แมวถ่ายเหลว สาเหตุและวิธีแก้ เมื่ออุจจาระนิ่มเรื้อรังเป็นสัปดาห์

แมวถ่ายเหลวหรืออุจจาระนิ่มที่เป็นนานเกินสองถึงสามสัปดาห์ หรือหายไปไม่กี่วันแล้วกลับมาใหม่ มักไม่ได้มาจากการกินของผิดครั้งเดียว สาเหตุที่พบบ่อยในกลุ่มนี้คือปรสิตอย่างจิอาร์เดียและค็อกซิเดีย อาหารที่ไม่เข้ากับลำไส้ของแมวตัวนั้น และโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง วิธีแก้ที่ได้ผลจึงเป็นการไล่หาสาเหตุทีละขั้น ตรวจอุจจาระซ้ำหลายวัน ทดลองอาหารอย่างจริงจังหลายสัปดาห์ และจดบันทึกอุจจาระทุกวัน ส่วนการเปลี่ยนยี่ห้ออาหารไปเรื่อยๆ ทุกสัปดาห์ มักทำให้ปัญหาลากยาวกว่าเดิม

ถ้าน้องแมวเพิ่งเริ่มท้องเสียไม่กี่วัน แนวทางจะต่างจากที่อ่านอยู่นี้ ให้ดู แมวท้องเสีย ซึ่งเน้นท้องเสียเฉียบพลันและการดูแลช่วงแรก

เมื่อไรเรียกว่าเรื้อรัง

ลักษณะ	เฉียบพลัน	เรื้อรังหรือเป็นซ้ำ
ระยะเวลา	ไม่กี่วัน	เกินสองถึงสามสัปดาห์ หรือเป็นๆ หายๆ
สาเหตุที่พบบ่อย	กินของแปลก เปลี่ยนอาหารกะทันหัน การติดเชื้อชั่วคราว	ปรสิต อาหารไม่เหมาะ ลำไส้อักเสบเรื้อรัง โรคของอวัยวะอื่น
แนวทาง	ดูแลประคับประคอง เฝ้าดูอาการ	ตรวจหาสาเหตุอย่างเป็นระบบ
สิ่งที่เจ้าของทำได้มากที่สุด	ดูเรื่องน้ำและอาการรุนแรง	จดบันทึก ทำอาหารทดลองตามแผน

แมวหลายตัวถ่ายนิ่มจนเจ้าของชิน คิดว่าเป็นธรรมชาติของตัวนั้น โดยเฉพาะแมวที่เลี้ยงมาจากถนนหรือรับมาจากที่พักพิงแมว แต่อุจจาระของแมวสุขภาพดีควรเป็นก้อน ยาว มีรูปทรง หยิบด้วยที่ตักทรายได้โดยไม่เละ ถ้าน้องแมวที่บ้านไม่เคยถ่ายแบบนั้นเลย ถือว่ามีเรื่องให้หาสาเหตุ

บันทึกอุจจาระ เครื่องมือที่ฟรีและได้ผล

สัตวแพทย์ต้องการข้อมูลมากกว่าคำว่าถ่ายเหลว สิ่งที่ช่วยได้มากที่สุดคือบันทึกรายวัน ใช้มาตราส่วนง่ายๆ ที่เจ้าของให้คะแนนเองได้

คะแนน	ลักษณะ
1	ก้อนแข็งแห้ง เป็นเม็ด ถ่ายยาก
2	ก้อนยาว มีรูปทรง ผิวชื้นเล็กน้อย (อุดมคติ)
3	ก้อนนิ่ม ยังมีรูปทรงแต่ติดทราย
4	นิ่มมาก เละ ไม่มีรูปทรงชัด
5	เหลวเป็นน้ำ

แต่ละวันให้จดสามอย่าง คือคะแนนอุจจาระ จำนวนครั้งที่ถ่าย และอาหารกับขนมทั้งหมดที่แมวได้กิน ถ้ามีมูก เลือด สีผิดปกติ หรือแมวเบ่งนาน ให้จดเพิ่ม ถ่ายรูปก็ช่วยได้มาก บันทึกสองสัปดาห์จะเห็นรูปแบบ เช่น ถ่ายเหลวทุกครั้งหลังได้ขนมบางยี่ห้อ หรือแย่ลงหลังมีแมวตัวใหม่เข้าบ้าน

