ผ้าอ้อมผ้ากับผ้าอ้อมสำเร็จรูป อันไหนดี เทียบเงินและเวลา

ถ้าวัดจากความสะดวก ผ้าอ้อมสำเร็จรูปชนะขาด ถ้าวัดจากขยะและเงินระยะยาว ผ้าอ้อมผ้าได้เปรียบ แต่มีเงื่อนไขว่าบ้านนั้นต้องมีเวลาซักและมีที่ตากแดด ส่วนเรื่องโลกร้อน งานศึกษาของรัฐบาลอังกฤษพบว่าสองแบบใกล้กันมาก และวิธีซักกับวิธีตากของแต่ละบ้านเป็นตัวตัดสิน

คำถามที่ควรถามจึงเปลี่ยนจาก "อันไหนดี" เป็น "บ้านเราทำแบบไหนได้ต่อเนื่อง" ด้านล่างแยกให้เห็นทีละด้าน พร้อมสูตรคิดเงินที่ใส่ตัวเลขของบ้านคุณเองได้

ต่างกันตรงไหนบ้าง ในหนึ่งตาราง

ด้าน	ผ้าอ้อมสำเร็จรูป	ผ้าอ้อมผ้า
ความซึมซับ	สูง เปลี่ยนห่างกว่าได้	ต่ำกว่า ต้องใช้กางเกงกันน้ำหรือชั้นกันน้ำ
การดูว่าลูกฉี่พอไหม	ดูยากกว่า บางยี่ห้อมีแถบเปลี่ยนสี	เห็นชัดเมื่อเปียก
เงินที่จ่าย	จ่ายต่อเนื่องทุกเดือนจนเลิกใช้	จ่ายก้อนแรกสูง จากนั้นเป็นค่าน้ำ ไฟ ผงซักฟอก
เวลา	ทิ้งได้ทันที	ซักราววันเว้นวัน รวมเวลาตากและพับ
ขยะ	ขยะมูลฝอยมาก	น้ำเสียจากการซักมากกว่า
นอกบ้าน	พกง่าย	ต้องพกถุงกันน้ำใส่ผืนที่ใช้แล้วกลับบ้าน
กลางคืน	นอนยาวได้มากกว่า	ต้องเสริมแผ่นซับหรือเปลี่ยนกลางดึก

ข้อมูลเรื่องความซึมซับและการดูปริมาณฉี่มาจาก HealthyChildren.org ของสถาบันกุมารแพทย์อเมริกัน (AAP) ซึ่งระบุว่าผ้าอ้อมสำเร็จรูปซึมซับดีจนบางครั้งคุณพ่อคุณแม่บอกได้ยากว่าลูกฉี่มากแค่ไหน เรื่องนี้สำคัญในทารกแรกเกิดที่ต้องนับผ้าอ้อมเปียกเพื่อดูว่าได้นมพอ (ดูเกณฑ์จำนวนผ้าอ้อมเปียกต่อวันในลูกได้นมแม่พอไหม)

สูตรคิดเงิน ใส่ราคาของบ้านคุณเอง

ราคาผ้าอ้อมในไทยขึ้นลงตามยี่ห้อ ไซซ์ และโปรโมชันทุกเดือน จึงไม่มีตัวเลขกลางที่ใช้ได้ทุกบ้าน วิธีที่แม่นกว่าคือคิดจากราคาที่คุณจ่ายจริง

ผ้าอ้อมสำเร็จรูป

ค่าใช้จ่ายต่อเดือน = ราคาต่อชิ้น × จำนวนชิ้นต่อวัน × 30

ผ้าอ้อมผ้า

ค่าใช้จ่ายรวม = ราคาชุดผ้าอ้อมทั้งหมด + (ค่าน้ำ ไฟ ผงซักฟอกต่อรอบ × จำนวนรอบซักต่อเดือน × จำนวนเดือนที่ใช้)

ตัวอย่างการคำนวณ

ตัวเลขด้านล่างเป็นค่าสมมติเพื่อให้เห็นวิธีคิด ไม่ใช่ราคาตลาด ให้เปลี่ยนเป็นตัวเลขจริงของคุณ

