คำนวณสีทาบ้านกี่ลิตร สูตรวัดพื้นที่และตัวอย่างห้องจริง

คำนวณสีทาบ้านได้ด้วยสูตรเดียว เอาความยาวรอบห้องคูณความสูง หักพื้นที่ประตูหน้าต่าง คูณจำนวนชั้นที่จะทา แล้วหารด้วยอัตราทาต่อลิตรที่พิมพ์บนกระป๋อง ได้ตัวเลขเป็นลิตร จากนั้นเผื่อสูญเสียอีกราว 10 ถึง 20% ตามสภาพผนัง ทำเองได้ด้วยตลับเมตรกับเครื่องคิดเลขในโทรศัพท์

ความผิดพลาดส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ที่การคูณหาร แต่อยู่ที่อัตราทาต่อลิตรที่ใช้ ตัวเลขบนฉลากเป็นค่าที่ได้บนผิวเรียบในห้องทดลอง ผนังบ้านจริงกินสีมากกว่านั้น ด้านล่างไล่ให้ครบทั้งสูตร ตัวอย่าง และวิธีปรับตัวเลขให้ตรงกับหน้างาน

สูตรพื้นฐาน ทีละบรรทัด

ดูลักซ์ประเทศไทยอธิบายวิธีคิดไว้แบบนี้ วัดความยาวผนังทุกด้านรวมกันเป็นเส้นรอบห้อง คูณด้วยความสูงจากพื้นถึงฝ้า ได้พื้นที่ผนังทั้งหมด หักพื้นที่ประตูและหน้าต่างออก แล้วนำไปหารด้วยอัตราทาต่อลิตรที่ระบุบนกระป๋อง

เขียนเป็นสูตรได้ว่า

1. พื้นที่ผนัง = ความยาวรอบห้อง × ความสูง
2. พื้นที่ทาสุทธิ = พื้นที่ผนัง − พื้นที่ประตู − พื้นที่หน้าต่าง
3. พื้นที่รวมทุกชั้น = พื้นที่ทาสุทธิ × จำนวนชั้น
4. ปริมาณสี (ลิตร) = พื้นที่รวมทุกชั้น ÷ อัตราทาต่อลิตรต่อชั้น
5. ปริมาณที่ซื้อ = ปริมาณสี × (1 + ค่าเผื่อสูญเสีย)

ตัวอย่างในหน้าของดูลักซ์ใช้ห้องขนาด 4 × 6 เมตร สูง 2.5 เมตร เส้นรอบห้องคือ 20 เมตร พื้นที่ผนัง 50 ตารางเมตร เมื่อใช้อัตราราว 4 ตารางเมตรต่อลิตรสำหรับการทาสองชั้นตามตัวอย่างนั้น จะได้ราว 12.5 ลิตร

ขนาดบรรจุที่ดูลักซ์ใช้เป็นแนวทาง	พื้นที่ทาได้โดยประมาณ
ขนาด 1/4 แกลลอน	เหมาะกับงานเล็ก เช่นประตู
ขนาดราว 3 ลิตร	ราว 12 ตารางเมตร
ขนาดราว 9 ลิตร	ราว 36 ตารางเมตร
ขนาด 5 แกลลอน (ราว 18.9 ลิตร)	ราว 70 ตารางเมตร

ตัวเลขในตารางนี้เป็นค่าตั้งต้นสำหรับประเมินคร่าว ๆ ก่อนเข้าร้าน เมื่อเลือกรุ่นสีได้แล้ว ให้กลับไปใช้อัตราบนฉลากหรือเอกสารข้อมูลของรุ่นนั้นแทน

อัตราทาบนฉลาก กับอัตราทาที่ได้จริง

เอกสารข้อมูลผลิตภัณฑ์ของสีเขียนอัตราทาไว้สองแบบ แบบแรกคืออัตราทางทฤษฎี แบบที่สองคืออัตราที่ใช้งานจริงหลังหักการสูญเสีย ถ้าเอกสารให้แค่แบบแรก เราต้องหักเอง