บ้านที่มีแมวหลายตัวใช้กระบะเดียวกัน จะรู้ยากว่าตัวไหนถ่ายเหลว ทางที่ใช้กันคือแยกแมวตัวที่สงสัยไว้ในห้องที่มีกระบะของตัวเองหนึ่งถึงสองวัน หรือคอยดูช่วงเช้าหลังให้อาหารว่าตัวไหนเข้ากระบะแล้วทิ้งอุจจาระแบบไหนไว้ ถ้ายังแยกไม่ได้ ให้ปรึกษาสัตวแพทย์ว่าควรตรวจอุจจาระรวมของทุกตัวหรือไม่ เพราะปรสิตบางชนิดติดกันทั้งบ้าน การรักษาตัวเดียวจึงไม่พอ

ลำไส้เล็กหรือลำไส้ใหญ่ ลักษณะที่ต่างกัน

การบอกได้ว่าปัญหาอยู่ส่วนไหนของลำไส้ ช่วยให้สัตวแพทย์เลือกตรวจได้ตรงขึ้น Merck อธิบายว่าลำไส้ใหญ่อักเสบในแมวทำให้ถ่ายบ่อย ทีละน้อย อุจจาระเหลว มีมูก และเบ่ง ส่วนปัญหาการดูดซึมในลำไส้เล็ก ทำให้แมวน้ำหนักลดทั้งที่ยังกินเก่ง

สังเกตจาก	ลำไส้เล็ก	ลำไส้ใหญ่
ปริมาณต่อครั้ง	มาก	น้อย
จำนวนครั้ง	ปกติหรือเพิ่มเล็กน้อย	บ่อยมาก
มูกและเลือดสด	พบน้อย	พบบ่อย
เบ่งนาน ถ่ายนอกกระบะ	พบน้อย	พบบ่อย
น้ำหนักลด	พบบ่อย	พบน้อย
อาเจียนร่วม	พบได้	พบน้อยกว่า

แมวบางตัวมีอาการทั้งสองแบบผสมกัน ตารางนี้จึงเป็นเบาะแส ไม่ได้ใช้แทนการตรวจ แต่ช่วยให้เจ้าของเล่าอาการได้ชัดเจนขึ้น

จิอาร์เดีย ปรสิตที่ตรวจครั้งเดียวมักไม่เจอ

จิอาร์เดียเป็นโปรโตซัวที่อาศัยในลำไส้เล็ก สภาสุขภาพพยาธิในสัตว์เลี้ยง (CAPC) อธิบายว่าแมวที่ติดเชื้อจะถ่ายอุจจาระนิ่ม สีซีด กลิ่นเหม็นมาก มีมูก หรือดูเป็นมันจากไขมัน ในสหรัฐพบจิอาร์เดียราว 10.3% ในแมวที่มีอาการทางลำไส้

จุดที่ทำให้จิอาร์เดียกลายเป็นปัญหาเรื้อรัง

• ซีสต์ที่ออกมากับอุจจาระพร้อมติดต่อทันที ไม่ต้องรอเวลาในสิ่งแวดล้อม แมวจึงติดซ้ำจากขนรอบก้นหรือกระบะทรายได้ง่าย
• ซีสต์ไม่ได้ออกมาทุกครั้งที่ถ่าย CAPC แนะนำให้ใช้การตรวจหลายวิธีร่วมกัน และตรวจซ้ำในหลายวัน ผลลบครั้งเดียวจึงยังตัดจิอาร์เดียออกไม่ได้
• แนะนำให้ล้างมือหลังจัดการอุจจาระ เพราะคนในบ้านควรระวังสุขอนามัยไว้ก่อน

ระหว่างรักษา การทำความสะอาดกระบะทรายทุกวัน การอาบน้ำหรือเช็ดบริเวณก้นแมวตามคำแนะนำของสัตวแพทย์ ช่วยลดการติดซ้ำ ซึ่งเป็นเหตุผลหลักที่บางบ้านรักษาแล้วไม่หายสักที

