เฟอร์นิเจอร์ไม้จริงในบ้านไทย ชนิดไม้ การหดพอง และวิธีเช็กว่าใช่ไม้จริง

เฟอร์นิเจอร์ไม้จริงดีที่ซ่อมได้ ขัดใหม่ได้ และอยู่ได้หลายสิบปี แต่ต้องรับเงื่อนไขหนึ่งข้อ คือไม้หายใจตามความชื้นทุกวัน ไม้ที่แห้งเกินพองตอนหน้าฝน ไม้ที่ชื้นเกินหดและแตกร้าวตอนเปิดแอร์ ตู้ไม้สักราคาสูงอาจมีลิ้นชักฝืดในหน้าฝน ถ้าไม่มีใครบอกเจ้าของว่าโต๊ะไม้ขยับได้หลายมิลลิเมตร ส่วนที่ช่างทำถูกวิธีจะเผื่อการขยับนั้นไว้แล้ว

ไม้จริง ไม้ประสาน ไม้อัดปิดผิว: ป้ายราคาเดียวกัน ของคนละอย่าง

คำว่า "ไม้จริง" ในร้านเฟอร์นิเจอร์ใช้กันหลวมมาก ถามให้ชัดว่าแต่ละส่วนของชิ้นงานเป็นอะไร

วัสดุ	โครงสร้าง	ข้อเด่น	ข้อที่ต้องรู้
ไม้จริงทั้งแผ่น	ไม้ชิ้นเดียวตลอดความกว้างและยาว	ลายสวย ขัดซ่อมได้หลายครั้ง	โก่งง่ายถ้ากว้างมาก ราคาสูง
ไม้จริงประสาน	ไม้ชิ้นแคบต่อด้านข้างด้วยกาว	โก่งน้อยกว่าแผ่นกว้าง ใช้ไม้ได้คุ้ม	ตะเข็บต้องใช้กาวทนชื้น
ไม้จริงต่อตามยาว (finger joint)	ไม้สั้นต่อฟันปลาเป็นเส้นยาว	ใช้เศษไม้ ราคาประหยัด	เห็นรอยต่อฟันปลาที่ผิว
ไม้อัดปิดผิววีเนียร์	แผ่นไม้อัดปิดผิวไม้จริงบางๆ	ขยับน้อย ลายสวย ราคากลาง	ผิวบาง ขัดได้ไม่กี่ครั้ง ไม่ใช่ไม้จริงทั้งชิ้น
ปาร์ติเคิลหรือ MDF ลามิเนต	แผ่นบดอัดปิดผิวพิมพ์ลาย	ราคาถูก ผิวสม่ำเสมอ	กลัวน้ำที่ขอบ ซ่อมไม่ได้

ร้านที่ซื่อสัตย์จะบอกได้ว่าตู้ตัวนี้ใช้ไม้จริงที่ด้านหน้าและขอบ ใช้ไม้อัดที่แผ่นหลังและพื้นลิ้นชัก ซึ่งเป็นวิธีที่ช่างไม้ที่ดีใช้จริง เพราะแผ่นหลังไม้อัดไม่ขยับ ทำให้ตู้ไม่บิดเมื่อเวลาผ่านไป ถ้าร้านบอกว่า "ไม้จริงทั้งตัว" แต่ราคาต่ำกว่าไม้ยางพาราประสานตามตลาด ให้สงสัย

เทียบกับวัสดุแผ่นที่ใช้ทำตู้และโครงตู้ในบ้านได้ใน วัสดุตู้ครัว ซึ่งอธิบายแผ่นไม้อัด ปาร์ติเคิล และไม้จริงในแง่ความทนความชื้น

ไม้ขยับเท่าไร: ตัวเลขจากตารางของ USDA

Wood handbook บทที่ 4 ของ USDA Forest Products Laboratory อธิบายว่าไม้หดและพองไม่เท่ากันทุกทิศ มากที่สุดตามแนวเส้นวงปี (tangential) ประมาณครึ่งหนึ่งในทิศตัดขวางวงปี (radial) และน้อยมากตามความยาวเสี้ยน ตารางค่าหดจากไม้สดถึงแห้งสนิทของไม้ที่ใช้ทำเฟอร์นิเจอร์ มีค่าดังนี้

ชนิดไม้	หดตามรัศมี (%)	หดตามวงปี (%)	หดเชิงปริมาตร (%)
สัก (Tectona grandis)	2.5	5.8	7.0
ยางพารา (Hevea brasiliensis)	2.3	5.1	7.4
โรสวู้ดอินเดีย (Dalbergia latifolia)	2.7	5.8	8.5
ซาเปลี (Entandrophragma cylindricum)	4.6	7.4	14.0

