สีทาไม้ให้ทึบสนิทและไม่ลอก เริ่มจากความชื้นของเนื้อไม้

สีทาไม้แบบทึบจะอยู่ทนหรือลอกภายในปีแรก ขึ้นกับความชื้นในเนื้อไม้ตอนทามากกว่ายี่ห้อสี ไม้ที่ยังชื้นอยู่จะดันน้ำออกมาใต้ฟิล์มจนพอง ส่วนไม้ที่มียางมากจะทำให้สีขาวกลายเป็นคราบน้ำตาล ถ้าคุมสองเรื่องนี้ได้ และเลือกรองพื้นให้ตรงกับชนิดไม้ งานสีไม้จะอยู่ได้หลายปีโดยแทบไม่ต้องแตะ

ผมแยกเรื่องนี้ออกจากงานสีย้อมไม้ เพราะเป้าหมายต่างกัน สีย้อมเน้นโชว์ลายไม้และซึมลงเนื้อ ส่วนสีทึบสร้างฟิล์มคลุมผิว ปิดลาย และกันแดดได้ดีกว่า ถ้าอยากเห็นลายไม้ ไปอ่านเรื่อง สีย้อมไม้ แทน

สีทึบ สีย้อม หรือแค่เคลือบใส ต้องตัดสินก่อนซื้อ

คู่มือของมหาวิทยาลัยเพอร์ดูเรื่องการเลือกสีสำหรับไม้ภายนอกแบ่งงานผิวไม้ออกเป็นกลุ่มสีทึบ สีย้อม และสารกันน้ำ แต่ละกลุ่มให้การปกป้องต่างกัน สีทึบปกป้องผิวจากแดดได้มากที่สุดเพราะเม็ดสีบังรังสียูวีได้ทั้งหมด ส่วนเคลือบใสปล่อยให้แดดทะลุไปทำลายเนื้อไม้ใต้ฟิล์ม

ตัวเลือก	ลายไม้	กันแดด	อายุงานภายนอกโดยประมาณ	เมื่อเสื่อม
สีทึบ (รองพื้น + สีทับหน้า)	มองไม่เห็น	ดีที่สุด	หลายปี ขึ้นกับจำนวนชั้น	ลอกเป็นแผ่น ต้องขูดก่อนทาใหม่
สีย้อมกึ่งทึบ	เห็นบางส่วน	ปานกลาง	สั้นกว่าสีทึบ	ซีดและสึก ทาทับได้ง่าย
สีย้อมโปร่ง	เห็นชัด	น้อย	สั้น ต้องทาซ้ำบ่อย	ซีดเร็วบนด้านที่โดนแดด
เคลือบใส (วานิช แลคเกอร์)	เห็นชัดที่สุด	น้อยมากเมื่ออยู่กลางแจ้ง	สั้นที่สุดเมื่อโดนแดด	ขุ่น แตกลายงา ลอก

ตารางนี้อธิบายว่าทำไมไม้ฝาและเชิงชายนอกบ้านที่โดนแดดตรงควรเป็นสีทึบ ส่วนโต๊ะไม้ในห้องนั่งเล่นที่อยากโชว์ลายเลือกเคลือบใสได้ เพราะในร่มไม่มีแดดตรง รายละเอียดของเคลือบใสอ่านได้ที่ เคลือบเงาไม้ แลคเกอร์และวานิช

ทำไมฟิล์มสีบนไม้ถึงลอก

ไม้ต่างจากผนังปูนตรงที่มันหายใจตามความชื้นอากาศ กรมป่าไม้สหรัฐฯ (USDA Forest Service) อธิบายในบทเรื่องการอบไม้และการควบคุมความชื้นว่า ความชื้นในเนื้อไม้จะปรับตัวเข้าหาภาวะสมดุลกับความชื้นสัมพัทธ์ของอากาศรอบตัวเสมอ ไม้ดูดน้ำก็พอง คายน้ำก็หด และระบุชัดว่าสารเคลือบผิวช่วยชะลอการเปลี่ยนขนาดได้ แต่หยุดมันไม่ได้

