สรุปสั้นๆ
- ปิดวาล์วถังแก๊สและรอให้เตาเย็นสนิท ก่อนถอดชิ้นส่วนหรือเริ่มเช็ดทุกครั้ง
- หัวเตา หัวกระจายไฟ และตะแกรงถอดออกมาแช่น้ำร้อนผสมน้ำยาล้างจาน 20 ถึง 30 นาที ได้ผลกว่าขัดแรง
- รูไฟที่ตันเขี่ยด้วยเข็มหรือไม้จิ้มฟันได้ ห้ามขยายรูให้กว้างขึ้น
- เปลวไฟที่ดีควรเป็นสีฟ้า เปลวสีเหลืองค้างนานเป็นสัญญาณว่าหัวเตาหรือการปรับลมผิดปกติ
- ทุกชิ้นต้องแห้งสนิทก่อนประกอบ แล้วตรวจกลิ่นแก๊สและสายยางหลังใส่กลับ
ถ้าเตาแก๊สติดยาก ไฟลุกเป็นสีเหลือง หรือติดเป็นบางช่อง สาเหตุส่วนใหญ่คือรูไฟอุดตันด้วยเศษอาหาร ขั้นตอนที่ได้ผลคือปิดวาล์วถัง รอเย็น ถอดหัวเตามาแช่น้ำร้อน เขี่ยรูไฟ ตากให้แห้ง แล้วประกอบกลับอย่างถูกตำแหน่ง ทั้งหมดใช้เวลาประมาณ 40 นาทีไม่รวมตากแห้ง
เตรียมความปลอดภัยก่อนแตะเตา
เตาแก๊สต่างจากอุปกรณ์ครัวอื่นตรงที่ผิดพลาดแล้วเสี่ยงไฟ ทำเป็นลำดับนี้ทุกครั้ง
- ปิดวาล์วที่ถังแก๊ส ไม่ใช่แค่ปิดที่เตา
- ปิดสวิตช์ทุกหัวเตาให้อยู่ตำแหน่งปิด
- รอให้เตาเย็นอย่างน้อย 30 นาทีหลังทำอาหาร ตะแกรงเหล็กหล่อเก็บความร้อนนานกว่าที่คิด
- เปิดหน้าต่างหรือพัดลมดูดอากาศ โดยเฉพาะเมื่อจะใช้น้ำยาล้างคราบมัน
- ปูผ้าเก่าบนพื้นรอบเตา
US EPA ให้ข้อมูลว่าเตาแก๊สต้องได้รับการปรับตั้งอย่างถูกต้อง เปลวที่ปรับไม่ดีจะมีสีเหลืองปลายเปลว และปล่อยมลพิษมากขึ้น ดังนั้นการทำความสะอาดรูไฟช่วยให้การเผาไหม้สมบูรณ์ด้วย ไม่ได้ทำเพื่อความสวยงามอย่างเดียว
ถอดชิ้นส่วนก่อน เพราะเตาแต่ละรุ่นมีชิ้นไม่เท่ากัน
เตาแก๊สตั้งโต๊ะแบบ 2 หัวส่วนใหญ่ถอดได้ 4 ชั้น ถ้าไม่แน่ใจ ถ่ายรูปทุกขั้นตอนก่อนถอดเพื่อประกอบกลับ
| ชิ้นส่วน | หน้าที่ | ล้างอย่างไร |
|---|---|---|
| ตะแกรงวางหม้อ | รองรับภาชนะ | แช่น้ำร้อนผสมน้ำยาล้างจาน ขัดด้วยฟองน้ำด้านหยาบ |
| ฝาครอบหัวเตา (burner cap) | กระจายเปลวไฟ | แช่และเขี่ยร่องที่ขอบ |
| หัวเตา (burner head) | ปล่อยแก๊สออกรูไฟ | แช่ เขี่ยรูไฟ ทำให้แห้งทั้งด้านนอกด้านใน |
| หัวฉีด (nozzle) | ควบคุมการไหลของแก๊ส | ห้ามถอดเอง ให้ช่างแก๊สทำ |