ไม้สักและยางพาราจัดอยู่ในกลุ่มไม้ที่ขยับน้อยเมื่อเทียบกับไม้อื่นในตาราง เหตุนี้สักจึงเป็นไม้ที่ช่างนิยมใช้ทำโต๊ะและประตูที่ต้องคงรูป ผลของการหดต่างกันสองทิศ คือแผ่นไม้ที่เลื่อยตามเสี้ยนจะโก่งเป็นรูปถาด (cupping) เมื่อด้านบนกับด้านล่างชื้นไม่เท่ากัน

ความชื้นในห้องของคุณคือเท่าไร

ไม้ปรับตัวจนความชื้นเท่ากับอากาศรอบๆ เรียกว่าความชื้นสมดุล (EMC) ตารางที่ 4-2 ของคู่มือให้ค่า ณ อุณหภูมิ 26.7 องศาเซลเซียส (80 องศาฟาเรนไฮต์) ดังนี้

ความชื้นสัมพัทธ์ในห้อง	ความชื้นไม้สมดุล (%)	สภาพที่พบในบ้านไทย
50%	ประมาณ 9.1	ห้องแอร์ที่เปิดต่อเนื่อง
60%	ประมาณ 10.8	ห้องแอร์ช่วงกลางวัน
70%	ประมาณ 12.9	ห้องปกติฤดูฝน มีพัดลม
80%	ประมาณ 15.7	ห้องอับ ชายคาต่ำ
90%	ประมาณ 20.2	หลังฝนตกหนัก ห้องปิดไม่มีลม

บทที่ 13 ของคู่มือเดียวกันแนะนำว่าไม้ควรมีความชื้นตอนติดตั้งใกล้ค่าที่จะเจอใช้งานจริง เพื่อลดปัญหาอย่างเฟอร์นิเจอร์แตกร้าว และให้ค่าไม้เฟอร์นิเจอร์ในเขตชื้นอบอุ่นชายฝั่งที่ค่าเฉลี่ย 11% (ช่วง 8-13%) ส่วนไม้เฟอร์นิเจอร์ที่ใช้ทั่วไปในเขตแห้งอยู่ที่ราว 6% การอบไม้ที่แห้งกว่าที่ใช้งานจริงเล็กน้อยเป็นเรื่องปกติของโรงงาน เพื่อให้ความชื้นสม่ำเสมอ แต่ถ้าแห้งเกินไปมาก ไม้จะดูดความชื้นจนพองในห้องไทย

ตัวอย่างคำนวณ หน้าโต๊ะสักประสานกว้าง 100 ซม. ที่ใช้ในห้องที่ความชื้นไม้เปลี่ยนจาก 9% (ห้องแอร์ 50%) ไป 13% (ห้องฤดูฝน) ใช้สูตรบทที่ 13 ที่คิดจากค่าหดตามวงปี 5.8% หารช่วงความชื้น 20 (จาก 10% ถึงจุดอิ่มตัวเส้นใย 30%) ได้สัมประสิทธิ์ประมาณ 0.0029 ต่อเปอร์เซ็นต์ความชื้น ได้การขยับ 1000 x 0.0029 x 4 = ประมาณ 11.6 มม. ตลอดความกว้างหน้าโต๊ะ นี่คือค่าประมาณจากการคำนวณของผม ไม้ที่ตัดตามรัศมีเต็มที่จะขยับน้อยกว่าเกือบครึ่ง

ผลที่ตามมาของตัวเลขนี้ในงานจริง คือ ช่างต้องเว้นช่องให้ไม้ขยับ ถ้าหน้าโต๊ะกว้าง 100 ซม. ถูกตรึงกับคานด้วยสกรูแข็ง ไม้จะดันจนร้าวตามแนวเสี้ยน ตัวยึดแบบเลื่อนได้ หรือรูร้อยสกรูที่เป็นรูยาว คือวิธีมาตรฐาน

ชนิดไม้ที่เจอในร้านเฟอร์นิเจอร์ไทย และเลือกตามการใช้งาน

ชนิดไม้	ลักษณะ	เหมาะกับ	ข้อควรระวัง
สัก	สีน้ำตาลทอง น้ำมันในเนื้อไม้ ขยับน้อย	โต๊ะ ประตู ตู้ภายนอก	ราคาสูง ควรขอเอกสารแหล่งที่มาของไม้
ยางพารา	สีอ่อน เนื้อละเอียด ขึ้นสีย้อมง่าย	เตียง โต๊ะ ชั้น ตู้	ต้องผ่านการอัดน้ำยากันมอดและเชื้อรา อย่าวางกลางแจ้ง
ประดู่ มะค่า	เนื้อแข็งหนัก สีเข้ม	โต๊ะอาหาร เก้าอี้ ราวบันได	น้ำหนักมาก ตัดเจาะยาก ราคาสูงตามขนาด
ไม้มะม่วง ไม้ขนุน	ไม้สวนที่ตัดทำเฟอร์นิเจอร์ได้	ของตกแต่ง งานชิ้นเล็ก	ต้องตรวจความชื้นและแมลงก่อนซื้อ
ไม้โอ๊ค แอช นำเข้า	ลายชัด เนื้อแข็ง	ตู้ โต๊ะอาหารสไตล์ยุโรป	ควรวางในห้องที่จะใช้จริงสักระยะก่อนทาเคลือบ

