าตู้เย็น (2 นาที)
2. รอให้หม้อในอุ่นพอจับได้ อย่าราดน้ำเย็นจัดใส่หม้อที่ร้อนจัด เพราะการเปลี่ยนอุณหภูมิกะทันหันทำให้หม้อบิดและเคลือบเสียเร็ว
3. ขูดเศษข้าวทิ้งถังขยะ ไม่ปล่อยลงอ่าง เมล็ดข้าวพองน้ำแล้วอุดท่อ
4. ถ้ามีข้าวติดก้นบางๆ เติมน้ำอุ่นกับน้ำยาล้างจานแช่ 10 ถึง 15 นาที
5. ล้างด้วยฟองน้ำด้านนุ่ม ทั้งด้านใน ด้านนอก และใต้ขอบปากหม้อ ซึ่งมีน้ำแป้งแห้งเกาะเป็นวง (3 นาที)
6. ล้างฝาใน หรือเช็ดฝาติดตัวเครื่องด้วยผ้าหมาดน้ำสบู่ แล้วเช็ดน้ำสะอาดตาม (3 นาที)
7. เทน้ำในถ้วยรองน้ำทิ้งและล้าง
8. คว่ำหม้อในให้แห้ง เปิดฝาเครื่องทิ้งไว้จนแห้ง ไม่ปิดฝาเก็บตอนข้างในยังชื้น

ด้านนอกของหม้อในต้องแห้งก่อนวางกลับเสมอ หยดน้ำใต้หม้อไปเกาะแผ่นความร้อน พอเครื่องร้อนจะเกิดคราบขาวและเสียงฉ่า ระยะยาวทำให้หม้อในสัมผัสแผ่นความร้อนไม่แนบ ข้าวสุกไม่ทั่ว

ข้าวไหม้ติดก้น แกะออกโดยเคลือบไม่ลอก

ข้าวไหม้เกิดได้จากน้ำน้อยเกิน เปิดโหมดอุ่นทิ้งไว้นานหลายชั่วโมง หรือเคลือบหม้อในเริ่มเสื่อม ไม่ว่าสาเหตุไหน วิธีแกะเหมือนกัน คือให้น้ำทำงานก่อนแรงมือ

1. เติมน้ำอุ่นให้ท่วมคราบ ใส่น้ำยาล้างจาน 1 ช้อนชา
2. แช่ 30 นาทีถ้าคราบบาง แช่ข้ามคืนถ้าเป็นแผ่นแข็งสีน้ำตาลเข้ม
3. คราบที่ยังดื้อ ใส่เบกกิ้งโซดา 1 ถึง 2 ช้อนโต๊ะในน้ำ แล้วเทน้ำร้อนจากกาต้มน้ำลงไปแทนน้ำอุ่น ทิ้งไว้อีก 30 นาที
4. แกะด้วยไม้พายไม้ ไม้ไผ่ หรือทัพพีพลาสติก ในมุมเอียง ไม่จิกลงตรงๆ
5. ล้างด้วยฟองน้ำนุ่ม

Clemson Cooperative Extension แนะนำให้ใช้อุปกรณ์และของทำความสะอาดที่ไม่ขูดขีดกับเครื่องครัวเคลือบนอนสติก เพราะผิวเคลือบสึกลงตามการใช้งานหนัก และเศษเคลือบหลุดออกได้ หม้อในที่ขูดด้วยช้อนโลหะทุกวันจึงหมดอายุเร็วกว่าที่ควร บางคนเอาหม้อในไปต้มบนเตาแก๊สเพื่อเร่งให้คราบหลุด วิธีนี้ทำได้เฉพาะรุ่นที่คู่มือระบุว่าตั้งเตาได้ หม้อในส่วนใหญ่ออกแบบให้รับความร้อนจากแผ่นความร้อนของเครื่องเท่านั้น หลักการแช่คราบไหม้แบบเดียวกันใช้กับภาชนะอื่นได้ ดูต่อที่ขัดหม้อไหม้ และขัดกระทะไหม้

ซีลยาง ฝาใน และวาล์วไอน้ำ ต้นเหตุกลิ่นตัวจริง

เปิดฝาหม้อแล้วดมใกล้ขอบซีล ถ้ากลิ่นเปรี้ยวแรงกว่าในหม้อ ต้นเหตุอยู่ตรงนี้ ไอน้ำที่มีแป้งลอยขึ้นไปเกาะฝาและร่องยางทุกครั้งที่หุง แล้วแห้งเป็นฟิล์มบางๆ ที่มองแทบไม่เห็น

ซีลยาง

1. ดูคู่มือว่าซีลถอดได้ไหม รุ่นที่ถอดได้มักดึงออกจากร่องได้ด้วยมือ
2. ขัดร่องทั้งสองด้านด้วยแปรงสีฟันขนนุ่มชุบน้ำสบู่
3. ล้างน้ำ แล้ววางผึ่งในที่โล่งจนแห้งสนิท อย่างน้อย 1 ชั่วโมง
4. ใส่กลับให้ยางลงร่องรอบวงพอดี ซีลที่บิดหรือเผยอทำให้ไอน้ำรั่วข้างฝา

ซีลที่เป็นราดำฝังเนื้อ เหนียวเยิ้ม หรือแข็งกรอบ ล้างอย่างไรกลิ่นก็กลับมา ให้สั่งซีลใหม่ตามรุ่นจากศูนย์บริการ ราคาไม่สูงเมื่อเทียบกับหม้อทั้งใบ

