ชักโครกทำไมมี 2 ปุ่ม กดปุ่มไหนตอนไหน และประหยัดน้ำแค่ไหน

ชักโครกมี 2 ปุ่มเพื่อเลือกปริมาณน้ำที่ใช้ชำระ ปุ่มเล็กปล่อยน้ำน้อย ใช้กับของเหลวหรือกระดาษเล็กน้อย ปุ่มใหญ่ปล่อยน้ำเต็มกำลัง ใช้กับของแข็ง ทั้งหมดนี้ทำให้ไม่ต้องใช้น้ำเต็มถังทุกครั้ง ส่วนปุ่มไหนเป็นปุ่มเล็กปุ่มไหนเป็นปุ่มใหญ่ ปุ่มเล็กมักมีขนาดเล็กกว่า และรุ่นส่วนใหญ่มีสัญลักษณ์หรือตัวเลขบอกไว้บนปุ่ม

ปุ่มเล็กกับปุ่มใหญ่ ใช้ต่างกันอย่างไร

หลักคือกดให้ตรงกับงาน

• ปัสสาวะอย่างเดียว หรือมีกระดาษทิชชูแผ่นสองแผ่น: ปุ่มเล็ก
• อุจจาระ หรือกระดาษทิชชูหลายแผ่น: ปุ่มใหญ่
• ไม่แน่ใจ: กดปุ่มใหญ่ เพราะการกดปุ่มเล็กซ้ำสองรอบมักใช้น้ำรวมมากกว่ากดปุ่มใหญ่รอบเดียว

ข้อสุดท้ายคือเหตุผลที่คนจำนวนมากกดปุ่มเล็กแล้วต้องกดอีกทีจนน้ำที่ประหยัดได้หายไปหมด ถ้าปุ่มเล็กของบ้านไหนมักเอาไม่อยู่ แปลว่าการตั้งน้ำ หรือสภาพโถ หรือแนวท่อ มีส่วนทำให้เกิดอาการ ซึ่งจะอธิบายต่อด้านล่าง

น้ำต่อครั้งต่างกันเท่าไร

US EPA ระบุว่าโถสุขภัณฑ์เก่าอาจใช้น้ำถึง 6 แกลลอนต่อครั้ง (ประมาณ 22.7 ลิตร) มาตรฐานปัจจุบันของสหรัฐฯ อยู่ที่ 1.6 แกลลอนต่อครั้ง (ประมาณ 6.1 ลิตร) ส่วนโถที่ได้ฉลาก WaterSense ใช้ 1.28 แกลลอนหรือน้อยกว่า (ประมาณ 4.8 ลิตร) ราว 20% น้อยกว่ามาตรฐาน ตัวเลขนี้เป็นของสหรัฐฯ ซึ่งผู้ผลิตหลายรายใช้เป็นเกณฑ์อ้างอิง โถที่ขายในไทยแต่ละรุ่นระบุปริมาณน้ำของปุ่มเล็กและปุ่มใหญ่ไว้ในคู่มือหรือฉลากของรุ่นนั้น ให้ใช้ตัวเลขนั้นเป็นหลัก

สำหรับโถสองปุ่ม EPA อธิบายว่าโหมดปุ่มเล็ก (reduced flush) ใช้น้ำน้อยกว่าสำหรับของเหลว ค่าที่ฉลากบอกเป็นค่าเฉลี่ยจากการใช้ทั้งสองปุ่มรวมกัน ดังนั้นถ้าเรากดปุ่มใหญ่เกือบทุกครั้ง บ้านนั้นก็ไม่ได้ประหยัดตามตัวเลขบนฉลาก

ตัวอย่างคิดเล่นๆ

ตัวเลขด้านล่างเป็นตัวอย่างสมมติ ไม่ใช่ข้อมูลของรุ่นใด สมมติโถปุ่มเล็ก 3 ลิตร ปุ่มใหญ่ 4.5 ลิตร บ้านหนึ่งกดวันละ 20 ครั้ง ถ้ากดปุ่มเล็ก 14 ครั้ง ปุ่มใหญ่ 6 ครั้ง ใช้ 14 x 3 + 6 x 4.5 = 69 ลิตรต่อวัน ถ้าทุกคนกดปุ่มใหญ่ทั้งหมด 20 x 4.5 = 90 ลิตรต่อวัน ต่างกัน 21 ลิตรต่อวัน หรือราว 630 ลิตรต่อเดือน ถ้าเทียบกับโถรุ่นเก่าที่ปุ่มเดียวใช้ 9 ลิตร ส่วนต่างจะใหญ่กว่านี้มาก