เอกสารของรองพื้นกันสนิมอัลคีดรุ่น TILAC ของนิปปอนเพนต์แสดงที่มาของตัวเลขไว้ให้เห็นชัด อัตราทางทฤษฎีคำนวณจากปริมาณของแข็งโดยปริมาตร (%) × 10 ÷ ความหนาฟิล์มแห้ง (ไมครอน) รองพื้นตัวนี้มีของแข็ง 49% ฟิล์มแห้ง 40 ไมครอน จึงได้ 12.2 ตารางเมตรต่อลิตรตามทฤษฎี และเมื่อเผื่อสูญเสีย 20% เหลือ 9.7 ตารางเมตรต่อลิตร

สูตรเดียวกันใช้กับสีน้ำทาภายในได้ เอกสารของสีน้ำทาภายในรุ่นหนึ่งของนิปปอนเพนต์ฮ่องกงระบุของแข็ง 56% ฟิล์มแห้ง 30 ไมครอน และอัตราทา 12 ตารางเมตรต่อลิตรต่อชั้น (แกลลอนละราว 45.4 ตารางเมตร) ถ้าหักสูญเสีย 20% แบบเดียวกัน จะเหลือราว 9.6 ตารางเมตรต่อลิตร

สภาพงาน	ค่าเผื่อสูญเสียที่ใช้กันบ่อย	เหตุผล
ผนังภายในฉาบเรียบ ทาซ้ำสีเดิม	ประมาณ 10%	ผนังไม่ดูดสีมาก ลูกกลิ้งทำงานเต็มที่
ผนังภายในทั่วไป มีมุมและขอบเยอะ	ประมาณ 15 ถึง 20%	ต้องใช้แปรงเก็บมุม สีติดอุปกรณ์มากกว่า
ผนังภายนอก ผิวทรายหรือหยาบ	ประมาณ 20 ถึง 30%	ผิวหยาบมีพื้นที่จริงมากกว่าพื้นที่ที่วัด
ลูกกรง รั้วเหล็ก เหล็กกล่อง	ประมาณ 30% ขึ้นไป	สีปลิวผ่านช่องและหยดทิ้ง
ใช้เครื่องพ่นสี	สูงกว่าการทาด้วยลูกกลิ้งชัดเจน	ละอองฟุ้งออกนอกผิว

ตัวอย่าง ห้องนอนพร้อมประตูหน้าต่าง

ห้องนอนกว้าง 3.5 เมตร ยาว 4 เมตร สูงจากพื้นถึงฝ้า 2.7 เมตร มีประตู 1 บาน (0.9 × 2.0 เมตร) หน้าต่าง 2 บาน (1.2 × 1.2 เมตร) จะทาผนังสีเดิมสองชั้น และทาฝ้าสีขาวแยก

ผนัง

• เส้นรอบห้อง = 3.5 + 4 + 3.5 + 4 = 15 เมตร
• พื้นที่ผนัง = 15 × 2.7 = 40.5 ตารางเมตร
• หักประตู 1.8 และหน้าต่าง 2 × 1.44 = 2.88 รวมหัก 4.68 ตารางเมตร
• พื้นที่ทาสุทธิ ≈ 35.8 ตารางเมตร
• สองชั้น ≈ 71.6 ตารางเมตร
• ใช้อัตรา 12 ตารางเมตรต่อลิตรต่อชั้นตามเอกสาร ได้ราว 6 ลิตร
• เผื่อสูญเสีย 15% ได้ราว 6.9 ลิตร ซื้อแกลลอนสองใบ (ราว 7.6 ลิตร)

ฝ้า

• พื้นที่ฝ้า = 3.5 × 4 = 14 ตารางเมตร
• สองชั้น = 28 ตารางเมตร ได้ราว 2.3 ลิตร เผื่อแล้วราว 2.7 ลิตร ซื้อหนึ่งแกลลอน

ผลรวมสามแกลลอนสำหรับห้องนี้ดูไม่มาก แต่ถ้าคิดแบบเหมารวมโดยเอาพื้นที่ห้อง 14 ตารางเมตรคูณสาม หรือใช้ตัวเลขจากความจำของช่าง ตัวเลขมักคลาดได้ทั้งขาดและเกิน วิธีนี้ทำให้รู้ว่าซื้อเท่าไรพอดีและเหลือเท่าไร

