สีกันสนิม ขัดแค่ไหน รองพื้นตัวไหน ทากี่ชั้นให้เหล็กอยู่ทน

สีกันสนิมทำงานได้ดีแค่ไหน ตัดสินกันตั้งแต่ก่อนเปิดกระป๋อง ประตูรั้วที่ทาใหม่แล้วสนิมขึ้นซ้ำภายในหนึ่งฤดูฝน สาเหตุหลักมักเป็นเรื่องเดียวกัน คือขัดสนิมไม่ถึง ทารองพื้นบางเกิน หรือใช้รองพื้นผิดชนิดกับเหล็ก ตัวสีเองเป็นปัจจัยท้าย ๆ

ลำดับที่ใช้ได้กับงานเหล็กในบ้านเกือบทุกแบบคือ ประเมินสนิม ขัดให้ถึงระดับ ล้างคราบ ทารองพื้นที่ตรงกับชนิดโลหะให้ได้ความหนา แล้วทาสีทับหน้าภายในเวลาที่ฉลากกำหนด ด้านล่างไล่ทีละขั้นพร้อมตัวเลขที่ใช้ตรวจงานได้

สนิมแบบไหนทาทับได้ แบบไหนต้องเอาออก

เกณฑ์ที่ช่างงานเหล็กใช้กันมาจากมาตรฐานเตรียมผิว SSPC ของสหรัฐฯ ซึ่งสมาคมผู้ชุบสังกะสีอเมริกัน (AGA) สรุปไว้ว่า การขัดด้วยมือ (SP 2) มีไว้เอาสนิม สะเก็ดเหล็ก และสีเก่าที่หลวมออก ส่วนชั้นที่ยึดแน่นให้ทิ้งไว้ได้ วิธีแยกว่าอะไรหลวมคือเอาเกรียงโป๊วสีที่ปลายทื่อแซะดู ถ้าแซะแล้วหลุดเป็นเกล็ดหรือเป็นผง ชั้นนั้นต้องออก ถ้าแซะไม่เข้า ถือว่ายึดแน่น

สนิมในบ้านเรามีอยู่ราวสี่แบบ แต่ละแบบจัดการไม่เหมือนกัน

ลักษณะที่เห็น	สภาพจริงใต้ผิว	สิ่งที่ต้องทำก่อนทา
สนิมเป็นฝุ่นสีส้มบาง ๆ เช็ดแล้วติดมือ	ผิวเหล็กยังดี เพิ่งเริ่มกัด	ขัดกระดาษทรายหรือแปรงลวด เช็ดฝุ่นให้หมด
สีเดิมพองเป็นตุ่ม มีสนิมใต้ฟิล์ม	สนิมลามใต้สี ขอบตุ่มยังลามต่อ	ขูดสีรอบตุ่มออกจนถึงขอบที่สียังเกาะแน่น
สนิมเป็นสะเก็ดหนา ร่อนเป็นแผ่น	เนื้อเหล็กหายไปบางส่วน	ขัดด้วยเครื่องจนเห็นเนื้อเหล็ก วัดความหนาที่เหลือ
เหล็กเป็นรูทะลุ หรือกดแล้วยุบ	หน้าตัดรับแรงไม่ไหวแล้ว	ตัดเปลี่ยนชิ้นหรือเชื่อมเสริม ทาสีไม่ช่วย

แถวสุดท้ายคือจุดที่ผมอยากให้เจ้าของบ้านจำ ถ้าเป็นเสาโครงหลังคา คานเหล็กรับกันสาด หรือบันไดเหล็ก แล้วเห็นสนิมกินจนบางหรือทะลุ เรื่องนี้เป็นงานโครงสร้าง ให้วิศวกรหรือช่างเชื่อมที่มีประสบการณ์ประเมินก่อน การโป๊วแล้วทาสีกันสนิมทับเพียงแค่ปิดอาการไว้

ขัดด้วยมือหรือด้วยเครื่อง ผิวที่ได้ต่างกันแค่ไหน

มาตรฐาน SP 3 ของ SSPC คือการเตรียมผิวด้วยเครื่องมือไฟฟ้า เช่น แปรงลวดติดหินเจียร จานทรายเจียร หรือเครื่องสกัด ตามที่ AGA สรุปไว้ เป้าหมายของ SP 3 คือเอาสิ่งปนเปื้อนชุดเดียวกับ SP 2 ออก แต่ทำได้เร็วกว่าและทั่วกว่าบนพื้นที่กว้าง สำหรับงานบ้าน ความต่างจริงอยู่ที่เวลาและความสม่ำเสมอ

