สีด้านกับสีกึ่งเงา ต่างกันยังไง ห้องไหนควรใช้แบบไหน

สีด้านกับสีกึ่งเงาต่างกันที่ปริมาณแสงที่ผิวสีสะท้อนกลับมา สีด้านกระจายแสงจนผนังดูนุ่มและซ่อนรอยไม่เรียบได้เก่ง ส่วนสีกึ่งเงาสะท้อนแสงเป็นประกาย ทนการเช็ดถูและทำความสะอาดง่ายกว่า แต่ขับทุกรอยบนผนังให้เห็นชัด เลือกผิดคือได้ผนังที่เห็นรอยโป๊วทุกครั้งที่แดดบ่ายส่อง หรือได้ผนังห้องเด็กที่เช็ดคราบดินสอสีแล้วผิวสีถลอก

คำตอบที่ใช้ได้กับบ้านส่วนใหญ่คือ ผนังใช้สีด้านหรือกึ่งด้าน งานไม้และเหล็กที่โดนมือบ่อยใช้กึ่งเงา แต่มีข้อยกเว้นหลายกรณีที่ต้องดูจากสภาพผนังและแสงในห้องจริง

เงาวัดกันยังไง และทำไมชื่อเรียกถึงไม่ตรงกัน

ระดับเงาของสีไม่ใช่ความรู้สึก มันวัดด้วยเครื่องวัดเงา ซึ่งยิงแสงลงบนแผ่นสีที่มุมหนึ่งแล้ววัดว่าแสงสะท้อนกลับมากี่หน่วย เชอร์วิน-วิลเลียมส์อธิบายว่าค่าความเงา (gloss) วัดที่มุม 60 องศา ส่วนค่าความวาว (sheen) วัดที่มุม 85 องศาซึ่งเกือบขนานกับผิว มุมเฉียงนี้จับประกายบนสีด้านที่มุมตรงมองไม่ออก

สถาบัน Master Painters Institute (MPI) ซึ่งออกมาตรฐานสีที่ผู้ออกแบบในอเมริกาเหนือใช้กันมาก แบ่งระดับเงาไว้ 7 ระดับ ตั้งแต่ระดับ 1 คือด้านสนิท ไปจนถึงระดับ 7 คือเงาสูง และเตือนไว้ว่าชื่อทางการตลาดอย่าง eggshell หรือ velvet ใช้ไม่ตรงกันระหว่างผู้ผลิต สีกึ่งด้านของยี่ห้อหนึ่งอาจเงากว่าสีชื่อเดียวกันของอีกยี่ห้อหนึ่งได้

ในตลาดไทย ชื่อที่เจอบนกระป๋องมีประมาณนี้ เรียงจากด้านไปเงา

ชื่อบนกระป๋องที่พบบ่อย	ระดับเงาโดยคร่าว	ใช้กับอะไรบ่อย
ด้าน (Matt, Flat)	ต่ำที่สุด	ฝ้าเพดาน ผนังห้องนั่งเล่น ห้องนอน
กึ่งด้าน เชลล์ เอ้กเชลล์ ซาติน	ต่ำถึงกลาง	ผนังห้องที่ใช้งานหนักขึ้น ทางเดิน
กึ่งเงา (Semi-gloss)	กลางถึงสูง	ประตู วงกบ บัว ผนังครัวและห้องน้ำ
เงา (Gloss)	สูง	เหล็ก ประตูไม้ งานที่ต้องการผิวมันวาว

วิธีที่แม่นกว่าการอ่านชื่อคือขอแผ่นตัวอย่างจริงหรือซื้อกระป๋องเล็กมาทาลองบนแผ่นยิปซัมขนาดสักครึ่งเมตร แล้วถือไปดูในห้องตอนกลางวันและกลางคืน

