วิธีเช็คสแตนเลส 304 เองที่บ้าน ใช้แม่เหล็กได้แค่ไหน

ที่บ้านเช็คสแตนเลส 304 ได้เพียงครึ่งเดียว คือเอาแม่เหล็กแตะ ถ้าดูดแรง ไม่ใช่ 304 แต่ถ้าไม่ดูด ก็ยังบอกไม่ได้ว่าเป็น 304 หรือ 316 หรือสแตนเลสคุณภาพต่ำที่ผสมนิกเกิลน้อย ใครอยากได้คำตอบแน่นอนต้องพึ่งการวิเคราะห์ทางเคมี ซึ่งคนทั่วไปทำเองไม่ได้ ที่ทำได้คือใช้แม่เหล็กคัดตัวเลวออก แล้วอาศัยเครื่องหมายมาตรฐานและร้านที่ตรวจสอบได้

แม่เหล็กบอกอะไรได้

BSSA สมาคมสแตนเลสของอังกฤษ ระบุว่าสแตนเลสตระกูลออสเทนนิติก เช่น 304 และ 316 ที่ผ่านการอบอ่อนแล้วไม่ใช่เฟอร์โรแมกเนติก จึงไม่ถูกแม่เหล็กถาวรดูด ส่วนสแตนเลสเฟอร์ริติกอย่างเกรด 430 ถูกดูดแรง

วิธีทำ

ใช้แม่เหล็กขนาดพอจับได้ เช่น แม่เหล็กติดตู้เย็นแบบเม็ดแรงสูง
แตะที่ผิวเรียบก่อน เช่น ก้นหม้อหรือตัวกระป๋อง
แล้วแตะที่มุมที่พับ ขอบหม้อ และรอบรูเจาะ
จดว่าดูดแรง ดูดเบา หรือไม่ดูด

อ่านผลแบบนี้

ผลที่เห็น	ความหมาย	ข้อสรุป
ดูดแรงทั่วทั้งชิ้น	น่าจะเป็นเฟอร์ริติก (เช่น 430) หรือเหล็กธรรมดา	ไม่ใช่ 304
ไม่ดูดเลย	อาจเป็น 304, 316 หรือออสเทนนิติกชนิดอื่น	ยังแยกต่อไม่ได้
ดูดเบาเฉพาะมุมพับหรือขอบรู	ผ่านการขึ้นรูปเย็น	ยังเป็นออสเทนนิติกได้ ไม่ควรตัดสินว่าปลอม
ดูดเบาทั่วชิ้น	ไม่ชัดเจน	ตรวจเพิ่มหรือเลี่ยงซื้อ

BSSA เตือนว่าชิ้นออสเทนนิติกที่ถูกขึ้นรูปเย็นมักดูดแม่เหล็กไม่สม่ำเสมอ และเห็นชัดตรงมุมที่ขึ้นรูป รอบรูเจาะ หรือผิวที่ผ่านการกลึง ซึ่งอาจถูกเข้าใจผิดว่าเป็นเฟอร์ริติก นอกจากนี้ งานหล่อและรอยเชื่อมของออสเทนนิติกก็ดูดแม่เหล็กได้มากกว่าเนื้อโลหะปกติ เพราะมีเฟอร์ไรต์สูงกว่า

ทำไมแม่เหล็กแยก 304 กับ 316 ไม่ได้

ทั้งสองเกรดเป็นออสเทนนิติก จึงไม่ดูดเหมือนกัน ความต่างที่แท้จริงคือ 316 มีโมลิบดีนัม ซึ่งช่วยต้านการกัดกร่อนจากเกลือและคลอไรด์ได้ดีกว่า ดูภาพรวมที่สแตนเลส 304 กับ 316 ต่างกันอย่างไร

BSSA อธิบายว่าการทดสอบจุดโมลิบดีนัม (molybdenum spot test) แยกเกรดที่ไม่มีโมลิบดีนัมอย่าง 304 ออกจากเกรดที่มีโมลิบดีนัมอย่าง 316 ได้ โดยดูการเปลี่ยนสีของจุดทดสอบ แต่ผลบวกก็ไม่ได้ยืนยันว่าเป็น 316 อย่างเดียว เพราะเกรดอื่นอย่าง 317 และ 904L ก็มีโมลิบดีนัมเช่นกัน และต้องใช้ชุดน้ำยาเคมีพร้อมล้างพื้นผิวก่อนทดสอบ ซึ่งไม่เหมาะกับการลองเองในครัว