วิธี	เครื่องมือ	เหมาะกับ	ข้อจำกัด
ขัดมือ	แปรงลวด กระดาษทรายเบอร์ 60 ถึง 120 เกรียงขูด	ลูกกรงหน้าต่าง ราวระเบียง จุดซ่อมเล็ก	ช้า เข้าซอกได้ไม่ทั่ว แรงไม่สม่ำเสมอ
ขัดด้วยเครื่อง	หินเจียร 4 นิ้วติดแปรงลวดถ้วย จานทรายซ้อน	ประตูรั้วบานใหญ่ โครงหลังคาจอดรถ แผ่นเหล็กเรียบ	ขัดแรงเกินจะขัดเหล็กกล่องบางจนเป็นรอยลึก
พ่นทราย	เครื่องพ่นทรายหรือเม็ดเหล็ก	งานโรงงาน โครงสร้างขนาดใหญ่	ฝุ่นมาก ไม่ค่อยทำในบ้านที่มีคนอยู่

เอกสารข้อมูลของรองพื้นกันสนิมแบบอัลคีดรุ่นหนึ่งของนิปปอนเพนต์ระบุการเตรียมผิวขั้นต่ำเป็นการขัดด้วยเครื่องมือไฟฟ้าระดับ ST 2 ตามมาตรฐานสวีเดน และแนะนำการพ่นทรายระดับ Sa 2.5 ถ้าอยากได้อายุการป้องกันยาวที่สุด ตัวเลขนี้บอกเราว่าแม้แต่ผู้ผลิตสีเองก็ไม่ได้ตั้งต้นที่การทาบนสนิมโดยไม่ขัด

หลังขัดแล้ว มีสองขั้นที่ช่างชอบข้าม

1. ล้างคราบน้ำมัน เหล็กใหม่จากร้านมีน้ำมันกันสนิมเคลือบมา และมือคนจับทิ้งคราบไว้ ใช้ผ้าชุบทินเนอร์เช็ดจนผ้าไม่มีคราบดำติด
2. ทารองพื้นให้เร็ว ผิวเหล็กที่ขัดเปิดใหม่ในอากาศชื้นแบบกรุงเทพฯ เริ่มมีสนิมผิวภายในไม่กี่ชั่วโมง ขัดเท่าไรให้ทารองพื้นได้ภายในวันเดียวกัน อย่าขัดเผื่อไว้ข้ามคืน

รองพื้นกันสนิมต้องเลือกตามชนิดโลหะ

ความผิดพลาดที่เจอบ่อยที่สุดคือใช้รองพื้นแดงตัวเดียวทาทุกอย่างที่เป็นโลหะ เอเชียนเพนต์อธิบายว่ารองพื้นเรดออกไซด์เป็นรองพื้นสูตรตัวทำละลายสำหรับโลหะกลุ่มเหล็ก โดยเฉพาะเหล็กเหนียวทั่วไป และระบุชัดว่าไม่เหมาะกับเหล็กชุบสังกะสี อะลูมิเนียม หรือสเตนเลส ซึ่งต้องใช้ระบบรองพื้นเฉพาะ

ชนิดโลหะ	พบที่ไหนในบ้าน	รองพื้นที่เข้ากัน	สิ่งที่ห้ามทำ
เหล็กดำ (เหล็กกล่องดำ เหล็กฉาก เหล็กแบน)	ประตูรั้ว ลูกกรง โครงหลังคาจอดรถ	รองพื้นกันสนิมอัลคีด เช่น เรดออกไซด์ หรือซิงค์ฟอสเฟต	ทาสีทับหน้าโดยไม่มีรองพื้น
เหล็กชุบสังกะสี (เหล็กกล่องกัลวาไนซ์)	โครงฝ้า โครงหลังคาเมทัลชีท รั้วสำเร็จรูป	รองพื้นที่ระบุว่าใช้กับผิวสังกะสีได้	ใช้รองพื้นแดงอัลคีดทั่วไป สีลอกเป็นแผ่น
อะลูมิเนียม	วงกบ บานเกล็ด รางม่าน	รองพื้นสำหรับอะลูมิเนียมหรือวอชไพรเมอร์	ขัดหยาบแล้วทาสีน้ำมันตรง ๆ
สเตนเลส	ราวจับ ประตูบางรุ่น	ส่วนใหญ่ไม่ต้องทา ถ้าจำเป็นต้องใช้ระบบเฉพาะ	ทาสีเพื่อกันสนิม ซึ่งไม่จำเป็น