ปุ่มเล็กกดแล้วของไม่ลง ใช่ของเสียหรือเปล่า

ไม่จำเป็นต้องเสีย โถที่ตั้งน้ำปุ่มเล็กไว้ต่ำมาก ร่วมกับท่อยาวหรือลาดน้อย อาจพาของเสียไม่ถึงบ่อ ทางแก้เบื้องต้นคือกดปุ่มใหญ่ซ้ำ และจำไว้ว่าของแบบไหนควรเริ่มด้วยปุ่มใหญ่

แต่ถ้าปุ่มใหญ่ก็ไม่ลง หรือน้ำไหลค่อยและเสียงผิดจากเดิม ควรเปิดฝาถังดูโซ่ ลูกลอย และยางฟลัช ตามขั้นตอนในชักโครกกดไม่ลง แก้ยังไง ถ้าน้ำเอ่อขึ้นโถ ให้ลองไม้ปั๊มก่อนตามที่อธิบายไว้ในวิธีแก้ชักโครกตัน และอย่าทิ้งทิชชู่เปียกลงโถ เพราะไม่ย่อยสลายเหมือนกระดาษชำระ ดูทิชชู่เปียกย่อยสลายได้จริงไหม

รั่วเงียบ ตัวขโมยน้ำที่ใหญ่กว่าการเลือกปุ่ม

EPA ระบุว่าโถสุขภัณฑ์เป็นแหล่งใช้น้ำในบ้านที่ใหญ่ที่สุด ราว 30% ของน้ำที่ใช้ภายในบ้าน และการรั่วในครัวเรือนอาจทำให้เสียน้ำถึง 180 แกลลอนต่อสัปดาห์ โดยมักเกิดจากยางฟลัชที่สึกหรอ (EPA เรียก flapper ซึ่งคือยางปิดก้นถังพักน้ำที่ยกขึ้นตอนกด) ดังนั้นก่อนเสียเวลาเถียงว่าต้องกดปุ่มไหน ลองตรวจก่อนว่าโถรั่วไหม

วิธีตรวจแบบที่ EPA แนะนำ

1. หยดสีผสมอาหารลงในถังพักน้ำสองสามหยด
2. รอ 10 นาที โดยไม่กดชักโครก
3. ดูในโถ ถ้ามีสีโผล่ แปลว่ามีน้ำรั่วจากถังลงโถ
4. กดชักโครกทันทีหลังตรวจ เพื่อไม่ให้สีติดถัง

ยางฟลัชเสื่อมตามเวลา EPA แนะนำให้เปลี่ยนอย่างน้อยทุกห้าปี และเวลาซื้อใหม่ให้เอาของเก่าหรือรูปถ่ายไปเทียบขนาด ส่วนในโถสองปุ่ม ยางและชุดวาล์วหน้าตาต่างกันตามรุ่น ควรบอกร้านอะไหล่ถึงยี่ห้อและรุ่นของโถด้วย ถ้ายังไม่แน่ใจว่าชุดวาล์วของโถรุ่นไหนที่เหมาะกับห้องน้ำบ้านเรา ดูสุขภัณฑ์ชักโครก แบบไหนดี

ใช้ปุ่มให้ถูก และบอกคนในบ้าน

หลายบ้านปุ่มสองปุ่มไม่ถูกใช้ตามความตั้งใจ เพราะไม่มีใครบอกเด็กหรือแขกว่าปุ่มไหนเป็นปุ่มไหน วิธีง่ายๆ คือแปะสติกเกอร์เล็กๆ ข้างปุ่มว่า "เล็ก" กับ "ใหญ่" หรือวาดหยดน้ำหนึ่งหยดกับสามหยด ส่วนการทำความสะอาดรอบโถและใต้ขอบ ทำตามขั้นตอนในชักโครกสะอาดทุกซอก