รองพื้นต้องคิดแยกเสมอ

ผนังที่ต้องรองพื้นมีสามแบบหลัก คือผนังปูนใหม่ ผนังที่ซ่อมรอยร้าวหรือฉาบใหม่บางส่วน และผนังที่ต้องเปลี่ยนจากสีเข้มไปสีอ่อนมาก รองพื้นทั่วไปทาชั้นเดียว แต่อัตราทาต่อลิตรต่างจากสีทับหน้า และผนังปูนใหม่ดูดรองพื้นมากกว่าผนังเก่าเห็นได้ชัด

ลำดับคิดคือ คำนวณพื้นที่สุทธิแบบเดียวกับข้างบน คูณหนึ่งชั้น แล้วหารด้วยอัตราบนฉลากของรองพื้นรุ่นนั้น ถ้าผนังปูนเพิ่งฉาบและยังดูดน้ำมาก ให้เผื่อสูงขึ้น เรื่องว่าผนังปูนใหม่ต้องรอนานแค่ไหนและใช้รองพื้นแบบไหน อ่านที่ รองพื้นปูนใหม่

เปลี่ยนสีเข้มเป็นสีอ่อน

ผนังสีแดงเข้มหรือน้ำเงินเข้มที่จะเปลี่ยนเป็นสีขาว สีทับหน้าสองชั้นมักปิดไม่มิด ทางที่ประหยัดกว่าคือทารองพื้นสีขาวหนึ่งชั้นก่อน แล้วค่อยทาสีทับหน้าสองชั้น ดีกว่าทาสีทับหน้าสามสี่ชั้นซึ่งแพงกว่ารองพื้นมาก กลับกัน ถ้าเปลี่ยนจากสีอ่อนไปสีเข้ม สองชั้นมักพอ

ผนังภายนอก คำนวณยังไงไม่ให้ขาด

ผนังภายนอกยุ่งกว่าภายในเพราะมีส่วนยื่นและหลบหลายอย่าง ผมแยกเป็นรายการแบบนี้

ส่วนที่ต้องนับ	วิธีวัด
ผนังแต่ละด้าน	ความยาว × ความสูงจากพื้นถึงชายคา
หน้าจั่ว	กว้าง × สูง ÷ 2
เสาและคานที่ยื่นออกจากผนัง	เส้นรอบรูปเสา × ความสูง
ขอบหน้าต่างและกันสาด	ความยาว × (ความกว้างด้านบน + ด้านล่าง + ความหนาขอบ)
รั้วปูนทั้งสองด้าน	ความยาว × ความสูง × 2 แล้วบวกหลังรั้ว
ใต้ชายคาและฝ้าภายนอก	ความยาว × ความกว้างชายคา

เมื่อได้พื้นที่สุทธิแล้ว ใช้อัตราทาของสีภายนอกรุ่นที่เลือก และเผื่อสูญเสียมากกว่างานภายใน ผนังภายนอกมีเรื่องการเลือกสีและเตรียมผิวอีกมาก ดูต่อได้ที่ สีทาภายนอก

ประตู วงกบ และงานเหล็ก คิดเป็นชิ้น

งานไม้และเหล็กใช้สีคนละรุ่นกับผนัง และพื้นที่ต่อชิ้นไม่มาก การคิดเป็นตารางเมตรรวมกับผนังจึงทำให้ตัวเลขเพี้ยน ผมแยกคิดเป็นชิ้นแบบนี้

ชิ้นงาน	พื้นที่โดยประมาณต่อชิ้น	วิธีคิด
ประตูบานเรียบ 0.9 × 2.0 เมตร	ราว 3.6 ตารางเมตร (สองด้าน)	กว้าง × สูง × 2 บวกขอบบานอีกเล็กน้อย
ประตูบานลูกฟัก	ราว 4 ถึง 4.5 ตารางเมตร	ร่องลูกฟักเพิ่มพื้นที่ผิวจากบานเรียบ
วงกบประตู	ราว 1 ตารางเมตร	ความยาวรอบวงกบ × ความกว้างหน้าไม้ทุกด้านที่เห็น
บัวพื้นยาว 10 เมตร สูง 10 ซม.	ราว 1 ตารางเมตร	ความยาว × ความสูง
ลูกกรงหน้าต่างเหล็กกล่อง	ต่างกันมาก	ความยาวเหล็กทั้งหมด × เส้นรอบรูปหน้าตัด

