อาหารเปียกสุนัขวิธีทำเอง ทำให้ครบโภชนาการได้แค่ไหน

ทำอาหารเปียกให้หมากินเองได้ แต่ส่วนที่ยากไม่ใช่การปรุง ส่วนที่ยากคือทำให้ครบสารอาหารทุกมื้อเป็นเดือนเป็นปี งานวิจัยของ UC Davis ตรวจสูตรอาหารสุนัขทำเอง 200 สูตรจาก 34 แหล่ง ทั้งตำราสัตวแพทย์ หนังสือเลี้ยงสัตว์ และเว็บไซต์ พบว่า 95% ขาดสารอาหารจำเป็นอย่างน้อยหนึ่งตัว และกว่า 83% ขาดหลายตัวพร้อมกัน ดังนั้นก่อนหยิบหม้อ ควรรู้ก่อนว่าจะทำเป็นอาหารหลักหรือเป็นของเสริม เพราะสองอย่างนี้มีกติกาคนละชุด

ทำเป็นอาหารหลักหรือเป็นท็อปเปอร์ เลือกก่อนลงมือ

เจ้าของส่วนใหญ่ที่ค้นคำว่าอาหารเปียกสุนัขวิธีทำ มักมีเหตุผลหนึ่งในสองข้อ คือหมาเบื่ออาหารเม็ด หรืออยากคุมวัตถุดิบเอง VCA บันทึกว่าเจ้าของที่ทำอาหารเองมักเล่าว่าได้ควบคุมความสดและความปลอดภัยของวัตถุดิบ และบางรายเห็นขนกับผิวดีขึ้นหรืออุจจาระน้อยลง แต่หน้าเดียวกันก็ระบุว่าถ้าหมามีภูมิแพ้อาหารหรือแพ้ง่ายอยู่แล้ว การทำเองไม่ได้ให้ข้อได้เปรียบเหนืออาหารเม็ดหรืออาหารกระป๋อง

ผมแบ่งเป็นสองทางตามนี้

• อาหารหลัก คือหมากินอาหารโฮมเมดเป็นส่วนใหญ่ของแต่ละวัน ต้องใช้สูตรที่คำนวณโดยผู้เชี่ยวชาญ และต้องใช้วิตามินแร่ธาตุเสริมตามสูตร
• ท็อปเปอร์ คือโรยหรือคลุกเนื้อสุกจำนวนน้อยบนอาหารสำเร็จรูปที่ครบถ้วนสมดุลอยู่แล้ว ผมมองว่าความเสี่ยงขาดสารอาหารต่ำกว่ามาก ตราบที่ปริมาณไม่เกินระดับขนม

Cornell แนะนำว่าขนมและของนอกมื้อรวมกันไม่ควรเกิน 15% ของแคลอรี่ต่อวัน และนักโภชนาการหลายคนแนะนำ 10% โดยเฉพาะตอนลดน้ำหนัก งานที่ Cornell อ้างยังพบว่าเศษอาหารจากโต๊ะให้พลังงานเฉลี่ยราว 20% ของแคลอรี่สุนัข ซึ่งเขาเรียกว่ามากเกินไปเล็กน้อย การคิดท็อปเปอร์เป็นขนมจึงเป็นวิธีที่ตรงกับตัวเลขนี้ที่สุด ส่วนการตีความนี้เป็นความเห็นของผมเอง ไม่ใช่ข้อความจาก Cornell

ทำไมสูตรทั่วไปถึงขาด และขาดอะไรบ้าง

จากผลวิจัย UC Davis มีสามตัวเลขที่เจ้าของควรจำ

• 92% ของสูตรเขียนวิธีทำคลุมเครือหรือไม่ครบ จนเจ้าของต้องเดาเอง
• 85% ไม่บอกแคลอรี่ และไม่ระบุว่าสูตรนี้ทำสำหรับหมาขนาดไหน
• มีเพียง 9 สูตรที่ผ่านเกณฑ์ขั้นต่ำของ AAFCO สำหรับสุนัขโตครบทุกสารอาหาร และ 5 สูตรผ่านเกณฑ์ของ National Research Council

สารอาหารที่ Cornell ระบุว่าขาดบ่อยคือแคลเซียม วิตามินบี 12 สังกะสี และแมกนีเซียม โดยแคลเซียมร้ายแรงที่สุด เพราะทำให้กระดูกหักในลูกสุนัขหรือกระดูกบางในสุนัขโต VCA เพิ่มฟอสฟอรัสและธาตุเหล็กในรายการที่สมดุลเสียบ่อย Cornell เรียกการขาดแบบนี้ว่า subclinical คือยังไม่แสดงอาการให้เห็น หมาจึงอาจดูปกติอยู่ ขณะที่ปัญหาสะสมอยู่ข้างใน การที่หมากินมาปีหนึ่งแล้วไม่เห็นเป็นอะไรจึงยังไม่พิสูจน์ว่าสูตรครบ

