น้ำตู้ปลาขุ่น แก้ยังไง ดูสีน้ำก่อน แล้วค่อยเลือกวิธี

น้ำตู้ปลาที่ขุ่นขาวทั้งตู้ภายในคืนเดียว โดยเฉพาะในตู้ที่ตั้งไม่ถึงสองเดือน เกือบทุกครั้งเป็นแบคทีเรียบลูม และวิธีแก้ที่ได้ผลที่สุดคือทำให้น้อยลง ลดอาหาร งดล้างกรอง แล้วรอให้มันหายเอง แต่น้ำขุ่นมีหลายแบบ ขุ่นจากฝุ่นกรวด น้ำสีชา หรือน้ำเขียว แต่ละแบบแก้ต่างกัน ถ้าใช้วิธีของแบบหนึ่งกับอีกแบบ น้ำจะขุ่นนานกว่าเดิม

ก่อนจะเปลี่ยนน้ำหรือซื้อน้ำยาอะไร ให้ตอบสองคำถามก่อน น้ำขุ่นสีอะไร และเริ่มขุ่นหลังจากทำอะไรกับตู้

ดูสีและจังหวะเวลา แยกน้ำขุ่นออกเป็นห้าแบบ

ลักษณะที่เห็น	เกิดขึ้นตอนไหน	ต้นเหตุที่เป็นไปได้มากที่สุด	ทิศทางแก้
ขาวขุ่นเหมือนน้ำนมจางๆ ทั้งตู้ มองไม่เห็นเม็ดตะกอน	ข้ามคืน มักในตู้ใหม่ หรือหลังล้างกรองหนัก	แบคทีเรียบลูม	วัดค่าน้ำ ลดอาหาร รอ
ขุ่นเทา มีเม็ดฝุ่นลอยให้เห็น	ทันทีหลังเติมน้ำ จัดกรวด หรือย้ายของในตู้	ฝุ่นจากกรวด ทราย หรือดินปลูก	ปล่อยให้ตกตะกอน เติมใยกรองละเอียด
เหลืองหรือสีชา แต่ใส มองทะลุได้	ไม่กี่วันหลังใส่ขอนไม้หรือใบไม้แห้ง	แทนนินจากไม้	ถ่านกัมมันต์ เปลี่ยนน้ำตามรอบ หรือปล่อยไว้
เขียวทั้งตู้ มองไม่เห็นผนังด้านหลัง	ค่อยๆ เป็นภายในหลายวัน ตู้โดนแดดหรือเปิดไฟนาน	สาหร่ายลอยในน้ำ	แก้แสงและสารอาหาร
ขุ่นเทา มีกลิ่นเหม็น ปลาซึม	หลังให้อาหารมาก หรือมีปลาตายที่ไม่เห็น	ของเสียสะสม	หาซาก วัดค่าน้ำ เปลี่ยนน้ำ

แถวที่สี่เป็นปัญหาคนละเรื่องกับน้ำขุ่น วิธีแก้ละเอียดอยู่ที่ น้ำตู้ปลาเขียว ส่วนแถวที่เหลือไล่ดูได้ในหัวข้อถัดไป

แบคทีเรียบลูมคืออะไร และทำไมตู้ใหม่เจอบ่อย

น้ำในตู้มีแบคทีเรียอยู่ตลอด แบคทีเรียส่วนที่มีประโยชน์ที่สุดเกาะอยู่ในวัสดุกรองและพื้นผิวในตู้ เมื่อมีสารอินทรีย์ละลายในน้ำมากกว่าที่ระบบรับไหว เช่นอาหารเหลือ ของเสียจากปลาที่เพิ่งลงตู้ หรือสารอาหารที่ปล่อยออกมาหลังล้างกรอง แบคทีเรียที่ลอยอยู่ในน้ำจะเพิ่มจำนวนขึ้นทันที ปริมาณที่มากพอทำให้น้ำทั้งตู้ดูขาวขุ่น

Practical Fishkeeping ระบุว่าบลูมพบบ่อยในตู้ใหม่ เพราะระบบแบคทีเรียที่ทำให้ตู้ "สุก" เต็มที่ใช้เวลานานกว่าหกเดือนกว่าจะลงตัว และจุดสังเกตที่ใช้ได้ดีคือ ถ้าตู้ใสตอนเข้านอนแล้วขุ่นตอนเช้า มีโอกาสสูงที่จะเป็นแบคทีเรียบลูม