ประตูสี่บานพร้อมวงกบในบ้านหลังเล็ก ทาสองชั้น ใช้พื้นที่รวมราว 35 ถึง 45 ตารางเมตร ตัวเลขนี้มักพอดีกับสีหนึ่งแกลลอนบวกเศษ ซึ่งตรงกับที่ดูลักซ์แนะนำขนาด 1/4 แกลลอนสำหรับประตูเดี่ยว ๆ ส่วนลูกกรงและประตูรั้วเหล็ก พื้นที่ผิวจริงมากกว่าขนาดบานหลายเท่า วิธีคิดความยาวเหล็กคูณเส้นรอบรูปพร้อมตัวอย่างประตูรั้วอยู่ที่ สีกันสนิม

ตัวเลขที่ใช้จับผิดใบเสนอราคา

พอคำนวณเองได้แล้ว ใบเสนอราคาช่างจะอ่านง่ายขึ้นมาก ผมดูสามเรื่อง

1. จำนวนสีที่ช่างระบุใกล้กับที่คำนวณไหม ถ้าน้อยกว่ามาก แปลว่าทาบางหรือผสมน้ำเกิน ถ้ามากกว่ามาก ถามว่าเผื่ออะไร
2. ระบุชื่อรุ่นและจำนวนชั้นชัดไหม คำว่าทาสีทั้งหลังโดยไม่บอกรุ่นและชั้น ตรวจอะไรไม่ได้
3. รองพื้นแยกเป็นรายการไหม งานผนังใหม่ที่ไม่มีรองพื้นในใบเสนอราคา ต้องถามทันที

ถ้าช่างคิดค่าแรงต่อตารางเมตร พื้นที่ที่เราคำนวณใช้ตรวจตัวเลขของช่างได้ด้วย ช่วงค่าแรงและวิธีที่ช่างคิดราคาดูได้ที่ ค่าทาสีบ้าน

ซื้อแล้วเหลือ เก็บยังไง

การเผื่อทำให้มีสีเหลือเกือบทุกงาน สีที่เหลือราวหนึ่งลิตรต่อสีมีประโยชน์มากสำหรับแต้มรอยในอนาคต เพราะเป็นล็อตเดียวกับบนผนัง เก็บโดยเช็ดขอบกระป๋องให้สะอาด ปิดฝาให้แน่น เขียนชื่อห้องและวันที่บนฝา แล้ววางไว้ในที่ร่ม ไม่ร้อน ไม่ใช่ในห้องนอนหรือห้องที่คนอยู่ประจำ

ส่วนสีที่เหลือเกินกว่านั้นมาก เป็นสัญญาณว่ารอบหน้าควรคำนวณละเอียดขึ้น ไม่ใช่เก็บไว้ทั้งหมด

ลงมือวัดตามลำดับนี้

1. วัดเส้นรอบและความสูงของทุกห้อง จดลงตาราง
2. วัดประตูหน้าต่างทุกบาน หักออก
3. แยกรายการเป็นผนังภายใน ฝ้า ผนังภายนอก งานไม้ และงานเหล็ก
4. เลือกรุ่นสีแต่ละรายการ จดอัตราทาต่อลิตรจากฉลากหรือเอกสารข้อมูล
5. คูณจำนวนชั้น หารอัตราทา แล้วเผื่อตามสภาพผิว
6. ปัดขึ้นเป็นขนาดบรรจุที่มีขาย เลือกขนาดที่เหลือน้อยที่สุด

ถ้าทาเองทั้งหลังและยังไม่แน่ใจเรื่องลำดับงาน เครื่องมือ และการเตรียมผิว อ่าน ทาสีบ้านเอง ก่อนซื้อสี เพราะการเตรียมผิวที่ไม่ดีทำให้ใช้สีมากกว่าตัวเลขที่คำนวณไว้เสมอ