| หัวจุดไฟอัตโนมัติ | จุดไฟ | เช็ดด้วยผ้าหมาด ห้ามแช่ |
| ถาดรองน้ำมัน | รับน้ำแกงล้น | แช่แล้วล้างทุกครั้งที่ล้น |
ห้ามถอดชิ้นส่วนที่ต่อกับท่อแก๊ส ห้ามไขสกรูของวาล์วและห้ามดัดแปลงหัวฉีด เหล่านี้เป็นงานของช่างที่ได้รับอนุญาต ถ้าไม่มั่นใจ ให้ล้างเฉพาะชิ้นที่ยกออกได้โดยไม่ใช้เครื่องมือ
แช่แล้วขัด วิธีเดียวที่ไม่ทำให้เตาเป็นรอย
- เตรียมน้ำร้อนจัดแต่ไม่ถึงกับลวกมือในอ่าง ใส่น้ำยาล้างจาน 1 ช้อนโต๊ะ
- แช่ตะแกรง ฝาครอบ และหัวเตา 20 ถึง 30 นาที คราบหนาให้แช่ข้ามคืนพร้อมเบกกิ้งโซดา 3 ช้อนโต๊ะ
- ขัดด้วยฟองน้ำด้านหยาบ แปรงขนแข็งปานกลางสำหรับร่องที่หัวเตา
- เขี่ยรูไฟตามหัวข้อถัดไป
- ล้างน้ำสะอาดและเช็ดแห้ง วางตากบนผ้า ใช้ไดร์เป่าผมความร้อนต่ำได้ถ้าต้องการให้แห้งเร็ว
- ระหว่างแช่ ให้เช็ดหน้าเตา ด้านข้าง และถาดรอง ด้วยวิธีด้านล่าง
ตะแกรงเหล็กเคลือบอีนาเมลห้ามใช้ใยขัดเหล็กเพราะเคลือบแตกแล้วเป็นสนิม ตะแกรงเหล็กหล่อไม่แช่นานเกินไปและต้องเช็ดแห้งแล้วทาน้ำมันพืชบางๆ
เขี่ยรูไฟให้โล่ง ห้ามขยายรู
รูไฟเล็กๆ รอบหัวเตาเป็นจุดที่ตันบ่อยที่สุด เศษอาหารที่ตกลงไปกับน้ำแกงล้นอุดรูจนไฟติดเป็นช่วง
- ใช้เข็มหมุด ไม้จิ้มฟัน หรือลวดบางๆ เขี่ยเศษออกทีละรู
- เป่าหรือสะบัดเศษออก ไม่ให้ตกกลับลงในหัวเตา
- ห้ามใช้ตะปูหรือสว่านขยายรู เพราะรูกว้างขึ้นทำให้เปลวสูงและแก๊สสิ้นเปลือง
- ห้ามเอาของแหลมจิ้มลงในท่อด้านล่างของหัวเตาที่ต่อกับหัวฉีด
หลังประกอบแล้วจุดไฟทดสอบ เปลวควรมีสีฟ้าสม่ำเสมอทั้งวง ตามที่ EPA ระบุ สีเหลืองที่ปลายเปลวค้างอยู่เป็นสัญญาณว่าปรับตั้งผิด ให้ติดต่อผู้ให้บริการแก๊สหรือช่างช่วยปรับ อย่าปรับเองด้วยการงัดหัวฉีด ถ้ารูไฟตันครบถ้วนแต่เปลวยังเป็นสีเหลือง ให้นึกถึงสาเหตุอื่น เช่นฝาครอบวางไม่เข้าที่หรือมีน้ำค้างในหัวเตา
เช็ดหน้าเตาและรอบเตา คราบมันไม่ต้องออกแรงถ้ารอให้นิ่มก่อน
หน้าเตาสเตนเลสและกระจกนิรภัยรับคราบมันกับน้ำแกงล้นโดยตรง
- ชุบผ้าหรือกระดาษทิชชูด้วยน้ำสบู่อุ่นจัด วางทับคราบมันทิ้ง 10 นาที
