นกแก้วถอนขนตัวเอง แยกสาเหตุร่างกายกับพฤติกรรมก่อนแก้

นกแก้วถอนขนตัวเองมักไม่ได้มีสาเหตุเดียว และห้ามด่วนสรุปว่าเป็นเพราะเบื่อหรือเหงา MSD Veterinary Manual เขียนไว้ว่าการถอนขนแทบไม่เคยมีสาเหตุเดียว ลำดับที่ถูกคือพาไปหาสัตวแพทย์ที่รักษานกก่อนเพื่อหาสาเหตุทางร่างกาย แล้วค่อยปรับอาหาร กรง และกิจวัตรไปพร้อมกัน เพราะเรื่องที่ดูเหมือนนิสัยอาจเป็นปรสิต โรคตับ หรืออาหารที่ขาดสารอาหารซ่อนอยู่

คำว่าถอนขนครอบคลุมหลายพฤติกรรม

VCA เรียกกลุ่มนี้รวมกันว่า feather destructive behavior ซึ่งรวมการถอนขน การแทะขน การจิกขนมากเกิน และการรูดส่วนขนอ่อนของแกนขน RSPCA Australia ใช้คำว่า feather damaging behaviour และไล่รูปแบบเป็นการเคี้ยว ตัด ถอน จิก และกระชากขน ในทางปฏิบัติเจ้าของควรบันทึกว่านกทำแบบไหน ที่ตำแหน่งใด และถ่ายรูปไว้เป็นระยะ เพราะข้อมูลนี้ช่วยสัตวแพทย์ประเมินว่าปัญหาคืบหน้าหรือไม่

VCA แยกไว้อีกกรณีหนึ่งคือขนร่วงจริงนอกช่วงผลัดขนปกติ ซึ่งมักเกิดจากโรค ถ้าเห็นขนรูปทรงผิดปกติและหลุดง่ายจนเห็นผิวเปล่า VCA ระบุว่าอาจเป็นโรคปากและขนนกแก้ว (psittacine beak and feather disease) ที่ต้องให้สัตวแพทย์ดูทันที โรคนี้ตามข้อมูลของ VCA เป็นโรคที่ไม่มีวิธีรักษาให้หาย

สาเหตุทางร่างกายที่ต้องตัดออกก่อน

VCA และ MSD ระบุสาเหตุทางกายที่ตรงกันและเสริมกัน

• ไวรัส เช่น โรคปากและขนนกแก้ว และ polyomavirus
• แบคทีเรียที่ผิวหนัง เช่น Staphylococcus
• ปรสิตในลำไส้ Giardia ซึ่ง VCA ระบุว่าพบได้ง่ายในค็อกคาเทล และทำให้เกิดการถอนขนตามมา
• โรคตับเรื้อรัง โรคลำไส้อักเสบ และกรดยูริกสูงจากโรคไต
• ผิวหนังระคายเคือง ภูมิแพ้ ก้อนเนื้อ ต่อมไทรอยด์ผิดปกติ และพิษสังกะสี (ตามรายการของ MSD)

MSD ยังชี้ว่าโภชนาการมักเป็นตัวแปรสำคัญ อาหารที่เป็นเมล็ดล้วนหรือเศษอาหารจากโต๊ะทำให้ขาดสารอาหารที่ผิวหนังและขนต้องการ และ MSD ใช้คำว่าภาวะทุพโภชนาการ "น่าจะเป็นปัจจัยเสริมที่พบบ่อยกว่า" สาเหตุทางการแพทย์อื่น เรื่องอาหารนกแก้วอ่านต่อได้ใน นกแก้วกินอะไรได้บ้าง

สัตวแพทย์วินิจฉัยจากประวัติ การตรวจร่างกาย การทบทวนอาหาร แล้วเลือกตรวจเพิ่ม เช่น เลือด ตรวจอุจจาระหาปรสิต เอกซเรย์ ตรวจเชื้อจากอุจจาระ ขน หรือผิวหนัง และอาจตัดชิ้นเนื้อผิวหนังกับขนส่งตรวจ MSD ระบุว่าควรพิจารณาว่าเป็นพฤติกรรมก็ต่อเมื่อตรวจจนตัดสาเหตุทางกายออกได้มากที่สุดแล้ว

เมื่อสาเหตุอยู่ที่พฤติกรรมและสภาพแวดล้อม

VCA ระบุว่าการถอนขนเชิงพฤติกรรมพบมากในนกขนาดใหญ่ ฉลาด และผูกพันกับเจ้าของ เช่น นกกระตั้ว นกมาคอว์ และนกแอฟริกันเกรย์ ตัวกระตุ้นที่ระบุมีทั้งความเครียด ความแออัด ความคับข้องใจทางเพศ คนใหม่ในบ้าน และกรงใหม่