สิ่งที่ได้และเสียเมื่อเงาเพิ่มขึ้น

MPI สรุปการแลกเปลี่ยนนี้ไว้ตรงไปตรงมา สีที่เงาน้อยอำพรางข้อบกพร่องของผิวได้ดี แต่ทนการขัดสีน้อยกว่าและทำความสะอาดยากกว่า สีที่เงามากกลับกัน คือทนการขัดถูและเช็ดคราบออกง่าย แต่ขับข้อบกพร่องของผิวให้เด่น

เรื่องที่เทียบ	สีด้าน	สีกึ่งเงา
การอำพรางรอยโป๊ว รอยต่อแผ่นยิปซัม คลื่นผนัง	ดีมาก	แย่ เห็นชัดเมื่อแสงเฉียง
ความทนต่อการขัดถูและรอยกระแทก	น้อยกว่า	ดีกว่า
การเช็ดคราบมือ คราบอาหาร	ยากกว่า ขัดแรงแล้วผิวอาจเป็นมัน	ง่าย คราบไม่ค่อยฝังเนื้อสี
การทาซ่อมเฉพาะจุด	กลืนกับของเดิมง่าย	เห็นขอบรอยซ่อมได้ง่าย
ความรู้สึกของสี	นุ่ม ลึก สีดูเข้มกว่าเล็กน้อย	สดใส สะท้อนแสงไฟในห้อง
ความชื้นและไอน้ำ	ผิวพรุนกว่า เก็บคราบได้มากกว่า	ผิวแน่นกว่า เช็ดคราบไอน้ำง่าย

แถวการทาซ่อมเฉพาะจุดเป็นเรื่องที่คนไม่ค่อยนึกถึงตอนเลือกสี แต่สำคัญมากในบ้านที่มีเด็ก สีด้านแต้มทับรอยขีดเขียนแล้วกลืนไปกับผนังเดิมได้ ส่วนสีกึ่งเงาจะเห็นเป็นปื้นเพราะเงาไม่เท่าของเดิมที่ผ่านแดดมาแล้ว ถ้าห้องไหนรู้ว่าต้องแต้มสีบ่อย สีด้านคุณภาพดีที่ระบุว่าเช็ดได้อาจตอบโจทย์กว่ากึ่งเงา

แสงในห้องเปลี่ยนคำตอบได้

MPI ใช้คำว่า critical lighting หมายถึงแสงที่ส่องเกือบขนานกับผนัง แสงแบบนี้ขยายเงาของทุกรอยนูนรอยบุ๋มบนผิว ในบ้านเราสร้างสภาพนี้ได้หลายแบบ

• หน้าต่างบานยาวหรือประตูกระจกที่อยู่ติดผนังด้านข้าง แดดเช้าหรือบ่ายส่องเฉียงไปตามผนัง
• ไฟดาวน์ไลท์ที่ติดชิดผนังเกินไป แสงไล่ลงมาตามผิวเป็นแนวยาว
• ไฟซ่อนในฝ้าหลืบหรือไฟเส้นใต้บัวที่ส่องขึ้นลงตามผนัง
• ทางเดินยาวที่มองผนังจากปลายด้านหนึ่ง

ถ้าห้องมีแสงแบบนี้ สีกึ่งเงาบนผนังเป็นตัวเลือกที่เสี่ยงมาก แม้ผนังจะฉาบเรียบแล้ว รอยลูกกลิ้งและรอยต่อของการทาก็ยังโผล่ ไฟที่เลือกจึงสัมพันธ์กับสีผนังโดยตรง ถ้ากำลังวางตำแหน่งไฟด้วย ดูเรื่อง ดาวน์ไลท์ ประกอบ

ทดสอบผนังตัวเองก่อนตัดสินใจ

ปิดไฟห้องตอนกลางคืน แล้วถือไฟฉายแนบผนังส่องไล่ไปตามผิว รอยที่เห็นชัดในแสงนี้คือรอยที่สีกึ่งเงาจะโชว์ตอนกลางวัน ถ้าเห็นรอยโป๊วเป็นวง รอยต่อแผ่นยิปซัมเป็นแนว หรือผิวฉาบเป็นคลื่น คุณมีสองทางคือแก้ผิวผนังก่อน หรือเลือกสีที่เงาน้อยลง