ฟิล์มสีจึงต้องยืดหดตามไม้ไปทุกวัน ฟิล์มที่ยืดหยุ่นน้อยจะแตก ส่วนน้ำที่เข้าไปในไม้จากจุดที่ไม่มีสีปิด จะดันฟิล์มให้พองจากด้านใน คู่มือของเพอร์ดูระบุตรง ๆ ว่าสีบนไม้พองหรือลอกได้เมื่อเนื้อไม้เปียก สาเหตุที่พบบ่อยในบ้านไทยมีไม่กี่อย่าง

• ไม้ใหม่จากโรงเลื่อยที่ยังไม่แห้ง เอามาประกอบแล้วทาสีทันที
• หลังด้านในของไม้ฝาหรือกรอบประตูที่ไม่ได้ทาสี น้ำเข้าจากด้านหลัง
• ปลายไม้ที่ตัดแล้วไม่ได้อุด ดูดน้ำเหมือนหลอด
• รอยต่อที่ปล่อยให้น้ำฝนขัง เช่นธรณีประตูและขอบล่างบานหน้าต่าง
• ห้องน้ำที่ไม่มีพัดลมระบาย ประตูไม้ด้านในดูดไอน้ำทุกวัน

ข้อสุดท้ายเป็นเรื่องความชื้นในบ้านที่เกินกว่างานสีจะแก้ ถ้าห้องมีเชื้อราขึ้นผนังร่วมด้วย ให้ไล่ต้นเหตุก่อน ดู ผนังชื้นขึ้นรา

วัดความชื้นไม้ก่อนเปิดกระป๋อง

ตัวเลขที่ใช้เป็นเกณฑ์มาจากเอกสารเดียวกันของกรมป่าไม้สหรัฐฯ ซึ่งแนะนำความชื้นของไม้ที่ใช้ภายในอาคารไว้ราว 8% สำหรับพื้นที่ส่วนใหญ่ของสหรัฐฯ และราว 11% สำหรับเขตชายฝั่งที่อากาศชื้นและอบอุ่น ไม้เนื้อแข็งสำหรับเฟอร์นิเจอร์และพื้นถูกอบให้เหลือ 6 ถึง 8% เมืองไทยอากาศชื้นใกล้กับกลุ่มหลัง ไม้ในบ้านเราจึงมักนิ่งอยู่สูงกว่า 8% และไม้ที่เพิ่งมาจากโรงไม้ช่วงหน้าฝนยิ่งสูงกว่านั้น

ค่าที่เครื่องวัดอ่านได้	ความหมายสำหรับงานสี	ควรทำอะไร
ต่ำกว่า 12%	ไม้แห้งพอสำหรับงานภายใน	ทารองพื้นได้
12 ถึง 15%	พอรับได้สำหรับงานภายนอกใต้ชายคา	ทาได้ แต่เลือกสีที่ยืดหยุ่น
15 ถึง 20%	ยังชื้น เสี่ยงพอง	ผึ่งในร่มให้ลมผ่านต่ออีกหลายวัน
สูงกว่า 20%	ไม้เปียก หรือมีน้ำรั่วเข้าไม้	หาต้นเหตุน้ำ ยังไม่ทาสี

เครื่องวัดความชื้นไม้แบบเข็มราคาไม่กี่ร้อยถึงพันกว่าบาท คุ้มมากถ้าจะทาสีไม้ทั้งหลัง วัดหลายจุดบนแผ่นเดียวกัน โดยเฉพาะปลายไม้และด้านที่ชิดผนัง ถ้าไม่มีเครื่อง วิธีหยาบที่ใช้ได้คือเอาพลาสติกใสแปะเทปปิดผิวไม้ไว้หนึ่งคืน เช้ามามีไอน้ำเกาะใต้พลาสติกแปลว่าไม้ยังคายน้ำอยู่

