เครื่องทำน้ำอุ่นกับเครื่องทำน้ำร้อนต่างกันอย่างไร ดูที่ถังเก็บและวัตต์

ถ้าห้องน้ำบ้านคุณมีกล่องพลาสติกเล็กๆ ติดผนังข้างฝักบัว นั่นคือเครื่องที่คนไทยเรียกว่า "เครื่องทำน้ำอุ่น" ส่วน "เครื่องทำน้ำร้อน" มักหมายถึงเครื่องที่มีถังเก็บน้ำร้อนไว้ก่อนใช้ แต่ร้านและผู้ผลิตแต่ละเจ้าใช้สองคำนี้ไม่ตรงกันทั้งหมด จึงอย่าตัดสินจากชื่อบนกล่อง ให้ดูว่าน้ำถูกทำร้อนตอนไหลผ่านเครื่อง หรือถูกอุ่นเก็บไว้ในถัง เพราะสองแบบนี้ต่างกันทั้งค่าไฟ ขนาดวงจร และจำนวนจุดที่ใช้ได้

ชื่อในร้านกับชนิดของเครื่องจริง

กฟผ. ใช้ชื่อ "เครื่องทำน้ำอุ่นไฟฟ้า" ในโครงการฉลากเบอร์ 5 และอ้างมาตรฐานความปลอดภัย มอก. 1693 ซึ่งมีชื่อมาตรฐานว่า "เครื่องทำน้ำร้อนไฟฟ้า น้ำผ่านร้อนทันที" นั่นคือชื่อทางการของเครื่องฝักบัวที่เรารู้จักมีทั้งคำว่าอุ่นและร้อนอยู่ในชื่อเดียวกัน ส่วนเครื่องมีถังที่ขายตามร้านเครื่องสุขภัณฑ์มักใช้คำว่าเครื่องทำน้ำร้อนแบบเก็บน้ำ หรือหม้อต้มน้ำร้อน

สรุปเป็นตารางที่ใช้ตัดสินได้ทันทีหน้าร้าน

เรื่องที่ดู	น้ำผ่านร้อนทันที	มีถังเก็บน้ำร้อน
ลักษณะเครื่อง	กล่องเล็ก ติดผนังใกล้จุดใช้	ถังทรงกระบอก ขนาดตั้งแต่ราว 10 ลิตรขึ้นไป
กำลังไฟตอนใช้	สูงมาก ราว 3,500 ถึง 6,000 วัตต์	ต่ำกว่า ใช้เวลาอุ่นนาน
น้ำร้อนพร้อมใช้	ทันทีเมื่อเปิดน้ำ	ต้องรอให้ถังอุ่นถึงอุณหภูมิ
ไฟสูญเปล่าตอนไม่ใช้	ไม่มี	มี เพราะต้องรักษาอุณหภูมิในถัง
ใช้พร้อมกันหลายจุด	จุดเดียวต่อเครื่อง	ได้หลายจุดจนกว่าน้ำร้อนในถังหมด
ที่นิยมใช้	ห้องน้ำบ้านและคอนโด	บ้านที่มีอ่างอาบน้ำ ครัวใหญ่ หรือหลายห้องน้ำ

แบบน้ำผ่านร้อนทันที ทำไมวัตต์สูงขนาดนั้น

น้ำหนึ่งลิตรต้องการพลังงานราว 4.19 กิโลจูลเพื่อให้ร้อนขึ้นหนึ่งองศา เมื่อน้ำจะไหลผ่านเครื่องในเวลาไม่กี่วินาที ฮีตเตอร์ต้องส่งความร้อนมหาศาลในช่วงสั้นๆ นั่นเป็นเหตุผลที่เครื่องแบบนี้มีกำลังสูง ตามข้อมูลของ กฟผ. เครื่องทำน้ำอุ่นไฟฟ้าติดอันดับหนึ่งของเครื่องใช้ไฟฟ้าในบ้านที่กินกำลังไฟสูงสุด ราว 3,500 ถึง 8,000 วัตต์ ขณะที่ตู้เย็นอยู่ที่ราว 70 ถึง 145 วัตต์

แต่กำลังไฟสูงไม่ได้แปลว่าค่าไฟสูงเสมอไป เครื่องกินไฟแค่ตอนน้ำไหล ตัวอย่างบ้านสี่คน ทุกคนอาบคนละ 8 นาทีต่อวัน ใช้เครื่อง 4,500 วัตต์

รายการ	การคำนวณ	ผลลัพธ์
ไฟต่อการอาบหนึ่งครั้ง	4.5 กิโลวัตต์ × 8 นาที ÷ 60	0.6 หน่วย
ค่าไฟต่อครั้ง (สมมติ 5 บาทต่อหน่วย)	0.6 × 5	ประมาณ 3 บาท
ค่าไฟต่อวันทั้งบ้าน	3 × 4 คน	ประมาณ 12 บาท
ค่าไฟต่อเดือน	12 × 30	ประมาณ 360 บาท

