สรุปสั้นๆ
- ไขมันและน้ำมันทำอาหารที่เทลงอ่างล้างจานเกาะผนังท่อแล้วแข็งตัวจนอุดท่อได้
- ทิชชู่เปียกแม้จะเขียนว่าทิ้งลงชักโครกได้ ก็ไม่สลายตัวเหมือนกระดาษชำระ
- ไขมันกับทิชชู่เปียกจับกันเป็นก้อนใหญ่ในท่อระบายน้ำ
- ตันเฉพาะจุดเดียวมักเป็นท่อย่อยของจุดนั้น ตันหลายจุดพร้อมกันชี้ไปที่ท่อรวม
- ห้ามเทน้ำร้อนจัดหรือสารเคมีแรงซ้ำๆ เป็นวิธีแก้ ต้นเหตุยังอยู่ในท่อ
ท่อตันส่วนใหญ่เกิดจากของที่ไม่ควรลงท่อ ตัวหลักคือน้ำมันและไขมันจากการล้างจาน ทิชชู่เปียกที่ถูกทิ้งลงชักโครก และเศษอาหาร สามอย่างนี้ไม่ละลายในน้ำและค่อยๆ สะสมที่ผนังท่อจนน้ำไหลช้าลงก่อนจะตันสนิท ถ้าอยากรู้ว่าตอนนี้ท่อบ้านตันเพราะอะไร ให้ดูว่าตันที่จุดไหนก่อน แล้วค่อยจับคู่กับสาเหตุด้านล่าง
ไขมันที่เทลงอ่างล้างจาน
กรมสิ่งแวดล้อมของนิวยอร์ก (NYC DEP) ระบุว่าไขมัน น้ำมัน และจาระบีที่เทลงอ่างล้างจานขณะเหลวจะเกาะผนังด้านในของท่อและท่อระบายน้ำ แล้วสะสมจนอุดตันท่อได้ทั้งหมดเมื่อเวลาผ่านไป Thames Water บริษัทน้ำของลอนดอนก็ระบุตรงกันว่าไขมัน น้ำมัน และเศษอาหารจะแข็งตัวในท่อ
ที่คนไทยเจอบ่อยคือเทน้ำมันทอดที่ยังอุ่นลงอ่าง หรือล้างกระทะมันๆ ด้วยน้ำร้อน น้ำมันไหลลงไปได้ตอนยังร้อน แต่พอถึงท่อที่เย็นกว่าก็จับตัวเป็นคราบเหนียวขาวเกาะผนัง รอบต่อไปมันเก็บเศษข้าวและเศษอาหารเพิ่มอีก
ทางป้องกันที่ทั้งสองหน่วยงานแนะตรงกัน
- รอให้น้ำมันหรือไขมันเย็น
- ปิดฝาในภาชนะที่ปิดได้ (ขวดเก่า หรือกระป๋อง)
- ทิ้งลงถังขยะ ไม่ลงอ่าง
- เช็ดกระทะที่มีมันด้วยกระดาษก่อนล้าง
ทิชชู่เปียกที่เขียนว่า "ทิ้งลงชักโครกได้"
NYC DEP อธิบายว่าป้าย "flushable" โดยทั่วไปหมายถึงแค่ชักโครกกดน้ำลงได้ ไม่ได้รับประกันว่าผ่านท่อหรือสลายตัวในท่อระบายใหญ่ และแนะนำให้ทิ้งลงถังขยะแม้ป้ายเขียนว่าทิ้งชักโครกได้ Thames Water ก็ระบุว่าทิชชู่เปียกที่เขียนว่าทิ้งชักโครกได้ยังอุดท่อได้
ความต่างกับกระดาษชำระคือกระดาษชำระแยกตัวเป็นเส้นใยในน้ำ ทิชชู่เปียกไม่เป็นแบบนั้น มันเกาะเป็นแผ่นแล้วติดกับสิ่งที่มีอยู่ในท่อ ผ้าอนามัยและผ้าอ้อมก็เป็นกลุ่มเดียวกัน ให้ห่อกระดาษแล้วทิ้งถังขยะ ถ้าห้องน้ำบ้านคุณตันซ้ำจากสาเหตุนี้ ขั้นตอนแก้อยู่ที่วิธีแก้ชักโครกตัน
ไขมันบวกทิชชู่เปียก กลายเป็นก้อนใหญ่
NYC DEP เรียกก้อนที่เกิดขึ้นในท่อระบายน้ำเมืองว่า fatberg คือก้อนไขมันแข็งที่ผสมสิ่งของอย่างผลิตภัณฑ์อนามัยส่วนบุคคล ระดับบ้านเดี่ยวไม่เจอก้อนเมืองใหญ่ขนาดนั้น แต่กลไกเดียวกันเกิดในท่อบ้านย่อส่วน ท่อที่มีคราบไขมันเกาะอยู่ก่อนจะดักทุกอย่างที่ไหลผ่าน จึงตันเร็วกว่าท่อสะอาดมาก