- ถ้าคราบไหม้ หนา โรยเบกกิ้งโซดาเป็นเนื้อครีมไว้ 20 ถึง 30 นาที
- เช็ดตามเสี้ยนสเตนเลสโดยไม่ถูข้ามเสี้ยน
- เช็ดน้ำสะอาด แล้วเช็ดแห้ง เพราะรอยน้ำบนสเตนเลสเห็นชัด
- ห้ามฉีดน้ำหรือน้ำยาเข้าไปที่รูกลไกจุดไฟและช่องวาล์ว
น้ำยาที่ใช้ต้องระบุว่าปลอดภัยกับเตาแก๊สและพื้นผิวนั้น ห้ามผสมน้ำยาหลายชนิด โดยเฉพาะน้ำยาฟอกขาวกับน้ำส้มสายชูหรือแอมโมเนีย เตาอบข้างใต้ถ้ามี ดูวิธีที่ทำความสะอาดเตาอบ และฝาไมโครเวฟที่ติดคราบมันคล้ายกันอยู่ที่ทำความสะอาดไมโครเวฟ
ตรวจสายยางและข้อต่อทุกครั้งที่ถอดล้าง
ระหว่างที่เตาถูกเลื่อนออกมา เป็นโอกาสตรวจสายแก๊ส
- สายยางไม่แตกลายงา ไม่แข็งกรอบ ไม่บวม ไม่มีรอยไหม้
- สายไม่เป็นข้อพับและไม่แตะส่วนที่ร้อนของเตา
- ข้อต่อที่ถังและเตาแน่น มีเข็มขัดรัดหรือแคลมป์
- ใช้น้ำสบู่ฟองๆ ทาข้อต่อหลังเปิดวาล์วใหม่ ถ้ามีฟองเกิดขึ้นเป็นระยะแปลว่าแก๊สรั่ว ให้ปิดวาล์วและเรียกช่าง
สายแก๊สมีอายุใช้งาน ถ้ามีรอยแตกหรืออยู่มานานมาก ให้เปลี่ยนตามคำแนะนำของผู้ผลิตและผู้ให้บริการแก๊ส
ระบายอากาศขณะใช้เตา ช่วยให้เตาสะอาดช้าลงด้วย
EPA แนะนำให้เปิดเครื่องดูดควันที่ต่อออกนอกอาคารระหว่างทำอาหาร เปิดต่อหลังเสร็จอีก 10 ถึง 20 นาที ใช้เตาหลังก่อนเมื่อทำได้ และเปิดหน้าต่างเมื่อสภาพอากาศภายนอกเอื้อ นอกจากช่วยเรื่องมลพิษแล้ว ยังช่วยลดไอมันที่ลอยไปเกาะผนังและตู้ครัว ถ้าครัวไม่มีเครื่องดูดควัน เปิดพัดลมดูดอากาศหรือเปิดหน้าต่างให้ลมพัดผ่าน กลิ่นอาหารที่ตกค้างในครัวมีวิธีแก้เพิ่มเติมที่กำจัดกลิ่นในบ้าน
ดูอาการเปลวไฟหลังล้าง แล้วรู้ว่าต้องแก้ตรงไหน
ล้างเสร็จแล้วจุดไฟทดสอบทีละหัว ปล่อยให้ติดสัก 1 ถึง 2 นาทีก่อนตัดสิน เพราะช่วงแรกหัวเตาที่ยังชื้นนิดๆ จะทำให้เปลวแปลกไปได้ แล้วเทียบกับตารางนี้
| อาการที่เห็น | สาเหตุที่เจอบ่อย | ทำยังไง |
|---|---|---|
| ไฟติดครึ่งวง อีกครึ่งดับ | รูไฟฝั่งนั้นยังตัน หรือฝาครอบวางเอียง | ถอดออกมาเขี่ยรูซ้ำ วางฝาครอบให้ลงล็อกพอดี |
| เปลวสีเหลืองส้มทั้งวง | หัวเตายังเปียก หรือมีเศษอาหารค้างในท่อผสมอากาศ | ปิดไฟ รอให้แห้ง 1 ชั่วโมง ถ้ายังเหลืองให้เรียกช่างปรับลม |