รายการ	ค่าสมมติ
ผ้าอ้อมสำเร็จรูป ราคาต่อชิ้น	5 บาท
จำนวนชิ้นต่อวัน (เฉลี่ยทั้งช่วง)	6 ชิ้น
ค่าใช้จ่ายต่อเดือน	5 × 6 × 30 = 900 บาท
ใช้ 24 เดือน	900 × 24 = 21,600 บาท
ชุดผ้าอ้อมผ้าแบบกระเป๋า 24 ชิ้น พร้อมแผ่นซับ	6,000 บาท
ค่าน้ำ ไฟ ผงซักฟอกต่อรอบ	15 บาท
ซักวันเว้นวัน 15 รอบต่อเดือน × 24 เดือน	15 × 15 × 24 = 5,400 บาท
รวมผ้าอ้อมผ้า	ราว 11,400 บาท

จากค่าสมมตินี้ ผ้าอ้อมผ้าถูกกว่าราวครึ่งหนึ่ง แต่ตัวเลขเปลี่ยนได้มาก 3 จุด

• ถ้าใช้เครื่องอบผ้าทุกรอบ ค่าไฟต่อรอบสูงขึ้นหลายเท่า
• ถ้าผ้าอ้อมผ้าใช้ต่อกับลูกคนที่สอง ต้นทุนชุดแรกแทบเป็นศูนย์สำหรับลูกคนที่สอง
• ถ้าบ้านใช้ผ้าอ้อมผ้าแค่กลางวัน และใช้สำเร็จรูปกลางคืน ต้องรวมสองฝั่ง

เรื่องเปรียบเทียบราคาต่อชิ้นของผ้าอ้อมสำเร็จรูปแต่ละยี่ห้อ อ่านต่อในผ้าอ้อมเด็กยี่ห้อไหนดี ซึ่งมีวิธีคิดราคาต่อผืนตามไซซ์

เวลาที่ต้องใช้กับผ้าอ้อมผ้าจริง ๆ

ตัวเลขเงินดูง่าย แต่สิ่งที่ทำให้หลายบ้านเลิกใช้ผ้าอ้อมผ้ากลางทางคือเวลา ลองนึกภาพสัปดาห์หนึ่งของบ้านที่ใช้ผ้าอ้อมผ้าเต็มเวลา

1. หลังเปลี่ยนแต่ละครั้ง เคาะอึลงโถส้วม (ถ้าลูกกินอาหารเสริมแล้ว อึจับเป็นก้อน) แล้วใส่ถังหรือถุงกันน้ำที่มีฝาปิด
2. วันเว้นวัน ล้างน้ำเปล่ารอบแรกเพื่อเอาคราบออก แล้วซักรอบหลักด้วยผงซักฟอก
3. ตากแดด ถ้าเป็นแบบกระเป๋าหนา ใช้เวลาครึ่งวันถึงทั้งวันในหน้าแล้ง หน้าฝนนานกว่านั้น
4. ประกอบแผ่นซับกลับเข้ากระเป๋า และพับเก็บ

รวมแล้วราว 3-4 รอบต่อสัปดาห์ รอบละประมาณ 30-45 นาทีของคนในบ้าน ไม่นับเวลารอเครื่องซัก ถ้าบ้านมีคนช่วยเลี้ยง ภาระนี้แบ่งได้ ถ้าคุณแม่ดูแลคนเดียวหลังผ่าคลอด ช่วง 4-6 สัปดาห์แรกมักไม่ใช่เวลาที่ดีที่จะเริ่ม

ผื่นผ้าอ้อม แบบไหนเป็นน้อยกว่า

ความเชื่อสองฝั่งพูดไม่ตรงกัน HealthyChildren.org เล่าว่าฝ่ายที่สนับสนุนผ้าอ้อมผ้าอ้างว่าเด็กที่ใส่ผ้าอ้อมผ้าเป็นผื่นน้อยกว่า แต่ในทางกลับกัน การเปลี่ยนจากผ้าอ้อมผ้าไปใช้ผ้าอ้อมสำเร็จรูปก็เป็นวิธีที่มักแนะนำเวลาลูกเป็นผื่น

สิ่งที่สองฝั่งเห็นตรงกันคือ ผื่นเกิดจากผิวสัมผัสฉี่และอึนาน ผ้าอ้อมสำเร็จรูปดึงความชื้นออกจากผิวได้เร็วกว่า ผ้าอ้อมผ้าซึมซับน้อยกว่าจึงต้องเปลี่ยนบ่อยกว่า ถ้าเปลี่ยนตามรอบ ผิวลูกจะดีพอ ๆ กันทั้งสองแบบ