ตัวเลข 5 บาทต่อหน่วยเป็นสมมติฐานที่ กฟผ. ใช้คำนวณค่าไฟบนฉลากเบอร์ 5 ณ ปี 2566 อัตราที่บ้านคุณจ่ายจริงดูได้ที่ใบแจ้งหนี้ค่าไฟ การอาบนานขึ้นสองเท่าก็ทำให้ตัวเลขนี้เพิ่มเป็นสองเท่า ส่วนที่ปรับได้ง่ายที่สุดคือเวลา ไม่ใช่รุ่นเครื่อง

น้ำอุ่นแค่ไหน คำนวณเองได้จากวัตต์กับอัตราไหล

อุณหภูมิที่ออกจากเครื่องไม่ได้กำหนดโดยปุ่มปรับอย่างเดียว กำหนดจากว่าฮีตเตอร์ส่งความร้อนเท่าไรต่อน้ำที่ไหลผ่านเท่าไร สูตรคร่าวๆ สำหรับเครื่องที่ประสิทธิภาพราว 95% คือ น้ำอุ่นขึ้น (องศา) ≈ วัตต์ × 0.0136 ÷ อัตราไหล (ลิตรต่อนาที)

เครื่อง	น้ำไหล 2 ลิตร/นาที	3 ลิตร/นาที	4 ลิตร/นาที
3,500 วัตต์	อุ่นขึ้นราว 24 องศา	ราว 16 องศา	ราว 12 องศา
4,500 วัตต์	ราว 31 องศา	ราว 20 องศา	ราว 15 องศา
6,000 วัตต์	ราว 41 องศา	ราว 27 องศา	ราว 20 องศา

อ่านตารางอย่างไร ถ้าน้ำประปาเข้าเครื่องที่ 28 องศา (กฟผ. ใช้ค่านี้ตอนทดสอบเครื่อง) และคุณอยากได้น้ำ 40 องศา ต้องอุ่นขึ้น 12 องศา เครื่อง 3,500 วัตต์ทำได้เมื่อน้ำไหลไม่เกินราว 4 ลิตรต่อนาที แต่ในหน้าหนาวที่น้ำเข้าเครื่องเหลือ 22 องศา ต้องอุ่นขึ้น 18 องศา เครื่อง 3,500 วัตต์จะต้องหรี่น้ำเหลือราว 2.6 ลิตรต่อนาที ซึ่งฝักบัวบางหัวไหลเบาจนไม่สบายตัว ถึงตอนนี้เครื่อง 4,500 วัตต์ขึ้นไปจึงมีประโยชน์จริง

ฝักบัวทั่วไปที่เปิดสุดไหลได้หลายลิตรต่อนาที หลายเท่าของตัวเลขในตาราง จึงต้องใช้หัวฝักบัวที่ออกแบบให้ไหลเบาหรือกระจายน้ำเป็นฝอย เครื่องจะให้น้ำอุ่นได้พอดี

แบบมีถัง ข้อดีคือหลายจุด ข้อเสียคือไฟรั่วไหลตลอดเวลา

เครื่องแบบมีถังอุ่นน้ำไว้ล่วงหน้าด้วยฮีตเตอร์กำลังต่ำกว่า เมื่อเปิดก๊อกก็ได้น้ำร้อนทันทีหลายจุดพร้อมกัน เหมาะกับบ้านที่ใช้น้ำร้อนทั้งห้องน้ำ อ่างอาบน้ำ และอ่างล้างจานในช่วงเวลาเดียวกัน ข้อจำกัดมีสามข้อ

• น้ำร้อนในถังหมดได้ ถ้าใช้ต่อเนื่องเกินความจุ ต้องรอให้ถังอุ่นใหม่
• ถังที่ร้อนอยู่สูญเสียความร้อนออกทางผนังตลอดเวลา แม้ไม่มีใครใช้ ยิ่งถังใหญ่และฉนวนบางยิ่งเสียมาก
• ต้องมีที่ติดตั้งแข็งแรงเพราะน้ำเต็มถังหนักกว่าที่คิด

เรื่องอุณหภูมิในถังมีข้อควรรู้ที่คนมักข้าม กรมอนามัยสุขภาพรัฐนิวเจอร์ซีย์ (สหรัฐฯ) แนะนำให้ตั้งเครื่องทำน้ำร้อนแบบมีถังไว้ที่ไม่ต่ำกว่า 120 องศาฟาเรนไฮต์ หรือประมาณ 49 องศาเซลเซียส เพื่อลดการเจริญเติบโตของเชื้อ Legionella และตั้งสูงกว่านี้ได้เพื่อควบคุมเชื้อได้ดีขึ้น แต่ต้องระวังน้ำลวก โดยเฉพาะเด็กเล็ก ซึ่งเขาแนะนำให้พิจารณาติดวาล์วผสมน้ำ ถ้าบ้านคุณมีเครื่องแบบถัง อย่าปรับให้ต่ำเพื่อประหยัดไฟจนเลยเส้นนี้ และถ้ามีผู้สูงอายุหรือเด็กเล็ก ให้ผสมน้ำเย็นก่อนถึงก๊อกเสมอ