ค็อกซิเดีย พบบ่อยในลูกแมว

ค็อกซิเดียเป็นโปรโตซัวอีกกลุ่มที่ CAPC ระบุว่าทำให้ถ่ายเหลว น้ำหนักลด และขาดน้ำ พบในแมวราว 3-36% แล้วแต่กลุ่มที่สำรวจ และพบมากในแมวอายุน้อย ลูกแมวที่มาจากที่เลี้ยงรวมกันหลายตัวจึงเป็นกลุ่มเสี่ยง

ข้อมูลจาก CAPC ที่เกี่ยวกับการจัดการในบ้าน

เรื่อง	ข้อมูล
การตรวจ	ใช้การลอยตัวอย่างอุจจาระด้วยเครื่องปั่นเหวี่ยง
ความทนในสิ่งแวดล้อม	ไข่ (โอโอซีสต์) อยู่ในที่ชื้นได้นานถึงราวหนึ่งปี
น้ำยาฆ่าเชื้อ	น้ำยาฆ่าเชื้อทั่วไปส่วนใหญ่ฆ่าไม่ได้
สิ่งที่ได้ผลที่สุด	ตักอุจจาระออกทุกวัน ก่อนที่จะพัฒนาเป็นระยะติดต่อ

เพราะน้ำยาฆ่าเชื้อส่วนใหญ่ใช้ไม่ได้ผล การตักกระบะทุกวัน เปลี่ยนทรายทั้งหมดบ่อยขึ้น และล้างกระบะด้วยน้ำร้อนจึงเป็นหัวใจของการป้องกันการติดซ้ำ

พยาธิตัวกลมและพยาธิอื่นในลำไส้ก็ทำให้ถ่ายนิ่มได้เช่นกัน แต่ยาถ่ายพยาธิทั่วไปไม่ได้ครอบคลุมจิอาร์เดียหรือค็อกซิเดีย แมวที่ถ่ายพยาธิแล้วยังถ่ายเหลวอยู่ จึงควรตรวจอุจจาระหาโปรโตซัวด้วย ตารางถ่ายพยาธิแมวอยู่ที่ ถ่ายพยาธิแมว

อาหารทดลอง ทำให้ถูกตั้งแต่แรก

เมื่อตรวจปรสิตแล้วไม่พบ หรือรักษาปรสิตแล้วอาการยังอยู่ ขั้นต่อไปที่สัตวแพทย์มักแนะนำคืออาหารทดลอง Merck อธิบายว่าการทดลองอาหารสำหรับแมวที่สงสัยลำไส้อักเสบเรื้อรังหรือแพ้อาหาร ใช้อาหารที่มีโปรตีนชนิดใหม่ที่แมวไม่เคยกิน เช่น เนื้อแกะ กระต่าย หรือเนื้อกวาง หรืออาหารโปรตีนย่อยสลาย ให้อย่างเดียวอย่างน้อยสี่ถึงหกสัปดาห์ และห้ามมีขนมหรืออาหารอื่นเลย

สิ่งที่ทำให้อาหารทดลองล้มเหลวบ่อยที่สุดไม่ได้อยู่ที่ตัวอาหาร แต่อยู่ที่สิ่งอื่นที่หลุดเข้าไป

• ขนมแมวเลียหรือขนมกรุบกรอบที่ให้ทุกวันจนลืมนับ อ่านเพิ่มเรื่องนี้ที่ ขนมแมวเลีย ดีไหม
• อาหารของแมวตัวอื่นในบ้าน
• ยาบางชนิดที่มีรสเนื้อสัตว์ ต้องถามหมอเรื่องทางเลือก
• คนในบ้านแอบแบ่งอาหาร ต้องตกลงกันทั้งบ้านก่อนเริ่ม
• เปลี่ยนสูตรระหว่างทางเพราะแมวเบื่อ

สัปดาห์	สิ่งที่ทำ
0	ตกลงกับทุกคนในบ้าน เก็บขนมทั้งหมด จดคะแนนอุจจาระฐาน
1	ค่อยๆ เปลี่ยนเป็นอาหารทดลองภายในหลายวัน
2-6	ให้อาหารทดลองอย่างเดียว จดบันทึกทุกวัน ชั่งน้ำหนักทุกสัปดาห์
หลังครบ	พบสัตวแพทย์ ประเมินผล ถ้าดีขึ้น หมออาจให้ลองอาหารเดิมเพื่อยืนยัน