จุดเสี่ยงเฉพาะของผ้าอ้อมผ้ามีสองจุด

• ผงซักฟอกตกค้าง ถ้าล้างน้ำไม่หมด ผงซักฟอกและน้ำยาปรับผ้านุ่มติดอยู่ในเนื้อผ้าและระคายผิว ให้ล้างน้ำเปล่าเพิ่มอีกรอบ และงดน้ำยาปรับผ้านุ่มซึ่งทำให้ผ้าซึมซับน้อยลงด้วย
• กลิ่นแอมโมเนีย ผ้าที่ได้กลิ่นฉุนแม้ซักแล้ว แปลว่ามีคราบสะสม ให้ซักน้ำอุ่นตามที่ผู้ผลิตแนะนำและตากแดดจัด

ถ้าผื่นแดงอยู่เกิน 2-3 วันแม้เปลี่ยนบ่อยขึ้นแล้ว มีตุ่มหนอง หรือผิวแตกเป็นแผล ให้ดูแนวทางดูแลในผื่นผ้าอ้อม และปรึกษาแพทย์

สิ่งแวดล้อม: ตัวเลขจากงานศึกษาของอังกฤษ

หน่วยงานสิ่งแวดล้อมของอังกฤษ (Environment Agency) ร่วมกับกระทรวงสิ่งแวดล้อม (Defra) และ WRAP ตีพิมพ์งานประเมินวัฏจักรชีวิตของผ้าอ้อมฉบับปรับปรุงเมื่อปี 2008 โดยใช้ข้อมูลปี 2006 คิดผลกระทบตลอด 2 ปีครึ่งที่เด็กหนึ่งคนใส่ผ้าอ้อม

สถานการณ์	ผลต่อภาวะโลกร้อน (กิโลกรัมคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า)
ผ้าอ้อมสำเร็จรูป (เฉลี่ยปี 2006)	ราว 550
ผ้าอ้อมผ้า ซักและอบตามค่าเฉลี่ย	ราว 570
ผ้าอ้อมผ้า ซักเต็มเครื่อง ตากนอกบ้าน	ลดลงจาก 570 ราว 16%
ข้างบน และใช้ต่อกับลูกคนที่สอง	ลดลงราว 40% หรือประมาณ 200 กก.
ผ้าอ้อมผ้า อบด้วยเครื่องทุกครั้ง	เพิ่มขึ้นราว 43%
อบทุกครั้ง และซัก 90 องศาแทน 60 องศา	เพิ่มขึ้นราว 75%

ข้อสรุปในเอกสารสรุปของงานนี้คือ พฤติกรรมของผู้ใช้เป็นตัวกำหนดผลกระทบของผ้าอ้อมผ้า แนวทางลดผลกระทบที่ระบุไว้ ได้แก่ ตากผ้านอกบ้านเมื่อทำได้ ใช้เครื่องอบให้น้อยที่สุด ใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าที่ประหยัดพลังงาน ซักที่อุณหภูมิต่ำกว่า 60 องศา ซักให้เต็มเครื่อง และใช้ผ้าอ้อมต่อกับลูกคนถัดไป ส่วนผ้าอ้อมสำเร็จรูป งานเดียวกันพบว่าขั้นตอนผลิตก่อผลกระทบมากกว่าการฝังกลบ

HealthyChildren.org สรุปภาพรวมคล้ายกันว่าเรื่องสิ่งแวดล้อมแทบเสมอกัน ผ้าอ้อมสำเร็จรูปใช้วัตถุดิบมากกว่าและสร้างขยะมูลฝอยมากกว่า ผ้าอ้อมผ้าใช้น้ำมากกว่าและสร้างน้ำเสียมากกว่า

สำหรับบ้านในไทย ข้อดีคือแดดแรงเกือบทั้งปี การตากแดดซึ่งเป็นวิธีลดผลกระทบที่ได้ผลที่สุดในตารางทำได้ง่ายกว่าบ้านในอังกฤษ ส่วนข้อจำกัดคือช่วงหน้าฝนที่ผ้าหนาแห้งช้า บางบ้านจึงสลับไปใช้ผ้าอ้อมสำเร็จรูปเฉพาะช่วงนั้น