ตัวเร่งที่เจอบ่อยมีห้าอย่าง Practical Fishkeeping ระบุไว้ทั้งชุดคือ ให้อาหารมากเกิน มีปลาตายที่ไม่มีใครเห็น ไม่เปลี่ยนน้ำตามรอบ ค่าน้ำแกว่ง และล้างกรองจนแบคทีเรียดีหายไป ข้อสุดท้ายเกิดบ่อยกับคนที่ตั้งใจดูแลมาก เพราะเห็นน้ำขุ่นก็ยิ่งล้างกรอง ยิ่งล้างยิ่งขุ่น

ถ้าตู้ของคุณเพิ่งตั้งและยังไม่ครบสองเดือน ให้อ่านเรื่องวงจรไนโตรเจนที่ วิธีจัดตู้ปลาสำหรับมือใหม่ ประกอบ เพราะบลูมในตู้ใหม่มักมาพร้อมช่วงที่แอมโมเนียขึ้น

ขั้นแรกเสมอ: วัดแอมโมเนียและไนไตรต์

น้ำขุ่นขาวเองไม่ค่อยทำร้ายปลา สิ่งที่ทำร้ายปลาคือแอมโมเนียหรือไนไตรต์ที่สูงขึ้นพร้อมกัน ซึ่งตาเปล่ามองไม่เห็น Practical Fishkeeping แนะนำให้มีชุดตรวจน้ำของตัวเองสำหรับ pH, KH, แอมโมเนีย, ไนไตรต์ และไนเตรต แทนการพึ่งการตรวจที่ร้าน และให้ใช้ค่าแอมโมเนียกับไนไตรต์บอกว่ากำลังมีวงจรย่อยที่ป้อนอาหารให้บลูมอยู่หรือไม่

เกณฑ์ที่ใช้อ่านผล RSPCA Australia กำหนดไว้ดังนี้ แอมโมเนียต่ำกว่า 0.1 ppm ไนไตรต์ต่ำกว่า 0.2 ppm ไนเตรตต่ำกว่า 50 ppm และ pH 6.5 ถึง 7.5 ในตู้ใหม่ให้ตรวจแอมโมเนียและไนไตรต์ทุก 2 ถึง 3 วันในหกสัปดาห์แรก หลังจากนั้นทุก 1 ถึง 2 สัปดาห์

Merck Veterinary Manual ให้ตัวเลขฝั่งอันตรายไว้ว่า ถ้าแอมโมเนียรวมสูงถึง 2 มก./ลิตรหรือมากกว่า ให้เปลี่ยนน้ำอย่างน้อย 50% และระบุว่าอาการตู้ใหม่ซึ่งแอมโมเนียพุ่งมักเกิดในช่วง 1 ถึง 3 สัปดาห์หลังตั้งระบบ

แก้แบคทีเรียบลูมตามผลวัด

ผลวัดแบ่งทางเดินได้เป็นสองทาง

ทางแรก แอมโมเนียและไนไตรต์อยู่ในเกณฑ์ ปลาปกติ ทางนี้คือรอ Practical Fishkeeping แนะนำชุดขั้นตอนนี้

1. งดอาหารราวหนึ่งสัปดาห์ ปลาที่แข็งแรงอดได้สบาย ถ้าไม่สบายใจ ให้ลดเหลือน้อยมากวันเว้นวัน
2. ไม่ล้างกรองและไม่เปลี่ยนน้ำอย่างน้อยหนึ่งสัปดาห์
3. วัดค่าน้ำทุกวันระหว่างรอ
4. เมื่อใสแล้ว กลับไปเปลี่ยนน้ำประจำสัปดาห์ครั้งละ 10 ถึง 25%

อีกคำตอบใน Practical Fishkeeping สำหรับตู้ใหม่ 200 ลิตรที่ขุ่นข้ามคืนก็ให้แนวเดียวกัน คืองดเปลี่ยนน้ำราวสองสัปดาห์ เพราะการเปลี่ยนน้ำทำให้ตู้สุกช้าลง และบลูมมักหายเองภายในไม่กี่วัน

ทางที่สอง แอมโมเนียหรือไนไตรต์สูงเกินเกณฑ์ ทางนี้ต้องเปลี่ยนน้ำ เพราะความปลอดภัยของปลามาก่อนความเร็วที่ตู้จะสุก ให้เปลี่ยนตามระดับที่วัดได้ ถ้าถึงระดับที่ Merck ระบุก็เปลี่ยนอย่างน้อยครึ่งตู้ แล้วกลับไปลดอาหารและวัดซ้ำทุกวัน ขั้นตอนเปลี่ยนน้ำไม่ให้ปลาช็อก ดูได้ที่ วิธีเปลี่ยนน้ำตู้ปลา

