น้ำตู้ปลาเขียว แก้ยังไงให้ใส และไม่กลับมาเขียวซ้ำ

น้ำตู้ปลาที่เขียวทั้งตู้จนมองไม่เห็นผนังด้านหลัง คือสาหร่ายเซลล์เดียวจำนวนมหาศาลลอยอยู่ในน้ำ มันโตได้เพราะมีแสงมากพอและมีสารอาหารเหลือพอ วิธีแก้ที่ได้ผลถาวรจึงต้องตัดทั้งสองอย่างพร้อมกัน ตัดแสงอย่างเดียวน้ำใสไม่กี่วันก็กลับมา เปลี่ยนน้ำอย่างเดียวก็เช่นกัน

สิ่งที่ต้องระวังไม่แพ้การทำให้น้ำใส คือช่วงที่สาหร่ายตายพร้อมกันจำนวนมาก เพราะนั่นคือช่วงที่ออกซิเจนในตู้ตกเร็วที่สุด

แน่ใจก่อนว่าเป็นน้ำเขียวจากสาหร่ายลอยน้ำ

ตะไคร่ในตู้มีหลายแบบ และแก้คนละทาง เช็กง่ายๆ ด้วยการตักน้ำใส่แก้วใสแล้วส่องกับไฟ

• น้ำในแก้วเขียวทั้งแก้ว ไม่มีเม็ดหรือเส้นให้เห็น ทิ้งไว้แล้วไม่ตกตะกอน คือสาหร่ายลอยน้ำ หัวข้อนี้ทั้งหมดใช้กับแบบนี้
• น้ำในแก้วใส แต่ผนังตู้มีฝ้าเขียวหรือจุดเขียว คือตะไคร่เกาะผิว ขูดออกได้ และปลากินตะไคร่ช่วยได้
• เป็นเส้นยาวพันต้นไม้ คือตะไคร่เส้น ต้องดึงออกและแก้สมดุลไฟกับปุ๋ยในตู้ไม้น้ำ
• ขาวขุ่นไม่ใช่เขียว คือแบคทีเรียบลูม คนละเรื่องกัน ดูที่ น้ำตู้ปลาขุ่น แก้ยังไง

Penn State Extension อธิบายว่าสาหร่ายลอยน้ำทำให้น้ำเป็นสีเขียว น้ำตาล หรือแดงอมน้ำตาล และบางครั้งถูกเข้าใจผิดว่าเป็นน้ำโคลน ส่วน Clemson เพิ่มว่าสาหร่ายบางกลุ่มทำให้น้ำเป็นสีฟ้าสด ถ้าน้ำในตู้หรือบ่อออกสีฟ้าเขียวสด มีคราบเหมือนสีลอยบนผิว หรือมีกลิ่นผิดปกติ ให้ระวังเป็นพิเศษ เพราะ Clemson ระบุว่าบลูมบางชนิดปล่อยสารพิษที่เป็นอันตรายต่อปลา สัตว์เลี้ยง และคน

แสงกับสารอาหาร สองอย่างที่สาหร่ายต้องการ

Clemson อธิบายว่าบลูมเกิดเมื่อสารอาหารที่มากเกินมาเจอกับอุณหภูมิอุ่น และ Penn State ระบุว่าในสภาพที่เหมาะ สาหร่ายลอยน้ำทำให้น้ำเปลี่ยนสีได้ภายในหนึ่งถึงสองวัน ตู้ปลาในไทยมีความอุ่นเป็นพื้นฐานอยู่แล้วทั้งปี สองตัวแปรที่เจ้าของคุมได้จริงจึงเหลือแสงกับสารอาหาร

แสงที่เป็นปัญหามากที่สุดคือแดดตรง ตู้ที่วางข้างหน้าต่างได้แดดบ่ายเพียงสองสามชั่วโมงต่อวันก็มากพอให้น้ำเขียวในตู้ที่สารอาหารเหลือ RSPCA Australia ให้วางตู้ห่างจากแดดตรง เปิดไฟตู้ไม่เกิน 10 ชั่วโมงต่อวัน และให้มืดอย่างน้อย 8 ชั่วโมง ตู้ที่เปิดไฟทิ้งไว้ตั้งแต่เช้าถึงเที่ยงคืนจึงเข้าข่ายแสงเกินแม้จะไม่โดนแดด