วาล์วและท่อไอน้ำ

วาล์วไอน้ำบนฝาเป็นจุดที่แป้งข้นเกาะจนรูเล็กลง อาการที่บอกว่าตันคือน้ำข้าวพุ่งล้นออกข้างฝาระหว่างหุง หรือมีเสียงฟู่ผิดปกติ ถอดวาล์วตามคู่มือ แช่น้ำอุ่น 10 นาที เขี่ยรูด้วยไม้จิ้มฟัน ล้าง แล้วผึ่งให้แห้ง ใส่กลับให้ล็อกเข้าที่

ขอบหม้อและแผ่นความร้อน

เมล็ดข้าวที่ตกลงไปบนแผ่นความร้อนจะไหม้เป็นจุดดำแข็ง ทำให้หม้อในวางเอียงและข้าวสุกไม่ทั่ว ถอดปลั๊ก รอเย็น ใช้ผ้าหมาดบิดแห้งเช็ด คราบไหม้ที่ติดแน่นเขี่ยด้วยไม้จิ้มฟันหรือสำลีก้านแห้ง ห้ามใช้มีดขูดหรือกระดาษทรายขัด เพราะผิวแผ่นต้องเรียบเพื่อให้สัมผัสหม้อเต็มหน้า

ไล่กลิ่นอับด้วยการหุงน้ำมะนาว

ทำหลังจากล้างทุกชิ้นตามข้างต้นแล้วเท่านั้น ถ้ายังมีคราบซ่อนอยู่ การหุงน้ำแค่กลบกลิ่นได้ชั่วคราว

1. ใส่น้ำถึงขีดประมาณครึ่งหม้อ บีบมะนาว 1 ถึง 2 ลูก หรือใส่น้ำส้มสายชู 2 ช้อนโต๊ะ
2. กดหุงตามปกติ ปล่อยจนเครื่องตัดเป็นโหมดอุ่น
3. ถอดปลั๊ก ปิดฝาทิ้งไว้ 15 นาทีให้ไอน้ำอบซีลและฝา
4. เปิดฝาระวังไอร้อน เทน้ำทิ้ง ล้างหม้อในด้วยน้ำเปล่า
5. หุงน้ำเปล่าอีกรอบถ้ายังได้กลิ่นมะนาวหรือกลิ่นเปรี้ยว
6. เปิดฝาทิ้งไว้ให้แห้งสนิท

ห้ามใช้น้ำยาฟอกขาวหรือน้ำยาล้างห้องน้ำกับหม้อในหรือฝาเด็ดขาด สารตกค้างอยู่บนผิวที่สัมผัสข้าวโดยตรง และถ้าใช้ตามหลังน้ำมะนาวหรือน้ำส้มสายชูจะเกิดแก๊สพิษ

เก็บหม้อแบบไหนไม่ให้มีกลิ่นรอบหน้า

หลายบ้านล้างสะอาดแล้ว แต่ปิดฝาเก็บทั้งที่ข้างในยังชื้น วันต่อมาเปิดหม้อจะได้กลิ่นอับ ความชื้นที่ขังอยู่ในหม้อที่ปิดสนิทในครัวร้อนเป็นสภาพที่ราชอบ

• คว่ำหม้อในบนตะแกรงให้แห้งทั้งด้านในและด้านนอก
• เปิดฝาเครื่องทิ้งไว้ หรือแง้มไว้อย่างน้อยจนแห้ง
• บ้านที่หุงข้าววันละครั้ง ล้างทันทีหลังตักข้าวมื้อเย็น แล้วปล่อยให้แห้งข้ามคืน
• ถ้าจะไม่ใช้นานหลายวัน เช็ดซีลให้แห้งแล้วเก็บโดยแง้มฝาไว้

อีกเรื่องที่ทำให้หม้อสกปรกเร็วคือการหุงด้วยน้ำมากเกินจนน้ำข้าวล้นออกวาล์วทุกครั้ง การตวงน้ำให้ตรงชนิดข้าวช่วยได้ทั้งความอร่อยและความสะอาด อัตราส่วนน้ำต่อข้าวแต่ละแบบอยู่ที่หุงข้าวให้อร่อย

รอบล้าง และเมื่อไหร่ควรเปลี่ยน

งาน	ความถี่	ใช้เวลา
ล้างหม้อใน ฝาใน ถ้วยรองน้ำ	ทุกครั้งหลังใช้	10 นาที
ล้างซีลยางและวาล์วไอน้ำ	สัปดาห์ละครั้ง	10 ถึง 15 นาที
เช็ดขอบเครื่องและแผ่นความร้อน	สัปดาห์ละครั้ง หรือเมื่อเห็นเศษข้าว	5 นาที
หุงน้ำมะนาวไล่กลิ่น	เดือนละครั้ง หรือเมื่อมีกลิ่น	40 นาทีรวมเวลาหุง
ตรวจเคลือบหม้อในและสภาพซีล	ทุก 3 เดือน	2 นาที

เปลี่ยนหม้อในเมื่อเคลือบลอกเป็นแผ่น ข้าวติดแทบทุกครั้งแม้ตวงน้ำถูก หรือหม้อบุบจนวางไม่แนบแผ่นความร้อน เปลี่ยนซีลเมื่อแข็ง แตก หรือมีราฝัง ส่วนตัวเครื่องที่สายไฟชำรุด ปลั๊กร้อนผิดปกติ หรือไม่ตัดเป็นโหมดอุ่นเมื่อข้าวสุก ให้ส่งศูนย์บริการ ไม่ซ่อมเอง ถ้าคำนวณแล้วค่าหม้อในกับซีลใกล้ราคาเครื่องใหม่ ดูเกณฑ์เลือกเครื่องที่เลือกหม้อหุงข้าว