สมมติว่าตู้ 60 ลิตรเพิ่งตั้งได้สิบวัน ใส่ปลาหางนกยูงไปสิบตัวพร้อมกัน วันที่สิบเอ็ดน้ำขาวขุ่น วัดแอมโมเนียได้ 1 ppm กรณีนี้ทั้งบลูมและแอมโมเนียมาจากเหตุเดียวกัน คือปลาลงเร็วเกินกว่ากรองจะตามทัน ทางที่สมเหตุสมผลคือเปลี่ยนน้ำบางส่วนให้แอมโมเนียลง งดอาหารสองถึงสามวัน และงดเติมปลาเพิ่มจนกว่าแอมโมเนียกับไนไตรต์จะเป็นศูนย์ต่อเนื่อง

ขุ่นจากฝุ่นกรวด ทราย และดินปลูก

ขุ่นแบบนี้ดูต่างจากบลูมชัดเจน เพราะมองเห็นเม็ดฝุ่นลอยอยู่ และเกิดทันทีหลังเติมน้ำหรือขุดคุ้ยพื้น ฝุ่นที่หนักมักตกลงพื้นเองในเวลาไม่นานเมื่อเปิดกรองตามปกติ

ฝุ่นละเอียดบางชนิดลอยค้างนานกว่านั้น Practical Fishkeeping ระบุว่าวัสดุปลูกที่ทำจากดินเหนียว เมื่อเจอกับกระแสน้ำแรงๆ ทำให้ขุ่นได้ และแนะนำให้เพิ่มใยกรองละเอียดหนึ่งชั้นเพื่อจับเศษเล็กที่วัสดุกรองปกติจับไม่ได้ ใยกรองชั้นนี้อุดตันเร็ว ให้ถอดออกมาเปลี่ยนเมื่อน้ำไหลผ่านกรองช้าลง

ป้องกันได้ตั้งแต่ตอนจัดตู้

• ล้างกรวดหรือทรายในถังจนน้ำล้างใส ก่อนลงตู้
• วางจานหรือถุงพลาสติกบนพื้น แล้วเทน้ำลงบนนั้น ให้น้ำไม่กระแทกพื้นโดยตรง
• ตู้ที่ใช้ดินปลูกไม้น้ำ ห้ามล้างดิน แต่ให้เติมน้ำช้าๆ และลดแรงกรองช่วงสองสามวันแรก
• เวลาดูดตะกอน ให้ปลายสายแตะผิวกรวดเบาๆ ไม่ต้องจิ้มลงลึกจนดินปลูกขึ้นมา

น้ำสีเหลืองสีชาจากขอนไม้และใบไม้

ขอนไม้ รากไม้ และใบหูกวางแห้งปล่อยแทนนินออกมา น้ำจึงเป็นสีชาอ่อนถึงเข้ม แต่ยังใส มองทะลุได้ ต่างจากขุ่นแบบอื่นที่มองไม่ทะลุ คนเลี้ยงปลากัดและปลาป่าบางกลุ่มตั้งใจทำน้ำแบบนี้ด้วยซ้ำ เพราะใกล้กับน้ำในแหล่งที่อยู่ธรรมชาติของปลา

ถ้าไม่ชอบสี มีสามทาง ทางแรก แช่หรือต้มขอนไม้ก่อนลงตู้ เปลี่ยนน้ำแช่จนสีจางลง ทางที่สอง ใส่ถ่านกัมมันต์ในกรอง ซึ่งดูดสีได้ดีแต่หมดฤทธิ์ภายในไม่กี่สัปดาห์ต้องเปลี่ยนใหม่ ทางที่สาม เปลี่ยนน้ำตามรอบปกติ สีจะจางลงเองเมื่อขอนไม้ปล่อยแทนนินน้อยลง

แทนนินทำให้ pH ลดลงเล็กน้อยในน้ำที่ความกระด้างต่ำ ถ้าเลี้ยงปลาที่ชอบน้ำด่าง เช่นปลาหมอแอฟริกา ให้วัด pH หลังใส่ขอนไม้ใหม่