สารอาหารในตู้ปลาส่วนใหญ่มาจากอาหารปลา ของเสียของปลาถูกแบคทีเรียในกรองเปลี่ยนจนเป็นไนเตรต ซึ่งสะสมขึ้นเรื่อยๆ ถ้าไม่เปลี่ยนน้ำ ส่วนฟอสเฟตมาจากอาหารปลาเป็นหลัก ตู้ที่ให้อาหารมาก เลี้ยงปลาแน่น และเปลี่ยนน้ำห่าง จึงสะสมสารอาหารให้สาหร่ายมากกว่าตู้ที่เลี้ยงบาง

ไล่หาแหล่งสารอาหารในตู้ของคุณ

ก่อนลงมือ ลองตอบคำถามเหล่านี้ ทุกข้อที่ตอบว่าใช่คือสิ่งที่ต้องแก้คู่กับเรื่องแสง

1. ให้อาหารแล้วมีเหลือจมพื้นหลังผ่านไปสองนาทีหรือไม่ RSPCA ให้ป้อนเฉพาะปริมาณที่ปลากินหมดในเวลาไม่ถึงสองนาที วันละครั้ง
2. ปลาในตู้มากกว่าที่ตู้รองรับหรือไม่ ปลาทองและปลาหมอที่โตขึ้นทุกเดือนทำให้ตู้ที่เคยพอกลายเป็นตู้แน่นโดยไม่รู้ตัว
3. เปลี่ยนน้ำห่างกว่าสัปดาห์ละครั้งหรือไม่ ถ้าวัดไนเตรตได้ใกล้หรือเกิน 50 ppm ซึ่งเป็นเพดานที่ RSPCA ใช้ ถือว่าสะสมมาก
4. ใส่ปุ๋ยน้ำสำหรับไม้น้ำมากกว่าที่ต้นไม้ใช้หรือไม่ ตู้ที่มีต้นไม้น้อยแต่ใส่ปุ๋ยเต็มสูตรคือการป้อนอาหารให้สาหร่าย

ความถี่การให้อาหารที่เหมาะกับปลาแต่ละกลุ่ม ดูแยกได้ที่ ให้อาหารปลาวันละกี่ครั้ง

แผนแก้หนึ่งสัปดาห์: ตัดแสง เปลี่ยนน้ำ และเปิดลม

วิธีที่ใช้กันแพร่หลายคือคลุมตู้ให้มืดสนิทหลายวัน สาหร่ายที่ไม่ได้แสงจะหยุดโตและตายลง ขั้นตอนที่ผมแนะนำให้ทำตามลำดับเป็นแบบนี้

1. วันแรก ย้ายตู้ออกจากแดด หรือติดฟิล์มทึบที่หน้าต่างฝั่งนั้น ถ้าย้ายไม่ได้ เรื่องอื่นทั้งหมดจะได้ผลแค่ชั่วคราว
2. ดูดตะกอนพื้นและเปลี่ยนน้ำราว 25 ถึง 30% เพื่อลดไนเตรตและสาหร่ายส่วนหนึ่ง ใช้น้ำที่ผ่านน้ำยาปรับสภาพแล้ว
3. คลุมตู้ทั้งหมดด้วยผ้าหนาหรือกระดาษทึบ ปิดไฟตู้ เปิดปั๊มลมหรือหันหัวกรองให้ผิวน้ำกระเพื่อมแรง
4. ระหว่างคลุม ให้อาหารน้อยลงครึ่งหนึ่งหรือวันเว้นวัน เปิดผ้าดูปลาวันละครั้งในเวลาสั้นๆ
5. หลังคลุมครบสามถึงห้าวัน เปิดผ้า เปลี่ยนน้ำอีกครั้งเพื่อนำสาหร่ายที่ตายออก ล้างใยกรองหยาบในน้ำจากตู้
6. กลับมาเปิดไฟตามตารางใหม่ ไม่เกินวันละ 8 ถึง 10 ชั่วโมง

ตู้ไม้น้ำต้องระวังกว่าตู้โล่ง เพราะต้นไม้ก็ขาดแสงไปด้วย ต้นไม้ที่โตเร็วและต้องการแสงมากมีแนวโน้มทิ้งใบเมื่อขาดแสงหลายวัน ส่วนต้นไม้โตช้าที่ต้องการแสงน้อยทนได้ดีกว่า ถ้าตู้ของคุณเป็นตู้ไม้น้ำ ให้คลุมระยะสั้นกว่า แล้วไปแก้สมดุลระหว่างชั่วโมงเปิดไฟกับปริมาณปุ๋ย โดยลดปุ๋ยลงก่อนจนกว่าต้นไม้จะกลับมาแตกยอดใหม่