| เปลวยกตัวลอยจากหัวเตา มีเสียงฟู่ | ลมมากเกิน หรือแรงดันแก๊สสูงผิดปกติ | ปิดวาล์ว ตรวจหัวปรับแรงดันที่ถัง แล้วให้ช่างดู |
| เปลวเตี้ย อ่อน ทั้งที่เปิดสุด | แก๊สใกล้หมด หรือหัวปรับแรงดันเสีย | ยกถังดูน้ำหนัก เปลี่ยนถังแล้วลองใหม่ |
| กดจุดแล้วมีประกายไฟแต่ไม่ติด | เขี้ยวจุดไฟเปียกหรือมีคราบมันเคลือบ | เช็ดเขี้ยวด้วยผ้าหมาดแอลกอฮอล์ รอแห้งแล้วลองใหม่ |
| กดจุดแล้วไม่มีเสียงแตะเลย | ถ่านในเตาหมด (รุ่นใช้ถ่าน) หรือสายจุดหลุด | เปลี่ยนถ่าน ถ้ายังเงียบให้ส่งศูนย์ |
ข้อสังเกตจากการล้างเตาในบ้านหลายรุ่น อาการไฟติดครึ่งวงเกือบทั้งหมดแก้ได้ที่บ้าน แต่อาการเปลวลอยหรือมีเสียงฟู่ดังไม่ใช่เรื่องความสะอาด อย่าพยายามแก้ด้วยการขัดเพิ่ม ส่วนวิธีเช็กรอยรั่วแบบละเอียดขึ้นมีอยู่ที่ตรวจแก๊สรั่วในบ้าน
เตาแต่ละแบบ ล้างไม่เหมือนกัน
หน้าเตาที่ขายในไทยมีหลักๆ 3 วัสดุ ใช้ของผิดชนิดแล้วเป็นรอยถาวร
| หน้าเตา | ใช้อะไร | ห้ามใช้ |
|---|---|---|
| สเตนเลสตั้งโต๊ะ | น้ำยาล้างจาน เบกกิ้งโซดาเปียก ผ้าไมโครไฟเบอร์ | ฝอยเหล็ก ผงขัดหยาบ น้ำยาที่มีคลอรีน |
| กระจกนิรภัย (เตาฝังบิลต์อิน) | น้ำสบู่อุ่น ที่ขูดพลาสติกหรือใบมีดขูดกระจกแบบเอียง 30 องศา | ฟองน้ำด้านเขียว แปรงลวด การเทน้ำเย็นใส่ตอนกระจกร้อน |
| เหล็กเคลือบอีนาเมล | น้ำสบู่ ฟองน้ำนุ่ม แช่ผ้าชุบน้ำร้อนทิ้งไว้ | ของมีคม การเคาะคราบไหม้ เพราะเคลือบแตกเป็นจุดสนิม |
กระจกนิรภัยเป็นจุดที่คนพลาดบ่อยที่สุด คราบน้ำตาลไหม้ (เช่น น้ำเชื่อมหรือน้ำปลาหวานที่ล้น) ควรขูดออกตอนกระจกยังอุ่นนิดๆ ไม่ร้อนจัด เพราะพอเย็นสนิทน้ำตาลจะแข็งเกาะจนต้องขูดแรง ส่วนเตาตั้งโต๊ะสเตนเลส ถ้าเห็นจุดสีน้ำตาลคล้ายสนิมหลังใช้น้ำยาล้างห้องน้ำ นั่นคือผิวโดนคลอรีนกัด ให้ล้างน้ำเปล่าทันทีแล้วเช็ดแห้ง
เวลาและค่าใช้จ่ายที่ต้องเผื่อ
งานล้างเต็มรอบสำหรับเตา 2 หัวใช้เวลาประมาณนี้ ถ้าวางแผนตามนี้จะไม่ต้องรีบประกอบหัวเตาตอนยังชื้น