ทำไมเหล็กกัลวาไนซ์ต้องแยก

AGA อธิบายว่าการทาสีทับเหล็กชุบสังกะสีแบบร้อนต้องเตรียมผิวตามมาตรฐาน ASTM D6386 และวิธีเตรียมขึ้นกับว่าผิวสังกะสีเป็นของใหม่ เริ่มหมอง หรือหมองเต็มที่แล้ว วิธีที่ใช้มีทั้งล้างด้วยตัวทำละลาย ล้างด้วยสารด่าง หรือขัดหยาบด้วยวัสดุที่อ่อนกว่าสังกะสี และต้องใช้สีที่ผู้ผลิตระบุว่าออกแบบมาสำหรับผิวสังกะสี

ข้อดีที่คุ้มกับความยุ่งยากคือ ระบบสีบนสังกะสีที่ทำถูกวิธีอยู่ได้ราว 1.5 ถึง 2.5 เท่าของอายุสีและสังกะสีรวมกัน ตามข้อมูลของ AGA ถ้าคุณกำลังจะทำประตูรั้วใหม่ การสั่งเหล็กชุบสังกะสีแล้วทาสีให้ถูกระบบ คุ้มกว่าเหล็กดำที่ต้องมาขัดสนิมทุกสามสี่ปี

ความหนาฟิล์ม ตัวเลขที่ตัดสินอายุงาน

สีกันสนิมกันได้เพราะเป็นชั้นฟิล์มกั้นความชื้นและออกซิเจน ฟิล์มบางเกินคือมีรูให้ความชื้นผ่าน เอกสารข้อมูลของรองพื้นเรดออกไซด์ที่อ้างถึงข้างต้นกำหนดไว้แบบนี้

รายการ	ค่าที่ผู้ผลิตกำหนด
จำนวนชั้นรองพื้น	1 ถึง 2 ชั้น
ความหนาฟิล์มแห้งต่อชั้น	40 ไมครอน
ความหนาฟิล์มเปียกต่อชั้น	82 ไมครอน
พื้นที่ทาได้ตามทฤษฎี	12.2 ตารางเมตรต่อลิตร
พื้นที่ทาได้จริง (เผื่อสูญเสีย 20%)	9.7 ตารางเมตรต่อลิตร
การผสมทินเนอร์เมื่อใช้แปรงหรือลูกกลิ้ง	ไม่เกิน 10%

ตัวเลขฟิล์มเปียก 82 ไมครอนมีประโยชน์ที่สุดสำหรับหน้างาน เพราะช่างวัดได้ทันทีด้วยแผ่นวัดฟิล์มเปียก (หวีวัดความหนา) ราคาไม่กี่ร้อยบาท กดลงบนสีที่เพิ่งทา ฟันซี่ไหนเปื้อนสี ซี่ถัดไปไม่เปื้อน ความหนาอยู่ระหว่างสองซี่นั้น ถ้าไม่มีเครื่องมือ ให้ใช้วิธีนับปริมาณแทน

ตัวอย่างคำนวณ ประตูรั้วบานเลื่อน

สมมติประตูรั้วเหล็กกล่องกว้าง 5 เมตร สูง 1.8 เมตร เป็นลูกกรงห่าง ๆ พื้นที่ผิวเหล็กจริงไม่ใช่ 9 ตารางเมตรตามขนาดบาน เพราะเหล็กกล่องมีสี่ด้าน วิธีคิดคือรวมความยาวเหล็กทุกเส้น คูณด้วยเส้นรอบรูปหน้าตัด

• เหล็กกล่อง 1 นิ้ว (25 มม.) เส้นรอบรูปราว 0.1 เมตร
• ลูกกรงตั้ง 40 เส้น ยาวเส้นละ 1.7 เมตร รวม 68 เมตร
• กรอบนอกและคานนอน รวมราว 20 เมตร ใช้เหล็กกล่อง 2 นิ้ว เส้นรอบรูปราว 0.2 เมตร

พื้นที่ผิว = (68 × 0.1) + (20 × 0.2) = 6.8 + 4 = 10.8 ตารางเมตร ทารองพื้นสองชั้นคือ 21.6 ตารางเมตร หารด้วย 9.7 ได้ราว 2.2 ลิตร งานลูกกรงสูญเสียมากกว่าแผ่นเรียบเพราะสีหกและปลิวผ่านช่อง ซื้อแกลลอน (ราว 3.785 ลิตร) หนึ่งใบพอดีกับมีเหลือไว้ซ่อม ถ้าช่างบอกว่าใช้ควอร์ตเดียว (ราว 0.946 ลิตร) ทาทั้งบาน แปลว่าฟิล์มบางกว่าที่ผู้ผลิตกำหนดมาก