เครื่อง UV และใยกรองละเอียด ใช้เมื่อไร

เครื่องฆ่าเชื้อด้วยแสง UV สำหรับตู้ปลาทำงานโดยให้น้ำไหลผ่านหลอด UV สาหร่ายลอยน้ำที่ไหลผ่านจะถูกทำลาย เหมาะกับตู้หรือบ่อที่เขียวซ้ำบ่อยแม้จะแก้แสงแล้ว เช่นบ่อกลางแจ้งที่หนีแดดไม่ได้ ข้อจำกัดคือมันจัดการเฉพาะสิ่งที่ลอยผ่านหลอด ไม่ได้ลดสารอาหารต้นเหตุ ถ้าเลิกใช้เมื่อไร สาหร่ายก็กลับมาได้ หลอด UV เสื่อมตามเวลาใช้งาน ให้เปลี่ยนตามรอบที่ผู้ผลิตกำหนด แม้หลอดจะยังติด

ใยกรองละเอียดหรือแผ่นกรองละเอียดพิเศษช่วยจับสาหร่ายที่ตายแล้วออกจากน้ำหลังคลุมตู้ ทำให้น้ำใสเร็วขึ้น ใยกรองชนิดนี้ตันเร็วมาก ต้องเปลี่ยนหรือล้างทุกสองสามวันในช่วงแรก ส่วนกรองธรรมดาทั่วไปจับสาหร่ายลอยน้ำไม่ได้ Penn State ระบุตรงๆ ว่าวิธีทางกายภาพหรือกลไกใช้ไม่ได้ผลเพราะสาหร่ายเล็กเกินไป

ยาฆ่าสาหร่าย กับตู้ที่มีกุ้ง หอย และไม้น้ำ

ยาฆ่าสาหร่ายหลายสูตรมีทองแดงเป็นส่วนประกอบ UF/IFAS ระบุว่าทองแดงเป็นพิษต่อสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังอย่างหอย และแพลงก์ตอนสัตว์ส่วนใหญ่ และระหว่างขนาดที่ได้ผลกับขนาดที่ฆ่าปลามีช่องห่างแคบ ความเป็นพิษต่อปลายิ่งสูงในน้ำที่ค่าความเป็นด่างรวมต่ำ ตู้ที่มีกุ้งแคระหรือหอยจึงไม่ควรใช้ยาฆ่าสาหร่ายกลุ่มนี้เลย รายละเอียดการจัดตู้กุ้งอยู่ที่ เลี้ยงกุ้งแคระสำหรับมือใหม่

แม้ในตู้ที่ไม่มีกุ้งหอย การฆ่าสาหร่ายทั้งหมดในครั้งเดียวก็ทำให้เกิดปัญหาออกซิเจนตามที่กล่าวไว้ UF/IFAS แนะนำว่าถ้าจะฆ่าสาหร่าย ให้แบ่งทำทีละน้อยหลายครั้ง หรือเตรียมเติมอากาศฉุกเฉินไว้ สำหรับตู้ในบ้าน วิธีคลุมตู้และเปลี่ยนน้ำปลอดภัยกว่าและไม่ต้องคำนวณขนาดยา ถ้าจะใช้ผลิตภัณฑ์ใด ให้อ่านฉลากว่าใช้กับกุ้ง หอย และไม้น้ำได้หรือไม่ และทำตามขนาดบนฉลากเท่านั้น

ตู้ปลาทองและบ่อกลางแจ้ง เขียวอ่อนรับได้แค่ไหน

ตู้ในบ้านกับบ่อกลางแจ้งใช้เกณฑ์ต่างกัน Penn State ชี้ว่าสาหร่ายลอยน้ำเป็นฐานของห่วงโซ่อาหารในบ่อ บ่อที่มีสาหร่ายมากมักเลี้ยงปลาได้มากและปลาโตเร็ว บ่อปลาที่เขียวอ่อนๆ จึงไม่ได้ผิดปกติ