แบบผสม ทางที่หลายบ้านเลือกจริง

ไม่จำเป็นต้องเลือกฝั่งใดฝั่งหนึ่งร้อยเปอร์เซ็นต์ ตัวอย่างการแบ่งที่ใช้ได้

ช่วงเวลา	ใช้แบบไหน	เหตุผล
กลางวัน อยู่บ้าน	ผ้าอ้อมผ้า	เปลี่ยนได้บ่อย ซักรวมรอบเดียว
กลางคืน	ผ้าอ้อมสำเร็จรูป	ลูกนอนยาวขึ้น ไม่ต้องตื่นมาเปลี่ยนเพราะเปียก
ออกนอกบ้าน เดินทางไกล	ผ้าอ้อมสำเร็จรูป	ไม่ต้องพกผืนเปียกกลับบ้าน
ช่วงฝึกขับถ่าย	กางเกงผ้าฝึกขับถ่ายหรือแบบกางเกง	ลูกรู้สึกเปียกได้ ช่วยให้รู้ตัว

ถ้าใช้ผ้าอ้อมผ้าครึ่งวัน จำนวนผ้าอ้อมสำเร็จรูปจะลดลงราวครึ่งหนึ่ง ขยะที่บ้านก็ลดลงตามกัน โดยที่ภาระซักไม่หนักเท่าใช้เต็มเวลา

ช่วงลูกโตใกล้ฝึกขับถ่าย บางบ้านเปลี่ยนเป็นผ้าอ้อมแบบกางเกงเพื่อให้ลูกถอดใส่เองได้ ดูจังหวะที่เหมาะในผ้าอ้อมกางเกงใช้เมื่อไหร่

ถ้าเลือกผ้าอ้อมผ้า เตรียมอะไรบ้าง

รายการเริ่มต้นสำหรับใช้กลางวันเต็มเวลา ซักวันเว้นวัน

• ผ้าอ้อมผ้าแบบกระเป๋าหรือแบบผ้าพับพร้อมกางเกงกันน้ำ ราว 20-24 ชิ้น สำหรับทารกที่เปลี่ยนวันละ 8-10 ครั้ง หรือ 12-16 ชิ้นเมื่อลูกโตขึ้นและเปลี่ยนห่างขึ้น
• แผ่นซับสำรองเท่ากับจำนวนผ้าอ้อม และเพิ่มอีกสำหรับกลางคืนถ้าจะใช้
• ถังมีฝาหรือถุงกันน้ำแบบซิปสองใบ ใบหนึ่งอยู่บ้าน อีกใบพกเวลาออกนอกบ้าน
• ราวตากที่โดนแดดอย่างน้อย 4-5 ชั่วโมงต่อวัน
• ผงซักฟอกสูตรไม่มีน้ำหอม และงดน้ำยาปรับผ้านุ่ม

ถ้าเริ่มตั้งแต่แรกเกิด ให้ระวังเรื่องไซซ์ ผ้าอ้อมผ้าหลายรุ่นออกแบบเป็นไซซ์เดียวปรับกระดุมได้ แต่ในทารกน้ำหนักน้อยกว่า 4 กิโลกรัม มักหลวมที่ขาและรั่วง่าย หลายบ้านจึงเริ่มผ้าอ้อมผ้าหลังเดือนแรก เมื่อสะดือหลุดแล้วและลูกตัวโตขึ้น

เลือกจากคำถามสามข้อ

ตอบสามข้อนี้ตามจริง แล้วคำตอบจะออกมาเอง

1. ในบ้านมีคนที่ซักและตากผ้าได้วันเว้นวันอย่างน้อย 6 เดือนไหม ถ้าไม่มี เริ่มที่ผ้าอ้อมสำเร็จรูปแล้วค่อยลองผ้าอ้อมผ้าบางช่วง
2. บ้านมีที่ตากแดดไหม ถ้าต้องพึ่งเครื่องอบทุกรอบ ทั้งเงินและผลต่อสิ่งแวดล้อมของผ้าอ้อมผ้าจะแย่ลงจนใกล้หรือแย่กว่าผ้าอ้อมสำเร็จรูป
3. วางแผนมีลูกคนต่อไปไหม ถ้าใช่ ผ้าอ้อมผ้าชุดเดิมใช้ต่อได้ ทำให้คุ้มขึ้นมาก

ไม่ว่าเลือกแบบไหน ตัวชี้วัดที่บอกว่ามาถูกทางเหมือนกัน คือลูกไม่มีผื่นเรื้อรัง ผ้าอ้อมไม่รั่วบ่อย และคนในบ้านไม่รู้สึกว่ากำลังแบกภาระเกินตัว ถ้าลูกมีผื่นที่ไม่ดีขึ้น มีไข้ร่วมด้วย หรือจำนวนผ้าอ้อมเปียกลดลงชัดเจนในทารกแรกเกิด ให้ปรึกษากุมารแพทย์หรือพยาบาลที่คลินิกเด็กดี