เลือกตามห้อง

ตารางนี้เป็นจุดเริ่มต้นที่ใช้ได้ แล้วค่อยปรับตามสภาพผนังและแสงจริง

พื้นที่	ผนัง	ฝ้าเพดาน	ประตู วงกบ บัว
ห้องนั่งเล่น	ด้านหรือกึ่งด้าน	ด้าน	กึ่งเงา
ห้องนอนผู้ใหญ่	ด้าน	ด้าน	กึ่งเงาหรือกึ่งด้าน
ห้องเด็ก	กึ่งด้านเกรดเช็ดได้	ด้าน	กึ่งเงา
ทางเดิน บันได	กึ่งด้าน	ด้าน	กึ่งเงา
ครัว	กึ่งด้านถึงกึ่งเงา	ด้านหรือกึ่งด้าน	กึ่งเงา
ห้องน้ำ	กึ่งเงา หรือสีสำหรับห้องน้ำ	กึ่งด้านกันเชื้อรา	กึ่งเงา
ผนังภายนอก	ด้านถึงกึ่งเงาตามรุ่นสีภายนอก	ด้าน	กึ่งเงาหรือเงา

ฝ้าเพดานแทบทุกห้องควรเป็นสีด้าน เหตุผลคือฝ้ามักโดนแสงจากโคมหรือหน้าต่างแบบเฉียงอยู่แล้ว และรอยต่อแผ่นฝ้าซ่อนยากที่สุด ส่วนห้องนั่งเล่นและห้องนอนที่ต้องการบรรยากาศนุ่ม สีด้านให้สีที่ดูลึกกว่า ถ้ากำลังเลือกโทนอยู่ด้วย ดู สีห้องนั่งเล่น และ สีห้องนอน

ทำไมประตูและบัวควรเงากว่าผนัง

เชอร์วิน-วิลเลียมส์อธิบายว่าการใช้งานไม้ตกแต่งที่เงากว่าผนังที่เป็นสีด้านช่วยเพิ่มความคมชัดให้รายละเอียดของห้อง นอกจากเรื่องหน้าตา ประตูและวงกบยังโดนมือจับทุกวัน บัวพื้นโดนไม้กวาดและไม้ถูพื้น กึ่งเงาทนกว่าและเช็ดรอยดำง่ายกว่าชัดเจน สีสำหรับงานไม้ส่วนนี้อ่านต่อได้ที่ สีทาไม้

ผิวผนังแบบไหนห้ามใช้เงา

เชอร์วิน-วิลเลียมส์เตือนว่าสีเงาบนผิวหยาบจะดูด่างเป็นปื้น เพราะแต่ละจุดสะท้อนแสงไม่เท่ากัน ในบ้านไทยมีผิวผนังหลายแบบที่ควรหลีกเลี่ยงสีกึ่งเงาบนผนังโดยตรง

• ผนังฉาบหยาบหรือฉาบไม่ได้ดิ่ง ผนังบ้านเก่าที่ปูนเป็นคลื่น
• ผนังที่ซ่อมรอยร้าวไว้หลายจุด รอยโป๊วกับผิวเดิมดูดสีไม่เท่ากัน
• ผนังยิปซัมที่รอยต่อแผ่นฉาบไม่เนียน
• ผนังที่เคยลอกแล้วขูดออกเป็นบางจุด ขอบรอยต่อระหว่างสีเก่ากับผิวใหม่ยังนูน