วิธีคำนวณพื้นที่แบบนี้ใช้กับงานสีส่วนอื่นได้ด้วย ดูการคิดสีผนังที่ คำนวณสีทาบ้านกี่ลิตร

อากาศชื้นแบบเมืองไทย ทาเวลาไหนถึงไม่พอง

ข้อกำหนดที่คนไทยควรอ่านให้ละเอียดคือเงื่อนไขอากาศ เอกสารของรองพื้นตัวเดียวกันระบุว่า ห้ามทาเมื่อความชื้นสัมพัทธ์เกิน 85% และผิวเหล็กต้องมีอุณหภูมิสูงกว่าจุดน้ำค้างอย่างน้อย 3 องศาเซลเซียส สองข้อนี้ตรงกับปัญหาจริงในบ้านเรา

• เช้ามืดถึงราวแปดโมง เหล็กกลางแจ้งเย็นกว่าอากาศ มีไอน้ำเกาะเป็นฝ้าบาง ๆ ที่มองไม่ค่อยเห็น ทาตอนนี้สีจะเกาะบนน้ำ
• หลังฝนตก อากาศชื้นเกิน 85% ได้ทั้งบ่าย รอให้ผิวแห้งและแดดออกก่อน
• เที่ยงวันแดดจัด เหล็กสีเข้มร้อนจนสีแห้งผิวเร็วเกิน ตัวทำละลายข้างใต้ยังระเหยไม่หมด เกิดฟองเข็มเล็ก ๆ

ช่วงที่ทาได้ดีสำหรับงานกลางแจ้งคือสายถึงก่อนเที่ยง และบ่ายแก่ที่แดดเริ่มอ่อน ในวันที่ไม่มีฝน

รอให้แห้งเท่าไรก่อนทาชั้นถัดไป

รองพื้นอัลคีดตัวที่อ้างถึงระบุไว้ที่อุณหภูมิ 25 ถึง 30 องศาว่า แห้งสัมผัสราว 1 ชั่วโมง จับยกได้ที่ 16 ชั่วโมง และทาทับได้หลัง 16 ชั่วโมงเป็นอย่างน้อย ความหมายคือ ทาเช้าวันนี้ ทาชั้นที่สองพรุ่งนี้เช้า ถ้าช่างทาสองชั้นติดกันภายในชั่วโมงเดียวเพราะผิวแห้งสัมผัสแล้ว ชั้นล่างยังนิ่ม ฟิล์มรวมจะย่นหรือนิ่มไปอีกหลายวัน ตัวเลขนี้ต่างไปตามรุ่น ให้อ่านฉลากของกระป๋องที่ใช้จริง

รองพื้นแล้วต้องทับหน้าด้วยอะไร

รองพื้นกันสนิมไม่ได้ออกแบบมาให้โดนแดดโดนฝนเป็นชั้นนอกสุด เอเชียนเพนต์ระบุว่ารองพื้นเรดออกไซด์ใช้เป็นชั้นรองก่อนสีเคลือบเงา (enamel) และบอกด้วยว่าเหล็กที่โดนความชื้นปานกลางถึงสูงตลอดเวลา ควรขยับไปใช้ระบบที่ทนกว่า เช่น รองพื้นอีพ็อกซี

สำหรับบ้านทั่วไป ระบบที่ใช้กันมีสามระดับ

ระดับ	ระบบสี	เหมาะกับ
พื้นฐาน	รองพื้นอัลคีด 1 ถึง 2 ชั้น + สีน้ำมันเคลือบเงา 2 ชั้น	ลูกกรงใต้ชายคา ประตูในร่ม ราวบันไดภายใน
กลางแจ้งทั่วไป	รองพื้นอัลคีด 2 ชั้น + สีน้ำมันเคลือบเงาเกรดภายนอก 2 ชั้น	ประตูรั้ว โครงหลังคาจอดรถ ราวระเบียง
ชื้นหรือใกล้ทะเล	รองพื้นอีพ็อกซี + สีทับหน้าโพลียูรีเทน	บ้านริมทะเล โครงเหล็กที่โดนละอองน้ำ ส่วนที่แช่น้ำฝนบ่อย

ความเข้ากันของรองพื้นกับสีทับหน้าสำคัญเท่ากับตัวสี สีน้ำมันทับรองพื้นอัลคีดเข้ากันได้ดี แต่สีระบบสองส่วนผสม เช่นโพลียูรีเทน ที่มีตัวทำละลายแรง บางรุ่นกัดรองพื้นอัลคีดจนยกตัว ถ้าจะใช้ระบบสองส่วนผสม ให้ใช้รองพื้นของระบบเดียวกันตั้งแต่ต้น ความต่างระหว่างสีฐานน้ำมันกับฐานน้ำอ่านต่อได้ที่ สีน้ำมันกับสีน้ำต่างกันยังไง