ฉลากเบอร์ 5 ของเครื่องทำน้ำอุ่น อ่านแล้วต่างกันแค่ไหน

เกณฑ์ของ กฟผ. สำหรับเครื่องทำน้ำอุ่นไฟฟ้าใช้ "ค่าประสิทธิภาพพลังงาน" เป็นร้อยละ ทุกขนาดกำลังไฟใช้ตารางเดียวกัน

ระดับฉลาก	ประสิทธิภาพพลังงาน (ร้อยละ)
เบอร์ 5 (ไม่มีดาว)	90.00 ถึง 91.19
เบอร์ 5 หนึ่งดาว	91.20 ถึง 92.39
เบอร์ 5 สองดาว	92.40 ถึง 93.59
เบอร์ 5 สามดาว	93.60 ถึง 94.79
เบอร์ 5 สี่ดาว	94.80 ถึง 95.99
เบอร์ 5 ห้าดาว	96.00 ขึ้นไป

ช่วงทั้งหมดอยู่ในกรอบ 90 ถึง 96% เพราะฮีตเตอร์ไฟฟ้าเปลี่ยนไฟเป็นความร้อนได้เกือบหมดอยู่แล้ว ลองคำนวณส่วนต่างระหว่างรุ่นไม่มีดาวกับห้าดาว การอาบหนึ่งครั้งต้องใช้ความร้อนราว 0.57 หน่วย ที่ประสิทธิภาพ 90% เครื่องกินไฟราว 0.633 หน่วย ที่ 96% กิน 0.594 หน่วย ส่วนต่าง 0.039 หน่วย หรือราว 0.2 บาทต่อการอาบหนึ่งครั้ง บ้านสี่คนอาบวันละครั้ง ส่วนต่างตกราว 280 บาทต่อปี

ข้อสรุปคือ ถ้ารุ่นห้าดาวแพงกว่ารุ่นธรรมดาเกินสองสามร้อยบาท ค่าไฟที่ประหยัดไม่ได้เป็นเหตุผลที่คุ้ม ให้ตัดสินจากสิ่งที่ฉลากไม่ได้วัด คือโครงสร้างความปลอดภัย การทนน้ำ และบริการหลังการขาย ส่วนทางลดค่าไฟที่ได้ผลจริงคือหัวฝักบัวที่ไหลเบาและการลดเวลาอาบ เรื่องคำนวณค่าไฟด้วยสูตรเดียวกัน ดูตัวอย่างที่เครื่องซักผ้ากินไฟแค่ไหน

วงจรไฟฟ้า เบรกเกอร์ และสายดิน เช็กก่อนซื้อ

กระแสไฟคำนวณจากวัตต์หารแรงดัน 230 โวลต์ เครื่อง 3,500 วัตต์ดึงราว 15 แอมป์ เครื่อง 4,500 วัตต์ดึงราว 19.6 แอมป์ และเครื่อง 6,000 วัตต์ดึงราว 26 แอมป์ เมื่อเทียบกับเครื่องปรับอากาศขนาดเล็กที่ดึงราว 5 ถึง 8 แอมป์ จะเห็นว่าเครื่องทำน้ำอุ่นเป็นภาระหนักของวงจรในบ้าน

สิ่งที่ต้องคุยกับช่างไฟ

คำถาม	ทำไมต้องถาม
มิเตอร์ของบ้านขนาดเท่าไร	บ้านเก่าบางหลังมิเตอร์ 5(15) แอมป์ รับเครื่องใหญ่ไม่ไหว อาจต้องขอเปลี่ยนมิเตอร์กับการไฟฟ้า
มีวงจรแยกสำหรับเครื่องนี้ไหม	เครื่องกำลังสูงไม่ควรแชร์วงจรกับปลั๊กอื่น
สายไฟและเบรกเกอร์ขนาดเท่าไร	เบรกเกอร์ต้องสูงกว่ากระแสใช้งาน และสายต้องรับกระแสได้มากกว่าเบรกเกอร์ ช่างเป็นผู้กำหนด
มีสายดินจริงไหม	เครื่องที่ผนังเปียกต้องต่อสายดินทุกเครื่อง
มีเครื่องตัดไฟรั่ว (RCD) ไหม	วงจรเครื่องทำน้ำอุ่นต้องมีเครื่องตัดไฟรั่วขนาดไม่เกิน 30 มิลลิแอมแปร์ แม้มีสายดินแล้ว