MSD เพิ่มเรื่องการกระตุ้นมากเกิน ความเบื่อ และการเริ่มเข้าวัยเจริญพันธุ์ รวมถึงเรื่องสภาพแวดล้อมที่ขาดแสงแดดธรรมชาติ อากาศถ่ายเท ความชื้น และวงจรสว่างมืดปกติ ซึ่งสร้างผลเสียต่อร่างกายและจิตใจของนกได้ ส่วน RSPCA Australia เพิ่มเติมสาเหตุที่เจ้าของมักไม่นึกถึง คือควันและมลพิษ การนอนไม่พอ และอุณหภูมิที่สุดโต่ง

ลองไล่เช็กสภาพบ้านดูตามรายการนี้ก่อนพบสัตวแพทย์ (เป็นรายการที่เรียบเรียงจากแหล่งข้างต้น)

1. มีอะไรเปลี่ยนในช่วงไม่กี่สัปดาห์ก่อนเริ่มถอนขน เช่นย้ายกรง คนใหม่ สัตว์เลี้ยงใหม่ เปลี่ยนห้อง
2. นกได้นอนมืดและเงียบพอหรือไม่
3. มีควันบุหรี่ ควันธูป สเปรย์ หรือกลิ่นสารเคมีใกล้กรงหรือไม่
4. อาหารหลักเป็นอะไร เมล็ดล้วนหรือมีอาหารเม็ดและผักด้วย
5. นกได้บินหรือปีนเล่นนอกกรงวันละกี่ชั่วโมง
6. นกถอนขนหนักช่วงไหนของวัน เช่นตอนอยู่คนเดียว

ปรับกรงและกิจวัตร

MSD ระบุแนวทางจัดการแบบหลายด้านพร้อมกัน ทั้งอาหาร การเสริมกิจกรรม และการหาอาหารเอง ตัวอย่างที่ระบุ ได้แก่ กิ่งไม้ธรรมชาติ ของเล่น ไม้ให้แทะ จุดเล่นแบบยิม และกรงบินถ้าเป็นไปได้ ส่วนการหาอาหารเอง ให้กระจายอาหารหลายถ้วย หรือซ่อนในของเล่นแบบหาอาหาร และให้นกออกกำลังกายด้วยการบิน เดิน หรือปีน

RSPCA Australia แนะนำให้หาของแทะที่ปลอดภัย เช่นกิ่งไม้สดหรือลูกสน และให้ระวังการเพิ่มนกตัวใหม่เป็นเพื่อน เพราะอาจช่วยหรืออาจทำให้แย่ลง ไอเดียของเล่นที่ทำเองได้อยู่ใน ของเล่นนกแก้วทำเอง ส่วนการสอนเทคนิคเล็กๆ เช่นโบกมือหรือเรียกกลับมา MSD ระบุว่าให้การกระตุ้นสมองและปฏิสัมพันธ์เชิงบวกระหว่างเจ้าของกับนก

สิ่งที่ RSPCA ขอให้เลี่ยงคือการลงโทษ และยากล่อมประสาท เพราะยามักปิดอาการแทนที่จะแก้ปัญหา MSD เสริมว่ายาจิตเวชและฮอร์โมนที่ใช้นอกฉลากในนกมักไม่ให้ผลระยะยาว ควรใช้ร่วมกับการปรับอาหารและกิจกรรม และในบางกรณีอาจปรึกษานักพฤติกรรมสัตว์ที่ชำนาญนกแก้ว

ความคาดหวังที่เป็นจริง

VCA ระบุว่าเมื่อเริ่มถอนขนแล้ว จะหยุดได้ยาก โดยเฉพาะสาเหตุเชิงพฤติกรรม RSPCA Australia บอกตรงว่าความสำเร็จมักหมายถึงความถี่และความรุนแรงที่ลดลง ไม่ใช่การหยุดสนิท เจ้าของจึงควรประเมินผลจากแนวโน้มหลายสัปดาห์ เช่นจำนวนวันที่นกถอนน้อยลง หรือขนใหม่เริ่มขึ้นตามจุดที่เคยโล้น

คำแนะนำที่ปลอดภัยที่สุดคือหาสัตวแพทย์ที่รักษานกโดยตรงและติดตามอาการต่อเนื่อง VCA ชี้ไปที่เว็บไซต์ของ Association of Avian Veterinarians (AAV.org) สำหรับค้นหาสัตวแพทย์นก ส่วนในไทยให้โทรถามคลินิกสัตว์เลี้ยงพิเศษใกล้บ้านก่อนนัดหมายว่ามีแพทย์ที่รักษานกโดยตรงหรือไม่

ถ้านกแก้วของคุณเป็นนกกระตั้ว อ่านเรื่องลักษณะนิสัยที่ผูกพันและต้องการเวลาจากเจ้าของมากได้ใน เลี้ยงนกกระตั้ว วิธีดูแล และถ้ามีอาการอื่นร่วมด้วย เช่นซึม ไม่กิน มูลเปลี่ยน ให้ดู นกป่วย อาการเป็นยังไง