หลักคือ ถ้าต้องวางใกล้ระเบียงหรือห้องรับแสงแดดและฝนสาด ให้เลือกไม้ที่มีน้ำมันและเนื้อแน่นอย่างสักหรือเนื้อแข็งหนักอย่างประดู่ ไม้ยางพาราเหมาะกับภายในที่เปิดแอร์และไม่โดนน้ำ เรื่องไม้ที่ใช้ปูพื้น ดูรายละเอียดเพิ่มใน ปูพื้นไม้แข็งในบ้านไทย

ไม้เก่า ไม้รีไซเคิล และไม้เถื่อน

ไม้เก่าจากบ้านรื้อมักแห้งสนิทและขยับน้อย แต่อาจมีแมลงเจาะ และมีตะปูฝังอยู่ ผมแนะนำให้ถามช่างว่าตรวจโลหะและฉีดน้ำยากันมอดแล้วหรือยัง ส่วนไม้ที่มีราคาถูกผิดปกติและไม่มีเอกสารแหล่งที่มา ควรถามผู้ขายให้ชัดว่าเป็นไม้สวนป่าหรือไม้นำเข้าที่มีเอกสารถูกต้อง ไม่ควรซื้อถ้าตอบไม่ได้ เพราะการครอบครองไม้หวงห้ามผิดกฎหมาย ตรวจข้อกำหนดล่าสุดกับกรมป่าไม้

วิธีเช็กว่าเป็นไม้จริง และข้อต่อที่ทนจริง

ก่อนจ่ายเงิน ลองตรวจชิ้นงานด้วยห้าอย่างนี้

1. ดูหน้าตัดที่ขอบหรือใต้โต๊ะ ไม้จริงเห็นเส้นวงปีต่อเนื่อง ถ้าเห็นชั้นบางสลับกัน (ไม้อัด) หรือเม็ดบดละเอียด (ปาร์ติเคิล MDF) คือแผ่นประกอบ
2. ดูลายไม้ที่ขอบกับผิวหน้า ถ้าลายไหลต่อเนื่องจากหน้าลงขอบ นั่นคือไม้จริงหรือวีเนียร์ที่ลงขอบ ถ้าเห็นเส้นรอยต่อชัดที่มุม ผิวหน้าอาจเป็นวีเนียร์
3. ลองยกเปรียบเทียบน้ำหนัก ชิ้นไม้ที่ใหญ่เท่ากัน ไม้จริงเนื้อแข็งหนักกว่าปาร์ติเคิลมาก แต่ยางพาราอบแห้งอาจเบากว่าที่คิด จึงใช้ข้อนี้ประกอบเท่านั้น
4. ดูรอยต่อโครงสร้าง เดือย (mortise and tenon) ลิ้นร่อง และการเข้าลิ้นแบบหางปลา (dovetail) ที่ลิ้นชักเป็นเครื่องหมายของช่างไม้ที่ทำเอง ถ้าลิ้นชักประกอบด้วยตะปูยิงและกาวอย่างเดียว จะหลวมเร็ว
5. ถามชนิดกาวที่ตะเข็บและแผ่นประสาน ถ้าเป็นกาวชนิดทนชื้นหรือกันน้ำ (เช่น D3 ตามมาตรฐานยุโรป) ถือว่าเหมาะกับห้องชื้น ถ้าร้านไม่รู้ก็ควรถามผู้ผลิต

ก่อนซื้อให้เปิดลิ้นชักทุกอัน ดึงเข้าออก 5-6 ครั้ง ลิ้นชักที่ดีเลื่อนเรียบโดยไม่ฝืด และเว้นช่องรอบกรอบสม่ำเสมอ 2-3 มม. ช่องที่แคบเกินจะฝืดตอนฝนตก ช่องกว้างเกินคือตัวชี้วัดว่าชิ้นงานหลวมแล้ว