ผม สบู่ และเศษอาหารในห้องน้ำและครัว
ผมที่หลุดตอนสระผมรวมกับคราบสบู่เป็นก้อนเหนียวที่ปากท่อพื้นห้องน้ำ ส่วนเศษอาหารในครัว (ข้าวสุก เปลือกไข่ กากกาแฟ) จมตัวสะสมที่ข้องอของท่อ แหล่งอ้างอิงสองแหล่งของเราไม่ได้พูดถึงผมโดยตรง ส่วนนี้จึงเป็นข้อสังเกตทั่วไปที่เปิดตะแกรงดูก็เห็นได้ ไม่ใช่ข้อมูลจากหน่วยงาน
ปากท่อที่มีตะแกรงกรองผมและเศษอาหาร เป็นด่านแรกที่ถูกที่สุด ทำความสะอาดตะแกรงทุกสัปดาห์ ถ้าอยากรู้วิธีจัดการท่อที่เริ่มส่งกลิ่นด้วย ดูวิธีดับกลิ่นท่อระบายน้ำ
ตันที่เดียวหรือตันทั้งบ้าน ต่างกันมาก
| อาการ | น่าจะตันตรงไหน | ลองทำอะไร |
|---|---|---|
| อ่างล้างจานระบายช้าที่เดียว | ท่อย่อยใต้อ่างหรือกับดักกลิ่น | ถอดตะแกรง ล้างกับดักกลิ่น |
| พื้นห้องน้ำน้ำขัง | ตะแกรงกรองผมหรือท่อพื้น | เก็บผมออก ล้างตะแกรง |
| ชักโครกกดแล้วน้ำขึ้น | ท่อชักโครกหรือท่อรวมห้องน้ำ | ใช้ที่ปั๊มสุญญากาศ แล้วดูต่อ |
| หลายจุดระบายช้าพร้อมกัน | ท่อรวมหรือบ่อดักไขมัน | เรียกช่าง |
| มีกลิ่นและน้ำย้อนที่จุดต่ำสุด | ท่อรวมหรือบ่อเกรอะ | เรียกช่าง อย่าใช้น้ำยาเคมีซ้ำ |
Thames Water ให้หลักเรื่องความรับผิดชอบไว้ว่า ถ้าเป็นเฉพาะบ้านคุณและไม่มีน้ำท่วมแถวนั้น มักเป็นท่อที่เป็นความรับผิดชอบของเจ้าของบ้าน ให้เรียกช่างประปา ส่วนถ้าเป็นนอกเขตบ้านหรือกระทบหลายหลัง ให้แจ้งผู้ให้บริการระบบท่อ ในบ้านเรา หมู่บ้านจัดสรรและคอนโดจะมีนิติบุคคลดูแลท่อรวม ให้แจ้งก่อนจ้างช่างเอง
ท่อไม่ตันถ้าทำนิสัยเหล่านี้
- เก็บไขมันและน้ำมันใช้แล้วทิ้งถังขยะ
- ทิชชู่เปียก ผ้าอนามัย ผ้าอ้อม และคอตตอนบัด ทิ้งถังขยะเสมอ
- ติดตะแกรงกรองผมที่พื้นห้องน้ำและกรองเศษที่อ่างครัว
- ทำความสะอาดตะแกรงทุกสัปดาห์
- ถ้าเริ่มระบายช้า แก้ตั้งแต่ช้าอยู่ ตอนยังไม่ตันสนิท
ถ้าตันแล้วและต้องแก้เอง ขั้นตอนอยู่ที่ท่อตันแก้เองได้แค่ไหน และถ้าสงสัยว่าจะใช้น้ำยาล้างท่อ ดูเกณฑ์เลือกที่น้ำยาล้างท่อตันยี่ห้อไหนดี
คำถามที่พบบ่อย
เทน้ำร้อนล้างท่อประจำช่วยกันตันได้ไหม
น้ำร้อนทำให้ไขมันเหลวไหลลงไปได้ชั่วคราว แต่ไขมันกลับแข็งตัวเมื่อถึงท่อที่เย็นกว่า ซึ่งตรงกับที่ NYC DEP อธิบายว่าไขมันเหลวเกาะผนังท่อ ทางที่ได้ผลคือเก็บไขมันทิ้งถังขยะตั้งแต่ต้น
ตันบ่อยในห้องน้ำเก่า ควรแก้ที่ไหนก่อน
เริ่มจากตะแกรงกรองผมที่พื้นห้องน้ำและกับดักกลิ่น (ตัว P-trap หรือฝาท่อ) ถ้ายังตันซ้ำภายในสองสัปดาห์ แปลว่าปัญหาอยู่ลึกกว่านั้น ควรเรียกช่างล้างท่อมาตรวจ
แหล่งอ้างอิง
- Trash It. Don't Flush It. | NYC Department of Environmental Protection
- Blockages and blocked drains | Thames Water