อาหารที่ขายว่าเกรนฟรีไม่ได้นับเป็นอาหารทดลอง เพราะส่วนใหญ่ยังมีโปรตีนทั่วไปอย่างไก่หรือปลา ความต่างนี้อธิบายไว้ใน อาหารแมวเกรนฟรี คืออะไร

สำหรับแมวที่ลักษณะเข้ากับลำไส้ใหญ่อักเสบ Merck ระบุว่าไฟเบอร์ชนิดละลายน้ำช่วยจัดการอาการได้ สัตวแพทย์อาจแนะนำอาหารสูตรไฟเบอร์สูงหรือการเสริมไฟเบอร์ แทนหรือร่วมกับอาหารโปรตีนใหม่

โรคลำไส้อักเสบเรื้อรังและโรคอื่นที่ต้องคิดถึง

Merck ระบุว่าโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง (IBD) ในแมวเริ่มมีอาการเมื่ออายุเฉลี่ยราวเจ็ดปี แต่พบได้ทุกวัย อาการมีทั้งอาเจียนเป็นพักๆ ถ่ายเหลวเรื้อรัง และน้ำหนักลด การวินิจฉัยต้องตัดสาเหตุอื่นออกก่อน และบางรายต้องตัดชิ้นเนื้อลำไส้ตรวจ

แมวที่น้ำหนักลดทั้งที่กินเก่ง Merck จัดเป็นลักษณะของภาวะการดูดซึมผิดปกติ ซึ่งมีหลายสาเหตุ สัตวแพทย์จึงมักตรวจเพิ่มดังนี้

การตรวจ	ใช้ดูอะไร
ตรวจเลือดและชีวเคมี	การทำงานของตับ ไต ภาวะอักเสบ
ฮอร์โมนไทรอยด์	ไทรอยด์เป็นพิษในแมวสูงวัย ซึ่งทำให้ถ่ายบ่อยและน้ำหนักลด
ตรวจการทำงานของตับอ่อนและวิตามินบี 12	การย่อยและการดูดซึม
อัลตราซาวนด์ช่องท้อง	ความหนาของผนังลำไส้ ต่อมน้ำเหลือง ก้อน
ส่องกล้องหรือตัดชิ้นเนื้อ	แยกลำไส้อักเสบเรื้อรังกับเนื้องอกในลำไส้

ขั้นตอนเหล่านี้ไม่ได้ทำพร้อมกันทั้งหมด สัตวแพทย์เลือกตามอายุ อาการ และผลการตรวจขั้นก่อนหน้า การมีบันทึกอุจจาระและน้ำหนักช่วยให้ข้ามบางขั้นได้

ที่บ้านช่วยอะไรได้ระหว่างหาสาเหตุ

• ให้น้ำสะอาดหลายจุด และเพิ่มอาหารเปียกถ้าแมวกินได้ เพื่อชดเชยน้ำที่เสียไปกับอุจจาระ
• ตักกระบะวันละสองครั้ง และล้างกระบะบ่อยขึ้นช่วงสงสัยปรสิต
• ตัดขนรอบก้นแมวขนยาวให้สั้น ลดคราบอุจจาระติดขนและลดการติดซ้ำ
• งดการเปลี่ยนยี่ห้ออาหารเองระหว่างที่หมอกำลังประเมิน
• ไม่ให้ยาแก้ท้องเสียของคน

พาไปหาหมอทันทีถ้าน้องแมวถ่ายเหลวเรื้อรังแล้วมีอาการใหม่ เช่น อาเจียนบ่อยขึ้น ไม่กินอาหารเกินหนึ่งวัน ซึม อุจจาระมีเลือดมากหรือดำ หรือน้ำหนักลดลงชัดเจนภายในไม่กี่สัปดาห์ ลูกแมวที่ถ่ายเหลวร่วมกับซึมหรือไม่กิน ให้ไปภายในวันเดียวกัน เพราะขาดน้ำเร็วกว่าแมวโตมาก