ผิวเคลือบ: น้ำมัน แล็กเกอร์ โพลียูรีเทน

ผิวเคลือบกำหนดความทนต่อรอยและการดูแลระยะยาว

ชนิดเคลือบ	ลักษณะผิว	การดูแล	เหมาะกับ
น้ำมันเคลือบไม้ (hard wax oil)	เห็นเนื้อไม้ ด้าน	ทาซ้ำเฉพาะจุดได้ ทุก 1-2 ปีตามการใช้	โต๊ะอาหาร พื้นผิวที่ต้องสัมผัสบ่อย
โพลียูรีเทน (PU)	เป็นชั้นฟิล์ม เงาหรือด้าน	ทนน้ำ แต่ซ่อมต้องขัดทั้งแผ่น	ตู้ ชั้น เตียง
แล็กเกอร์	ฟิล์มบาง แห้งเร็ว	ไม่ทนน้ำและความร้อนเท่า PU	งานตกแต่ง
ย้อมสีแล้วเคลือบทับ	เปลี่ยนสีไม้	ขึ้นกับชนิดเคลือบชั้นบน	ไม้ยางพาราที่สีอ่อน

อ่านเรื่องการย้อมสีและเคลือบไม้ภายในต่อได้ใน ย้อมสีไม้งานภายใน และ น้ำยาเคลือบใสทาไม้ ถ้าสั่งไม้ที่ยังไม่เคลือบ ให้ทาเคลือบทั้งด้านบน ด้านล่าง และขอบให้ครบ ไม้ที่เคลือบเพียงด้านเดียวจะรับความชื้นไม่เท่ากันและโก่งตัว

วางไว้ตรงไหนของบ้าน และดูแลอย่างไรให้ไม่แตก

ไม้จริงแสดงปัญหาเมื่อความชื้นเปลี่ยนเร็ว จึงควรวางหลีกเลี่ยงสามจุด

• ใต้ช่องจ่ายลมแอร์ที่เป่าตรง ลมเย็นแห้งดึงความชื้นออกจากผิวไม้ทำให้ผิวหดเร็วกว่าแกนไม้ แล้วร้าว
• ติดผนังที่ชื้นหรือผนังด้านนอกที่รับฝน ความชื้นเข้าหลังตู้ทำให้เกิดเชื้อรา เช็กผนังก่อนด้วย ผนังชื้นและเชื้อรา
• ตรงแดดที่ส่องผ่านกระจกโดยตรง ผิวไม้ซีดและเคลือบเสื่อม ใช้ม่านหรือฟิล์มกรองแสง

การดูแลรายเดือนคือเช็ดด้วยผ้าหมาดแล้วเช็ดตามด้วยผ้าแห้ง ไม่ใช้น้ำยาที่มีแอลกอฮอล์หรือตัวทำละลายกับผิวเคลือบน้ำมัน ติดแผ่นรองขาโต๊ะ เก้าอี้ ที่พื้นผิวสัมผัสพื้นเสมอ เปิดลิ้นชักและบานตู้ให้อากาศถ่ายเทเดือนละครั้งในฤดูฝน

ในฤดูที่ความชื้นเปลี่ยนเร็ว เช่นหน้าฝนต่อหน้าหนาว ไม้จะฝืดหรือมีเสียงลั่นได้ ถือว่าปกติถ้าไม่มีรอยร้าวทะลุ หากลิ้นชักฝืดมากให้ถูด้านที่ติดกันด้วยเทียนขี้ผึ้ง อย่าไสไม้ทิ้งทันที เพราะพอหน้าแล้งไม้จะหดกลับและหลวม

เลือกเฟอร์นิเจอร์ไม้จริงตามที่วางในบ้าน

สถานการณ์	ตัวเลือกที่ผมเลือก
โต๊ะอาหารหรือโต๊ะทำงานใช้ทุกวัน อยู่ในห้องแอร์	ไม้ยางพาราประสานหนา 25 มม. หรือสัก ทาน้ำมันเคลือบ ตัวยึดแบบเลื่อนได้
ตู้เสื้อผ้าหรือตู้ในห้องชื้น	โครงไม้อัดทนชื้น หน้าบานไม้จริงหรือวีเนียร์ ไม่ใช้ไม้จริงทั้งหลัง
ชิ้นงานใต้ชายคา ระเบียงมีหลังคา	สักหรือไม้เนื้อแข็งเคลือบน้ำมันกันแดดกันฝน
งบจำกัด ต้องการลายไม้	ไม้อัดปิดผิววีเนียร์ที่ขอบปิดแน่น ระบุให้ชัดว่าไม่ใช่ไม้จริงทั้งชิ้น

สองข้อที่ควรทำทุกกรณี ถามร้านว่าไม้อบความชื้นเท่าไร และขอทดลองวางชิ้นงานในห้องที่จะใช้จริงสัก 1-2 สัปดาห์ก่อนทาเคลือบสุดท้าย ถ้าซื้อชิ้นที่สั่งทำ ให้เทียบกับตัวเลือกบิวท์อินใน เฟอร์นิเจอร์บิวท์อินข้อดีข้อเสีย และดูโต๊ะไม้ที่ใช้งานประจำวันใน โต๊ะกินข้าว และ โต๊ะทำงานที่บ้าน