ข้อสุดท้ายมาจากหลักการตามมาตรฐานการติดตั้งทางไฟฟ้า ซึ่ง Schneider Electric อธิบายไว้ว่า วงจรย่อยของเครื่องทำน้ำอุ่นและเครื่องทำน้ำร้อนต้องมีการป้องกันด้วยเครื่องตัดไฟรั่วเพิ่มเติมจากสายดิน เพราะน้ำและไฟฟ้ากำลังสูงอยู่ใกล้ตัวคนในห้องที่เปียก

ก่อนจ่ายเงิน เช็กด้วยว่ามีเครื่องหมาย มอก. ที่ตัวเครื่อง และถามร้านถึงสายไฟที่แถมมากับเครื่อง รวมถึงอุปกรณ์ป้องกันที่รวมมาให้ เพราะบางชุดไม่มีเครื่องตัดไฟรั่วให้

น้ำไม่อุ่น เกือบทุกครั้งสาเหตุอยู่นอกตัวเครื่อง

สาเหตุที่ผู้ใช้เครื่องน้ำผ่านร้อนทันทีโทษเครื่องแต่จริงๆ อยู่ที่ระบบรอบๆ

อาการ	สาเหตุที่พบบ่อย	ทำอะไร
เปิดแล้วเย็น ไม่มีไฟสถานะ	น้ำไหลเบาเกินกว่าสวิตช์ความดันตัด	เปิดน้ำแรงขึ้นนิดเดียว
อุ่นช่วงแรกแล้วเย็นลง	น้ำไหลแรงเกินไป หรือน้ำเข้าเย็นกว่าปกติ	หรี่ก๊อกลง ใช้หัวฝักบัวไหลเบา
น้ำไหลลดลงเรื่อยๆ	ตะแกรงกรองหน้าเครื่องหรือหัวฝักบัวมีตะกรัน	ล้างตะแกรงและหัวฝักบัว
เบรกเกอร์ตกตอนเปิดเครื่อง	วงจรหรือสายไม่พอ หรือเครื่องมีไฟรั่ว	หยุดใช้ ให้ช่างตรวจ

ตะกรันหินปูนที่หัวฝักบัวทำให้น้ำไหลอ่อน เครื่องทำงานผิดจังหวะ วิธีล้างอยู่ที่ล้างหัวฝักบัวที่ตันจากตะกรัน ส่วนก๊อกน้ำที่มีคราบหินปูนอ่านต่อที่วิธีขจัดคราบหินปูนที่ก๊อกน้ำ น้ำประปาที่กระด้างในบางพื้นที่จะทำให้ฮีตเตอร์เกาะตะกรันเร็วขึ้น ซึ่งกินไฟมากขึ้นเล็กน้อยและอายุเครื่องสั้นลง

บ้านแบบไหนควรเลือกแบบไหน

ลักษณะบ้าน	แบบที่เหมาะ	เหตุผล
คอนโดหรือทาวน์โฮม ห้องน้ำ 1 ถึง 2 ห้อง	น้ำผ่านร้อนทันที 3,500 ถึง 4,500 วัตต์	ติดง่าย ไม่กินพื้นที่ ไม่มีไฟสูญเปล่า ต้องเช็กมิเตอร์
บ้านเดี่ยว ห้องน้ำหลายห้อง ใช้น้ำร้อนต่างเวลา	น้ำผ่านร้อนทันทีทุกห้อง	แต่ละห้องมีวงจรแยก ต้องตรวจโหลดรวมของมิเตอร์
มีอ่างอาบน้ำหรือต้องใช้น้ำร้อนหลายจุดพร้อมกัน	แบบมีถัง	น้ำร้อนพร้อมใช้ในปริมาณมาก แต่มีไฟสูญเปล่า
อาบน้ำหลายคนเรียงกันช่วงเช้า	น้ำผ่านร้อนทันทีหรือแบบมีถังขนาดใหญ่	แบบทันทีไม่มีวันน้ำร้อนหมด
ผู้ใช้ส่วนใหญ่เป็นเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุ	น้ำผ่านร้อนทันทีพร้อมการตั้งอุณหภูมิ	จำกัดอุณหภูมิง่ายกว่าถังที่ร้อนจัด

ก่อนตัดสินใจ ให้วัดอัตราน้ำไหลของฝักบัวตามเคล็ดลับข้างต้น เช็กขนาดมิเตอร์ และถามช่างไฟสองข้อ คือวงจรเดิมรับกระแสเท่าไร และบ้านมีสายดินหรือไม่ สามอย่างนี้ตอบได้ว่าเครื่องกี่วัตต์ที่บ้านคุณใช้ได้จริง หลังจากนั้นค่อยเลือกรุ่นตามฉลากและบริการหลังการขาย