Clemson ให้วิธีวัดง่ายๆ คือหย่อนแผ่นสีขาวหรือกระป๋องที่ผูกกับไม้ลงไปในน้ำ ถ้ามองเห็นลึกเกิน 18 นิ้ว หรือราว 45 ซม. ยังถือว่าพอรับได้ ถ้ามองไม่เห็นถึงระดับนั้น บลูมอาจหนาแน่นและสารอาหารมากเกินไป บ่อที่ผ่านเกณฑ์นี้ไม่ต้องรีบแก้ แต่ควรมีระบบเติมอากาศกลางคืน ส่วนบ่อที่ไม่ผ่าน ให้ลดอาหาร ตักใบไม้และเศษหญ้าออก และป้องกันน้ำฝนที่ไหลจากสนามที่ใส่ปุ๋ยลงบ่อ วิธีวางระบบบ่อทั้งหมดดูได้ที่ เลี้ยงปลาในบ่อสำหรับมือใหม่

กรณีที่ไม่ควรคลุมตู้มืดหลายวัน

การคลุมตู้ไม่เหมาะกับทุกสถานการณ์ มีสี่กรณีที่ควรเลือกวิธีอื่นหรือเลื่อนออกไปก่อน

• ตู้ที่มีปลาป่วยหรือกำลังรักษาโรค ปลาต้องได้รับการสังเกตอาการทุกวัน และยาหลายชนิดลดออกซิเจนในน้ำอยู่แล้ว การซ้อนความเสี่ยงสองอย่างไม่คุ้ม ให้รักษาโรคให้จบก่อน แล้วค่อยแก้น้ำเขียว
• ตู้ที่ไม่มีปั๊มลมและกรองทำให้ผิวน้ำนิ่ง ถ้ายังไม่มีวิธีเติมอากาศ ให้แก้เรื่องนี้ก่อนคลุม ดูวิธีเลือกได้ที่ ปั๊มลมตู้ปลา
• ตู้เลี้ยงลูกปลาวัยอ่อนที่กินแพลงก์ตอนในน้ำ น้ำเขียวอ่อนๆ ในตู้ลูกปลาบางชนิดเป็นแหล่งอาหารด้วยซ้ำ ให้ลดด้วยการเปลี่ยนน้ำทีละน้อยแทน
• ตู้ที่เขียวเพราะตั้งข้างหน้าต่างและยังย้ายไม่ได้ การคลุมให้ผลไม่กี่วัน แล้วแดดก็ทำให้เขียวซ้ำ เงินและเวลาควรไปลงกับม่านทึบหรือฟิล์มก่อน

ตารางกันน้ำเขียวกลับมา

ความถี่	สิ่งที่ทำ	เหตุผล
ทุกวัน	เปิดไฟด้วยปลั๊กตั้งเวลา 8 ถึง 10 ชั่วโมง ให้อาหารปริมาณที่หมดในสองนาที	คุมแสงและสารอาหารที่ต้นทาง
ทุกสัปดาห์	เปลี่ยนน้ำ 10 ถึง 25% พร้อมดูดตะกอนพื้น	ลดไนเตรตและเศษอาหาร
ทุกสองสัปดาห์	วัดไนเตรต ถ้าขึ้นใกล้ 50 ppm ให้เพิ่มปริมาณเปลี่ยนน้ำ	รู้ก่อนน้ำจะเขียว
ทุกเดือน	ล้างกรองเบาๆ ในน้ำจากตู้ ดูว่ามีปลาโตจนตู้แน่นหรือไม่	ของเสียสะสมในกรองเป็นแหล่งสารอาหาร
เมื่อฤดูเปลี่ยน	เช็กว่าแดดบ่ายส่องถึงตู้หรือไม่ เพราะมุมแดดเปลี่ยนตามเดือน	ตู้ที่เคยไม่โดนแดดอาจโดนในบางช่วงปี

ถ้าต้องเลือกทำแค่สองอย่างในสัปดาห์นี้ ให้ย้ายตู้หนีแดดตรงกับตั้งเวลาไฟ สองข้อนี้แก้ต้นเหตุที่ใหญ่ที่สุดได้เกือบทุกตู้ ถ้าทำแล้วน้ำยังเขียวกลับมาภายในสองสัปดาห์ ให้ย้อนไปดูเรื่องอาหารและจำนวนปลาในตู้ ซึ่งมักเป็นคำตอบที่เหลืออยู่