ถ้าผนังมีรอยซ่อมเยอะและอยากได้ผิวที่เช็ดง่ายจริง ๆ ทางที่ดีกว่าคือสกิมโค้ทเก็บผิวทั้งแผ่นก่อน ค่อยทาสีกึ่งเงา ไม่อย่างนั้นใช้สีด้านเกรดเช็ดได้แทน

ความเงาเปลี่ยนไปตามเวลา

ระดับเงาที่เห็นวันทาเสร็จไม่ได้อยู่อย่างนั้นตลอด สีกึ่งเงาภายนอกที่โดนแดดทุกวันจะค่อย ๆ หมองลงเพราะผิวฟิล์มเสื่อมจากรังสียูวี ส่วนสีด้านภายในบริเวณที่มือจับบ่อย เช่นข้างสวิตช์ไฟและขอบประตู จะถูกขัดจนผิวเงาขึ้นเป็นปื้น จุดเหล่านี้เป็นเหตุผลอีกข้อที่ผนังทางเดินและห้องเด็กมักเลือกกึ่งด้านแทนด้านสนิท

สีเข้มกับสีอ่อน ปัญหาไม่เหมือนกัน

สีเข้มอย่างน้ำเงินกรมท่า เขียวหม่น หรือเทาถ่าน ทาเป็นสีด้านแล้วดูสวยลึกมาก แต่รอยขูดขีดและรอยเช็ดจะขึ้นเป็นเส้นสีขาวขุ่นที่เห็นชัดกว่าบนสีอ่อน เพราะผิวที่ถูกขัดสะท้อนแสงต่างจากรอบ ๆ ถ้าจะใช้สีเข้มบนผนังที่คนเดินผ่านหรือเด็กเล่น ให้ขยับไปเป็นกึ่งด้านหนึ่งขั้น หรือเลือกรุ่นที่ระบุว่าทนการขัดถูสูง ส่วนสีขาวและสีอ่อนให้อภัยรอยพวกนี้มากกว่า ใช้สีด้านได้เกือบทุกห้อง

อีกเรื่องคือการทาซ่อมสีกึ่งเงาหลังผ่านไปหลายปี เงาของสีเก่ากับสีใหม่จะไม่ตรงกัน ถึงจะใช้สีรหัสเดียวกัน วิธีที่ช่างทำคือทาเต็มผนังหนึ่งด้านจากมุมถึงมุม ไม่แต้มกลางผนัง เรื่องการเลือกยี่ห้อและรุ่นสีที่มีให้ครบทุกระดับเงาดูต่อได้ที่ คู่มือเลือกสีทาบ้าน

เช็กลิสต์ก่อนสั่งสีทั้งห้อง

1. ส่องไฟฉายเฉียงผนังตอนกลางคืน จดว่าผนังด้านไหนมีรอยชัด
2. ดูว่าห้องมีหน้าต่างหรือไฟที่ส่องเฉียงผนังด้านไหน ด้านนั้นลดเงาลงหนึ่งขั้น
3. ถามตัวเองว่าผนังนี้ต้องเช็ดบ่อยแค่ไหน และต้องแต้มซ่อมบ่อยแค่ไหน
4. แยกผนัง ฝ้า และงานไม้ออกเป็นสามรายการ กำหนดระดับเงาแยกกัน
5. ซื้อกระป๋องเล็กของรุ่นที่เลือกมาทาแผ่นตัวอย่างอย่างน้อยครึ่งเมตร ดูทั้งกลางวันและกลางคืน
6. เขียนชื่อรุ่นและระดับเงาลงในใบสั่งงานช่าง เพราะสีรหัสเดียวกันมีหลายระดับเงา ช่างหยิบผิดได้ง่าย

ข้อ 6 ฟังดูเล็กแต่เจอบ่อย ช่างซื้อสีตามรหัสสีที่เจ้าของบ้านเลือก แล้วหยิบรุ่นกึ่งเงามาเพราะร้านมีของ ผนังทั้งห้องออกมาเงาโดยไม่มีใครตั้งใจ