ชนิดไม้ ตัวกำหนดรองพื้น

กรมป่าไม้สหรัฐฯ ในบทเรื่องการตกแต่งผิวไม้ (Finishing of wood) อธิบายว่าไม้บางชนิดมีสารสกัดที่ละลายน้ำได้ เช่นซีดาร์และเรดวูด เมื่อน้ำผ่านเนื้อไม้ สารพวกนี้จะเดินทางขึ้นมาที่ผิวและทิ้งคราบสีน้ำตาลบนฟิล์มสี คู่มือของเพอร์ดูจึงแนะนำให้ใช้รองพื้นแบบน้ำมันหรืออัลคีด หรือรองพื้นอะคริลิกที่ระบุว่ากันคราบ (stain-blocking) กับไม้กลุ่มนี้ ส่วนไม้สนที่ยางน้อย สีอะคริลิกคุณภาพดีใช้เป็นทั้งรองพื้นและทับหน้าได้

ในบ้านไทย ไม้ที่ทำตัวคล้ายซีดาร์และเรดวูดคือไม้เนื้อแข็งที่มีสีเข้มและยางมาก

ไม้ที่เจอบ่อย	ใช้ทำอะไร	ปัญหากับสีทึบ	รองพื้นที่เหมาะ
ไม้สัก	ประตู หน้าต่าง เฟอร์นิเจอร์	น้ำมันในเนื้อไม้ทำให้สีเกาะยาก	ล้างคราบมัน แล้วใช้รองพื้นอัลคีดหรือรองพื้นกันคราบ
ไม้แดง ไม้ประดู่ ไม้เต็ง	วงกบ บันได ไม้ฝาบ้านเก่า	สารสีน้ำตาลซึมขึ้นบนสีอ่อน	รองพื้นกันคราบ ทาสองชั้นบนสีขาว
ไม้ยางพารา ไม้สน	เฟอร์นิเจอร์สำเร็จ บานตู้	ยางน้อย ดูดสีไม่สม่ำเสมอ	รองพื้นอะคริลิกสำหรับไม้ทั่วไป
ไม้อัด	บานตู้ ผนังกรุ ฝ้า	ผิวลอกเร็ว ขอบดูดน้ำ	ขัดผิว อุดขอบ แล้วรองพื้นอะคริลิก
ไม้ MDF	บานตู้ หน้าลิ้นชัก	ขอบดูดสีจนบวม	ซีลขอบด้วยรองพื้นหลายรอบ

ไม้อัดต้องทำต่างจากไม้จริง

เอกสารของกรมป่าไม้สหรัฐฯ ระบุว่าผิวหน้าไม้อัดซึ่งเป็นลายเสี้ยนแบน ทำให้สีพังเร็วกว่าไม้ทั่วไป และแนะนำให้ขัดหยาบด้วยกระดาษทรายเบอร์ 50 ก่อนรองพื้น พร้อมทาขอบด้วยสารกันน้ำ ปัญหานี้พบได้ในบานตู้ใต้ซิงก์และผนังกรุไม้อัดในห้องน้ำ สีลอกเป็นแผ่นใหญ่ตามลายไม้ เพราะผิวลอกตัวที่ชั้นไม้บาง ๆ ด้านบน สีไม่ได้หลุดจากไม้

ระบบสีไม้ภายนอก จำนวนชั้นที่ให้ผลจริง

ตัวเลขที่มีประโยชน์ที่สุดในคู่มือของเพอร์ดูคืออายุงานตามจำนวนชั้น สีอะคริลิกทับหน้าหนึ่งชั้นบนรองพื้นอยู่ได้ราว 4 ถึง 5 ปี ถ้าทาสองชั้นอยู่ได้ถึงราว 10 ปี คู่มือเดียวกันให้ตัวเลขประกอบไว้อีกหลายข้อ

• ทาสารกันน้ำผสมสารกันเชื้อราบนไม้ก่อน ทิ้งให้แห้ง แล้วค่อยรองพื้น
• ทาสีทับหน้าภายในราว 2 สัปดาห์หลังรองพื้น ทิ้งนานกว่านั้นผิวรองพื้นเสื่อมและยึดเกาะแย่ลง
• ฟิล์มรวมทุกชั้นควรหนาราว 4 ถึง 6 มิล (ราว 100 ถึง 150 ไมครอน)
• สีหนึ่งแกลลอนทาได้ราว 400 ตารางฟุต หรือราว 37 ตารางเมตรต่อชั้น
• สีน้ำมันทาได้ที่อุณหภูมิไม่ต่ำกว่าราว 4 องศาเซลเซียส สีอะคริลิกไม่ต่ำกว่าราว 10 องศา