- ปิดวาล์ว รอเตาเย็น: 30 นาที (ใช้เวลานี้เตรียมอ่างน้ำร้อน)
- ถอดชิ้นส่วนและแช่: 5 นาที แล้วปล่อยแช่ 20 ถึง 30 นาที
- เช็ดหน้าเตาและถาดรองระหว่างรอ: 15 นาที
- ขัดและเขี่ยรูไฟ: 10 ถึง 15 นาที
- ตากให้แห้ง: อย่างน้อย 1 ชั่วโมง หรือข้ามคืนถ้าอากาศชื้นช่วงหน้าฝน
- ประกอบ ทดสอบเปลว ทาน้ำสบู่ตรวจข้อต่อ: 10 นาที
ของที่ใช้มีแค่น้ำยาล้างจาน เบกกิ้งโซดา ฟองน้ำ แปรงสีฟันเก่า และเข็มหมุด ซึ่งมีอยู่ในบ้านแทบทุกหลัง น้ำยาขจัดคราบมันสำหรับครัวช่วยประหยัดแรงได้ แต่ต้องอ่านฉลากว่าใช้กับวัสดุหน้าเตาได้ และเปิดหน้าต่างระหว่างใช้ งานที่ต้องจ่ายเงินจริงคือช่างปรับหัวฉีดหรือเปลี่ยนหัวปรับแรงดัน ซึ่งราคาต่างกันตามพื้นที่และรุ่น ให้ถามราคาก่อนให้ช่างลงมือ เรื่องอายุถังและหัวปรับแรงดันดูต่อได้ที่ใช้ถังแก๊สหุงต้มให้ปลอดภัย
ตารางความถี่และสิ่งที่ห้ามทำ
| ความถี่ | งาน |
|---|---|
| หลังทำอาหารทุกครั้ง (เตาเย็น) | เช็ดน้ำแกงล้นและคราบมัน |
| ทุกสัปดาห์ | เช็ดหน้าเตาและด้านข้าง ล้างถาดรองน้ำมัน |
| ทุกเดือนถ้าทำอาหารทุกวัน | ถอดตะแกรง ฝาครอบ หัวเตา แช่และเขี่ยรูไฟ |
| ทุก 3 เดือน | ตรวจสายยางและข้อต่อ ล้างคราบด้านล่างเตา |
| ทุกครั้งที่เปลี่ยนถัง | ตรวจรอยรั่วด้วยน้ำสบู่ |
สิ่งที่ห้ามทำ ถอดหรือดัดแปลงหัวฉีด ใช้น้ำท่วมหน้าเตา เช็ดตอนเตายังร้อน ประกอบหัวเตาตอนยังเปียก และใช้ถังแก๊สหรือสายยางที่เสื่อมสภาพ
เริ่มได้ทันทีด้วยการจุดเตาดูว่าเปลวไฟสีอะไร ถ้าเป็นสีฟ้าสม่ำเสมออยู่แล้ว เช็ดคราบหน้าเตาตามปกติพอ ถ้ามีสีเหลืองหรือติดไม่ครบ ให้ถอดหัวเตามาแช่ตามขั้นตอนข้างต้น
คำถามที่พบบ่อย
ล้างเตาแก๊สควรทำบ่อยแค่ไหน
เช็ดน้ำแกงล้นและคราบมันหลังเตาเย็นทุกครั้ง ส่วนล้างหัวเตาและเขี่ยรูไฟทำเดือนละครั้งถ้าทำอาหารทุกวัน หรือทุก 2 ถึง 3 เดือนสำหรับบ้านที่ทำอาหารไม่บ่อย
เตาแก๊สใช้เบกกิ้งโซดากับน้ำส้มสายชูล้างได้ไหม
ได้กับหน้าเตาและตะแกรงสเตนเลส แต่ไม่ต้องฉีดน้ำส้มสายชูเข้าไปในรูไฟและหัวเตา ให้แช่และล้างด้วยน้ำสบู่แทน และต้องเช็ดเบกกิ้งโซดาออกให้หมดก่อนจุดไฟ