ทดสอบด้วยประกายไฟและน้ำยาอื่น ไม่เหมาะกับบ้าน

การทดสอบประกายไฟเจียเหล็กต้องอาศัยประสบการณ์มาก BSSA ระบุว่าไม่ใช่วิธีที่เชื่อถือได้ในหน้างานโดยทั่วไป ส่วนเรื่องที่คนชอบพูดกันว่าใช้น้ำส้มสายชูหรือเกลือหยดแล้วดูว่าขึ้นสนิมไหม ผู้เขียนไม่พบแหล่งที่เปิดอ่านได้ยืนยันว่าวิธีนี้แยกเกรดได้ จึงไม่แนะนำ

ข้อสรุปจาก BSSA คือมีเพียงการวิเคราะห์ทางเคมี (spectrographic) เท่านั้นที่ถือว่ายืนยันได้ สำหรับเครื่องครัวใช้เองที่ซื้อไม่กี่ชิ้นต่อปี ให้ใช้ทางลัดอื่นแทน

ทางลัดที่ได้ผลกว่า คือดูเครื่องหมายมาตรฐาน

Thai PBS รายงานเมื่อ 17 เมษายน 2567 ว่ารัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรมสั่งให้ สมอ. เร่งกำหนด "ภาชนะและเครื่องใช้เหล็กกล้าไร้สนิมสำหรับอาหารที่ใช้ในครัวเรือน" เป็นสินค้าควบคุม หลังพบสินค้าคุณภาพต่ำนำเข้าขายทางออนไลน์จำนวนมาก ขอบเขตครอบคลุม 7 รายการ ได้แก่ หม้อ กระทะ ตะหลิว ช้อน ส้อม ถาดหลุมใส่อาหาร และปิ่นโต และจำกัดปริมาณโลหะหนัก 6 ชนิด ได้แก่ โครเมียม นิกเกิล ตะกั่ว แคดเมียม สารหนู และโมลิบดีนัม

ตามรายงาน เมื่อมีผลบังคับใช้ สินค้าต้องแสดงเครื่องหมายมาตรฐานทุกชิ้น และผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าต้องขออนุญาต ข่าวไม่ได้ยืนยันวันที่มีผลและชื่อเครื่องหมาย จึงควรเช็กสถานะล่าสุดกับ สมอ. (สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม) ก่อนซื้อ

ใช้ทั้งสองอย่างร่วมกัน

ซื้อจากร้านที่ระบุเกรดและมีเครื่องหมายมาตรฐานบนสินค้าหรือกล่อง
เอาแม่เหล็กตรวจที่บ้านอีกครั้ง ถ้าดูดแรงทั่วชิ้นในสิ่งที่โฆษณาว่า 304 ให้สงสัยและติดต่อร้าน
เก็บบิลและกล่องไว้ เผื่อเคลมหรือแจ้งร้าน

ภาชนะที่จะเข้าไมโครเวฟหรือใช้กับอาหารเปรี้ยวจัด ดูข้อควรระวังเพิ่มที่สแตนเลส 304 กับ 316 เข้าไมโครเวฟได้ไหม และถ้ากำลังเลือกหม้อ ดูตัวอย่างเกณฑ์ที่หม้อสแตนเลสยี่ห้อไหนดี

คำถามที่พบบ่อย

ภาชนะสแตนเลสที่ดูดแม่เหล็กอันตรายไหม

การดูดแม่เหล็กอย่างเดียวไม่ได้บอกว่าอันตราย มันบอกเพียงว่าเกรดอาจเป็นชนิดเฟอร์ริติกหรือผ่านการขึ้นรูปเย็น ความปลอดภัยของภาชนะขึ้นกับปริมาณโลหะหนักที่หลุดออกมาสู่อาหาร ซึ่งต้องทดสอบตามมาตรฐาน

ใช้แม่เหล็กทดสอบกับช้อนส้อมสแตนเลสได้ไหม

ได้ แต่ช้อนส้อมถูกตีขึ้นรูปเย็น ส่วนที่งอและปลายแบนจึงอาจดูดแม่เหล็กอ่อนๆ ให้ลองแตะทั้งด้ามและส่วนหัว ถ้าดูดแรงเท่ากันทั้งชิ้นถึงค่อยสงสัย

บทความที่เกี่ยวข้อง