ข้อจำกัดเรื่องอุณหภูมิต่ำแทบไม่เกี่ยวกับเมืองไทย สิ่งที่เกี่ยวกว่าคือข้อเตือนเรื่องความร้อน เพอร์ดูอธิบายว่าสีน้ำมันสีเข้มที่ทาตอนโดนแดดจัดเกิดการพองจากความร้อน (temperature blistering) เพราะผิวแห้งเร็วจนตัวทำละลายข้างใต้ติดอยู่ ทางแก้คือทาตามเงา ด้านตะวันออกทาบ่าย ด้านตะวันตกทาเช้า

เรียงงานให้ถูกลำดับ

1. ซ่อมไม้ผุ เปลี่ยนชิ้นที่ปลวกกินหรือกดแล้วยุบ ถ้าเจอทางเดินปลวกให้จัดการก่อน ดู วิธีป้องกันปลวก
2. ขูดสีเก่าที่หลุดล่อนออก ขัดขอบรอยต่อให้ลาดเรียบ
3. ขัดผิวไม้ทั้งแผ่นเบา ๆ ไม้ที่ตากแดดมานานมีผิวเทาเสื่อมบาง ๆ ต้องขัดออกจนเห็นเนื้อไม้สด
4. ปัดฝุ่นและเช็ดด้วยผ้าหมาด
5. ทาสารกันน้ำและกันเชื้อรา ที่ปลายไม้ทาซ้ำจนอิ่ม
6. รองพื้นให้ทั่ว รวมด้านหลังและขอบที่ทำได้
7. โป๊วรูตะปูและรอยต่อด้วยวัสดุยืดหยุ่นหลังรองพื้น
8. ทาสีทับหน้าสองชั้น เว้นระยะตามฉลาก

ข้อ 3 สำคัญกว่าที่ช่างส่วนใหญ่คิด เอกสารของกรมป่าไม้สหรัฐฯ อธิบายว่ารังสียูวีทำลายลิกนินซึ่งเป็นส่วนที่ยึดเส้นใยไม้ไว้ที่ผิว ผิวไม้ที่ตากแดดมานานจึงเหลือเส้นใยหลวม ๆ ทาสีลงไปเท่ากับยึดสีไว้บนชั้นที่พร้อมหลุด

เฟอร์นิเจอร์และประตูภายใน ทำงานละเอียดได้

งานไม้ภายในบ้านไม่ต้องสู้แดดและฝน แต่ต้องทนมือจับ รอยกระแทก และการเช็ดทำความสะอาด เป้าหมายจึงเปลี่ยนจากความยืดหยุ่นไปเป็นความแข็งและผิวเรียบ

งาน	สีที่ช่างนิยม	ระดับเงา	เหตุผล
บานประตูห้องนอน	สีน้ำมันหรืออะคริลิกสำหรับไม้และเหล็ก	กึ่งเงา	เช็ดรอยมือได้ ไม่เงาจนเห็นรอยไม้
ตู้ครัว บานลิ้นชัก	สีพ่นพียูหรือสีอะคริลิกเกรดตู้	กึ่งเงาถึงเงา	ทนไอน้ำมันและการเช็ดบ่อย
เก้าอี้ โต๊ะทำการบ้าน	สีอะคริลิกสำหรับไม้ + เคลือบใสน้ำ	ด้านถึงกึ่งเงา	กลิ่นน้อย ซ่อมรอยง่าย
บัวพื้น วงกบ	สีเดียวกับประตู	กึ่งเงา	โดนไม้กวาดและเท้าบ่อย