ขั้นตอนทำอาหารเปียกที่มีโอกาสครบจริง

1. ขอให้สัตวแพทย์ประจำตัวแนะนำนักโภชนาการสัตว์ VCA ให้ชื่อใบรับรองที่ควรมองหาคือ ACVIM, ECVCN หรือ CAVN สูตรที่มาจากกลุ่มนี้คือสูตรที่ UC Davis พบว่าผ่านเกณฑ์สำหรับสุนัขโตครบทั้งสี่สูตรในตัวอย่าง
2. บอกข้อมูลหมาให้ครบ ได้แก่ อายุ น้ำหนัก โรคประจำตัว และอาหารที่แพ้ เพราะ Cornell ระบุว่าหมาที่มีโรคมักต้องใช้สูตรเฉพาะตัวที่นักโภชนาการสัตวแพทย์ออกแบบ
3. ซื้อวิตามินและแร่ธาตุเสริมตามที่สูตรกำหนด VCA เขียนไว้ว่าอาหารที่สมดุลต้องมีอาหารเสริมวิตามินแร่ธาตุที่ระบุเจาะจง และ Cornell เตือนว่าต้องเป็นสูตรที่ออกแบบมาใช้กับอาหารทำเอง
4. ชั่งวัตถุดิบด้วยเครื่องชั่งตามสูตร อย่าประมาณด้วยช้อนหรือสายตา
5. ปรุงให้สุก VCA ระบุว่าการปรุงสุกฆ่าแบคทีเรียได้ แต่อาจไม่ทำลายสารพิษที่แบคทีเรียสร้างไว้แล้ว จึงควรเก็บอาหารที่เหลืออย่างรวดเร็ว
6. ทำเป็นล็อตแล้วแบ่งเก็บตามที่ผู้ทำสูตรแนะนำ ข้อมูลที่เปิดอ่านไม่ได้ให้ระยะเก็บเป็นตัวเลข

ก่อนเริ่มควรรู้ว่า VCA บอกว่าอาหารโฮมเมดมักแพงกว่าอาหารสำเร็จรูป เพราะมีค่าปรึกษานักโภชนาการและมักมีค่าสูตรแยกต่างหาก

สิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาดตอนทำอาหารเปียก

อย่าให้กระดูกสุก VCA เขียนว่า "Cooked bones must never be fed to a pet" เพราะแตกเป็นเสี้ยนได้ ส่วนกระดูกดิบก็เสี่ยงอุจจาระอุดตัน ลำไส้บาดเจ็บ และฟันหัก เนื้อดิบ ไข่ดิบ นมดิบ และสัตว์ปีกดิบมักปนเปื้อนแบคทีเรีย การแช่แข็งไม่ฆ่าเชื้อ แค่ชะลอไว้ และเชื้อจะเพิ่มได้ถ้าเก็บไม่ถูกวิธี

อีกข้อที่คนมักทำโดยไม่รู้ตัวคือการปรับสูตรตามใจหมา หมากินแครอทไม่ลงจึงตัดทิ้ง หรือเปลี่ยนเนื้อชนิดหนึ่งเป็นอีกชนิดหนึ่ง VCA ระบุว่าการตัดวัตถุดิบหรือสลับแทนกันทำให้สมดุลสารอาหารเสียได้ ถ้าหมาไม่กินส่วนไหน ให้กลับไปถามผู้ทำสูตรว่ามีตัวเลือกแทนที่คำนวณแล้วหรือไม่

ส่วนไก่ต้มกับข้าวที่เจ้าของให้เวลาหมาท้องเสีย Cornell ระบุว่าไม่ควรกินระยะยาวเพราะไม่สมดุล เช่นเดียวกับแฮมเบอร์เกอร์กับพาสต้า หากหมาไม่สบาย อ่านต่อที่ หมาไม่กินอาหาร เกิดจากอะไร

ทางเลือกที่ไม่ต้องทำเอง

VCA ให้ทางเลือกไว้ว่าอาหารสดหรืออาหารปรุงสุกเชิงพาณิชย์ที่ฉลากมีข้อความรับรองความพอเพียงทางโภชนาการเป็นอีกทาง ส่วน Merck ระบุว่าอาหารกระป๋องมีน้ำ 68 ถึง 78% และน้ำหนักแห้งเพียง 22 ถึง 32% เทียบกับอาหารเม็ดที่น้ำราว 10% ฉลากที่เขียนว่า complete and balanced ตามเกณฑ์ AAFCO หมายความว่าอาหารนั้นมีสารอาหารที่ทราบว่าจำเป็นครบสำหรับช่วงวัยที่ระบุ ถ้าเพียงอยากให้หมากินง่ายขึ้นหรือได้น้ำมากขึ้น การเลือกอาหารเปียกสำเร็จรูปที่มีข้อความนี้ง่ายและเสี่ยงน้อยกว่า ดูวิธีเปรียบเทียบที่ อาหารหมาเม็ดกับอาหารเปียก และถ้าต้องเปลี่ยนชนิดอาหาร อ่านตารางผสมที่ วิธีเปลี่ยนอาหารหมาไม่ให้ท้องเสีย

ตรวจติดตามเมื่อกินอาหารโฮมเมดเป็นหลัก

VCA แนะนำให้พาไปตรวจร่างกายครบทุก 6 เดือน พร้อมตรวจเลือดและปัสสาวะเพื่อดูแนวโน้ม และให้บอกสัตวแพทย์ทุกอย่างที่หมากิน รวมขนมและอาหารเสริม ถ้ามีสัตวแพทย์ที่ไว้ใจอยู่แล้ว เอาสูตรที่ใช้ไปให้ดูทุกครั้งที่ตรวจ สูตรที่ใช้มาหลายปีอาจต้องปรับเมื่อหมาแก่ขึ้นหรือมีโรคใหม่