จุดที่สนิมกลับมาก่อนเสมอ

ถ้าเดินดูประตูรั้วที่ทาไว้สองสามปี สนิมจะไม่ได้ขึ้นกลางแผ่น มันขึ้นที่จุดเดิมแทบทุกบ้าน จุดเหล่านี้ควรทาเก็บเพิ่ม (stripe coat) ด้วยแปรงอีกหนึ่งรอบก่อนทาเต็มบาน

1. รอยเชื่อม ผิวขรุขระมีขี้เชื่อมและสะเก็ด ต้องเคาะขี้เชื่อมออกและขัดให้เรียบก่อน
2. ขอบล่างของบานประตูและคานล่าง น้ำฝนไหลลงมาค้างที่นี่ทุกครั้ง
3. หัวน็อต ขอบรู และบานพับ ฟิล์มสีบางตามธรรมชาติเพราะเป็นมุมแหลม
4. ปลายเหล็กกล่องที่ตัดเปิดไว้ น้ำเข้าไปข้างในแล้วสนิมกินจากด้านใน ควรอุดฝาปิดหรือเชื่อมปิด
5. รางเลื่อนและล้อ เหล็กเสียดสีกันจนสีถลอกทุกวัน ต้องยอมรับว่าจุดนี้ต้องซ่อมสีบ่อยกว่าส่วนอื่น
6. ขาเสาที่ฝังในปูน รอยต่อระหว่างเหล็กกับปูนเก็บน้ำ ควรยาซีลแนวรอยต่อ

ปลายเหล็กกล่องเปิดคือจุดที่มักถูกมองข้ามมากที่สุด ภายนอกสีสวยดี แต่ข้างในสนิมกินจนทะลุออกมาจากด้านในภายในไม่กี่ปี ตอนสั่งทำประตูใหม่ ให้ระบุในใบเสนอราคาว่าปลายเหล็กทุกจุดต้องปิด

ประตูรั้วยังมีเรื่องแบบ ขนาด และระบบเปิดปิดที่ต้องตัดสินใจคู่กัน ดูตัวเลือกได้ที่ แบบรั้วบ้าน ส่วนโครงหลังคาเหล็กที่มุงด้วยแผ่นโลหะ มีเรื่องสนิมจากรอยสกรูต่างหาก อ่านที่ หลังคาเมทัลชีท

ตรวจงานทาสีกันสนิมก่อนจ่ายงวดสุดท้าย

งานสีเหล็กดูจากระยะสองเมตรสวยเหมือนกันหมด ความต่างอยู่ในรายละเอียดที่ต้องเดินเข้าไปดูใกล้ ๆ ควรใช้รายการนี้ทุกครั้ง

• ถามช่างก่อนเริ่มว่าจะขัดด้วยอะไร ระดับไหน และขัดเสร็จแล้วทารองพื้นภายในวันเดียวกันไหม
• ขอดูกระป๋องรองพื้นว่าเป็นชนิดที่ตรงกับเหล็กจริง โดยเฉพาะถ้าเป็นเหล็กชุบสังกะสี
• ถามจำนวนชั้นของรองพื้นและสีทับหน้า แล้วนับกระป๋องเปล่าหลังเสร็จงานเทียบกับพื้นที่
• เดินดูรอยเชื่อม ขอบล่าง และหัวน็อต ว่ามีสีคลุมเต็ม ไม่เห็นเนื้อเหล็กหรือสีแดงของรองพื้นโผล่
• ใช้ไฟฉายส่องด้านในของลูกกรงและซอกที่ติดกำแพง ช่างมักทาไม่ถึงด้านที่หันเข้าผนัง
• กดเล็บเบา ๆ ที่ผิวสีหลังผ่านไปสองวัน ถ้ายังนิ่มเป็นรอย แปลว่าทาหนาเกินในชั้นเดียวหรือทาทับเร็วเกิน
• ตกลงกันว่าถ้าสนิมขึ้นภายในกี่เดือนจะกลับมาแก้ให้ และเขียนไว้ในใบเสนอราคา

ถ้าเหล็กเก่ามีสีหลายชั้นซ้อนกันจนหนาและเริ่มร่อน การขูดออกถึงเนื้อเหล็กแล้วเริ่มระบบใหม่ทั้งหมดมักคุ้มกว่าทาทับต่อไปเรื่อย ๆ หลักการแก้สีร่อนบนผนังปูนกับบนเหล็กใช้ตรรกะเดียวกัน ดูเพิ่มที่ สีลอกร่อน แก้ยังไง