ระดับเงามีผลกับความทนต่อการเช็ดถูโดยตรง ถ้ายังลังเลระหว่างด้านกับกึ่งเงา อ่าน สีด้านกับสีกึ่งเงาต่างกันยังไง ประกอบ

เฟอร์นิเจอร์เก่าที่เคยเคลือบแลคเกอร์หรือโพลียูรีเทนมาก่อน ต้องขัดลบเงาให้ด้านทั่วทั้งผิวก่อน ไม่ต้องขัดจนถึงเนื้อไม้ แค่ให้สีมีรอยให้เกาะ แล้วใช้รองพื้นที่ระบุว่าใช้กับผิวมันได้ ถ้าไม่แน่ใจว่าผิวเดิมเป็นอะไร ทดลองทาจุดเล็ก ๆ ด้านหลังไว้สองวัน แล้วเอาเทปกาวแปะดึงดู ถ้าสีติดเทปมา ระบบนั้นใช้ไม่ได้

ค่าใช้จ่ายสีทาไม้โดยประมาณ

ราคาแตกต่างตามยี่ห้อ เกรด และสภาพไม้ ตัวเลขข้างล่างเป็นช่วงราคาประมาณการในกรุงเทพฯ และปริมณฑล ใช้สำหรับประเมินว่าใบเสนอราคาที่ได้มาสมเหตุสมผลหรือไม่

รายการ	ช่วงราคาโดยประมาณ	หมายเหตุ
สีทับหน้าสำหรับไม้ ขนาดแกลลอน	ประมาณ 500 ถึง 1,500 บาท	เกรดภายนอกแพงกว่าภายใน
รองพื้นไม้หรือรองพื้นกันคราบ ขนาดแกลลอน	ประมาณ 400 ถึง 1,200 บาท	รุ่นกันคราบแพงกว่ารุ่นทั่วไป
ค่าแรงทาสีประตูไม้หนึ่งบานทั้งสองด้าน	ประมาณ 500 ถึง 1,500 บาท	รวมขัดเตรียมผิว ไม่รวมซ่อมไม้
ค่าแรงทาไม้ฝาภายนอก ต่อตารางเมตร	ประมาณ 120 ถึง 300 บาท	ขูดสีเก่ามาก ราคาขึ้นไปทางบน
พ่นสีบานตู้ครัว ต่อบาน	ประมาณ 400 ถึง 1,200 บาท	ระบบพียูแพงกว่าอะคริลิก

เรื่องค่าแรงช่างสีทั้งหลังมีรายละเอียดอีกเยอะ ดูได้ที่ ค่าแรงช่างทาสี

ตัดสินใจจากสภาพไม้ที่อยู่ตรงหน้า

ก่อนเลือกสี ให้ไล่ถามตัวเองตามลำดับนี้ คำตอบจะพาไปที่ระบบสีเอง

1. ไม้แห้งพอหรือยัง วัดได้ต่ำกว่าราว 12 ถึง 15% หรือยัง ถ้ายัง หยุดตรงนี้แล้วรอ
2. ไม้โดนแดดตรงหรือโดนฝนไหม ถ้าโดน ใช้ระบบภายนอก รองพื้นหนึ่งชั้นบวกสีทับหน้าสองชั้น
3. ไม้มียางหรือสีเข้มจนจะซึมขึ้นบนสีอ่อนไหม ถ้าใช่ ใช้รองพื้นกันคราบ
4. เป็นไม้อัดหรือ MDF ไหม ถ้าใช่ ขัดผิว อุดขอบ แล้วค่อยรองพื้น
5. ผิวเดิมมีสีหรือเคลือบอะไรอยู่ ถ้ามี ทดสอบการยึดเกาะด้วยเทปก่อนลงจริง
6. งานต้องทนการเช็ดถูแค่ไหน ใช้ตอบเรื่องระดับเงา

ถ้าตอบข้อ 1 ไม่ได้เพราะไม่มีเครื่องวัด และไม้เพิ่งมาถึงหน้างาน การรอเพิ่มอีกหนึ่งสัปดาห์เป็นต้นทุนที่ถูกที่สุดในงานสีไม้ทั้งหมด