สิ่งที่ทำให้น้ำขุ่นนานขึ้นโดยไม่รู้ตัว

• ล้างวัสดุกรองด้วยน้ำประปา คลอรีนฆ่าแบคทีเรียที่ช่วยกำจัดของเสีย RSPCA Australia ให้ล้างกรองเบาๆ ในถังน้ำจากตู้เท่านั้น เมื่อกรองตันหรือทุกเดือน แล้วแต่อย่างใดถึงก่อน
• เปลี่ยนน้ำทีละมากๆ ถี่ๆ ในตู้ที่ค่าน้ำปกติ Practical Fishkeeping ชี้ว่าการเปลี่ยนน้ำใหญ่แบบไม่สม่ำเสมอทำให้เคมีของน้ำแกว่ง
• ให้อาหารต่อตามปกติระหว่างที่น้ำขุ่น อาหารคือแหล่งพลังงานของบลูม
• ใส่น้ำยาหลายขวดพร้อมกัน ทั้งยาฆ่าเชื้อ น้ำยาใส และแบคทีเรียผง จนไม่รู้ว่าอะไรช่วยอะไรทำร้าย
• เติมปลาใหม่ระหว่างที่น้ำยังขุ่น ของเสียเพิ่มขึ้นในตอนที่ระบบยังไม่ตั้งตัว

ถ้าย้อนดูแล้วเรื่องอาหารเป็นต้นเหตุ ตารางปริมาณและความถี่ที่ใช้ได้จริงอยู่ที่ อาหารปลา

แผน 14 วันสำหรับตู้ที่ขุ่นขาวแต่ค่าน้ำปกติ

ช่วงวัน	สิ่งที่ทำ	สิ่งที่ควรเห็น
วันที่ 1	วัดแอมโมเนีย ไนไตรต์ pH จดไว้ หาซากปลาหรืออาหารที่ค้างใต้ของตกแต่ง	ค่าอยู่ในเกณฑ์
วันที่ 1 ถึง 7	งดอาหารหรือให้น้อยมาก ไม่ล้างกรอง ไม่เปลี่ยนน้ำ เปิดลมไว้	ขุ่นคงที่หรือเริ่มจาง
ทุกวันในช่วงนี้	วัดแอมโมเนียและไนไตรต์	ไม่ขึ้น ถ้าขึ้นให้เปลี่ยนไปทางที่สอง
วันที่ 8 ถึง 14	กลับมาให้อาหารวันละครั้งปริมาณน้อย เปลี่ยนน้ำ 10 ถึง 25%	น้ำใสขึ้นชัดเจน
วันที่ 15 เป็นต้นไป	เปลี่ยนน้ำประจำสัปดาห์ ล้างกรองเฉพาะเมื่อน้ำไหลผ่านช้าลง	น้ำใสคงที่

ระหว่างแผนนี้ ถ้าเจอซากปลาหรือหอยที่ตายอยู่หลังหิน ให้นำออก แล้ววัดค่าน้ำทันที ซากที่เน่าเพียงตัวเดียวในตู้เล็กปล่อยแอมโมเนียได้มากพอจะเปลี่ยนทางเดินจากรอเป็นเปลี่ยนน้ำ

ถ้าผ่านสองสัปดาห์แล้วน้ำยังไม่ใส

ให้กลับไปทวนสามเรื่อง เรื่องแรก กรองเล็กเกินไปสำหรับปริมาณปลาหรือไม่ ตู้ที่ปลาแน่นกว่าที่กรองรองรับจะมีของเสียเกินตลอดเวลา และบลูมจะเกิดซ้ำทุกครั้งที่ให้อาหารมากขึ้นนิดเดียว วิธีเทียบกำลังกรองกับขนาดตู้อยู่ที่ เครื่องกรองน้ำตู้ปลา เรื่องที่สอง น้ำขุ่นเป็นสีเขียวอ่อนแล้วหรือยัง บลูมของแบคทีเรียบางครั้งตามด้วยสาหร่ายถ้าตู้โดนแดด เรื่องที่สาม มีอะไรในตู้ที่ปล่อยสารออกมาต่อเนื่อง เช่นหินหรือของตกแต่งที่ไม่ได้ทำมาเพื่อตู้ปลา

ถ้าทวนครบแล้วยังไม่เจอ ให้นำตัวอย่างน้ำในขวดสะอาดไปที่ร้านปลาที่มีชุดตรวจครบ หรือปรึกษาสัตวแพทย์ที่รักษาสัตว์น้ำ พร้อมบอกขนาดตู้ จำนวนปลา ชนิดกรอง และสิ่งที่เปลี่ยนแปลงในสองสัปดาห์ก่อนน้ำเริ่มขุ่น ข้อมูลชุดนี้ช่วยให้ผู้ที่ดูตู้ตัดต้นเหตุได้เร็วกว่าการดูแค่สีน้ำ