ชาไทยทำไมสีส้ม สีมาจากใบชาหรือสีผสมอาหาร และอ่านฉลากดูอย่างไร

ชาไทยสีส้มสดเพราะมีการเติมสีผสมอาหารสังเคราะห์ ไม่ใช่เพราะใบชาให้สีนั้นเอง รายงานของ Thai PBS ระบุว่าชาไทยทำจากชาดำ และสีส้มมาจากสี Sunset Yellow FCF หรือเหลืองหมายเลข 6 ชาดำล้วนให้น้ำสีแดงอำพันถึงน้ำตาลเข้ม เมื่อเติมนมก็ได้สีน้ำตาลอ่อน

เรื่องนี้ไม่ได้แปลว่าต้องเลิกกินชาไทย แต่ควรรู้ว่าสีที่เห็นมาจากอะไร กฎหมายกำหนดไว้อย่างไร และอ่านฉลากตรงไหน

สีส้มมาจากไหน

Thai PBS รายงานว่าสีส้มของชาไทยมาจากสีสังเคราะห์ Sunset Yellow FCF ซึ่งเป็นสีที่ใช้กันทั่วโลก บางประเทศในยุโรป เช่น เดนมาร์กและฟินแลนด์ ห้ามหรือจำกัดการใช้ ส่วนในไทย อย. อนุญาตให้ใช้ และชาที่มีสีเติมถูกจัดเป็นชาปรุงสำเร็จ

ตามข้อมูลของ อย. ชาไทยพร้อมดื่มอยู่ในหมวดเครื่องดื่มเข้มข้นหรือแห้งที่แต่งกลิ่นรส ซึ่งอนุญาตให้ใช้สีผสมอาหารตามเกณฑ์ ถ้าใช้สีชนิดเดียวได้ไม่เกิน 100 ppm ถ้าใช้หลายสีให้รวมกันแล้วไม่เกิน 100 ppm โดยคิดจากเครื่องดื่มที่พร้อมบริโภค อย. ระบุว่าเกณฑ์นี้ปลอดภัยและสอดคล้องกับมาตรฐาน Codex ตัวอย่างสีที่หน้านั้นยกมาคือ Sunset Yellow FCF (INS 110), Tartrazine (INS 102) และ Brilliant Blue FCF (INS 133) หน้านั้นไม่ได้บอกว่าสีใดทำให้ได้สีส้ม

ส่วนใบชาหรือผงชาแห้งที่มีสีตามธรรมชาติอยู่แล้ว อย. ระบุว่าไม่อนุญาตให้ใส่สีผสมอาหาร ยกเว้นสีคาราเมล

ปริมาณที่ปลอดภัยคือเท่าไร

Thai PBS อ้างค่า ADI ของ WHO สำหรับ Sunset Yellow ที่ 0-4 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน และอ้างความเห็นของเชฟนุติ หุตะสิงห์ ว่าดื่มชาไทยเกินวันละ 2 แก้วอาจเกินค่ามาตรฐานสากลของสีนี้ รายงานยังโยงสีชนิดนี้กับความเสี่ยงบางเรื่อง เช่น อาการซนในเด็ก ซึ่งเป็นการกล่าวถึงความเสี่ยง ไม่ใช่ผลที่ยืนยันแล้วว่าเกิดกับทุกคน

สรุปในทางปฏิบัติ ถ้าดื่มชาไทยสีส้มเป็นครั้งคราว ปริมาณที่ได้รับต่ำ แต่ถ้าดื่มทุกวันหลายแก้ว ควรอ่านฉลากและสลับเมนู อย. เองแนะนำให้เปลี่ยนเครื่องดื่มบ้างเพื่อไม่รับสีชนิดเดียวซ้ำๆ

ผู้ขายกับผู้ซื้อควรรู้อะไรเพิ่ม

จากข้อมูลทั้งสองแหล่ง คำตอบสั้นคือชาไทยสีส้มเป็นสีที่เติมเข้าไป ไม่ใช่สีของใบชา และเป็นเรื่องที่กฎหมายไทยอนุญาตภายใต้เกณฑ์ ผู้ซื้อจึงตัดสินใจเองได้ว่าจะเลือกแบบเติมสีหรือแบบไม่เติม สิ่งที่ขาดไม่ได้คือฉลากที่ระบุชัดว่าใช้สีอะไร

ผลทดสอบชาชงสำเร็จรูปที่ควรรู้

สภาผู้บริโภคร่วมกับนิตยสารฉลาดซื้อสุ่มซื้อชาชงสำเร็จรูป 20 ตัวอย่างจากกรุงเทพฯ และปริมณฑลในเดือนพฤศจิกายน 2567 แล้วเผยแพร่ผลวันที่ 3 กุมภาพันธ์ 2568 ตามที่ Thai PBS รายงาน ผลคือ

• ทุกตัวอย่างมีวัตถุเจือปนอาหารและสีสังเคราะห์ รวม 6 ชนิด รวมทั้ง Sunset Yellow FCF
• แต่ละตัวอย่างมีสีสังเคราะห์ 1-5 ชนิด
• 17 ตัวอย่าง หรือ 85% ใช้สีมากกว่าหนึ่งชนิด
• ครึ่งหนึ่งไม่ระบุสูตรส่วนประกอบบนฉลาก

ผลนี้เป็นของชาชงสำเร็จรูป 20 ตัวอย่างเท่านั้น ใช้เหมารวมกับทุกร้านหรือทุกยี่ห้อไม่ได้

เลือกและอ่านฉลากอย่างไร

อย. แนะนำให้ทำตามนี้

1. เลือกสินค้าที่มีเลขสารบบอาหาร (เลข อย.)
2. อ่านฉลากว่าใช้สีหรือไม่ ถ้าใช้ต้องระบุว่า สีสังเคราะห์ หรือ สีธรรมชาติ พร้อมชื่อหรือเลข INS
3. ชาที่ชงแล้วสีไม่จัดจ้านมากนัก อาจเป็นสัญญาณว่าเติมสีน้อยกว่า
4. สลับเครื่องดื่มบ้าง

ถ้าซื้อจากร้านที่ไม่มีฉลาก ให้ถามว่าใช้ผงชาหรือใบชายี่ห้อไหน แล้วไปอ่านฉลากซองของยี่ห้อนั้น เรื่องการอ่านข้อมูลบนสลากมีเพิ่มเติมที่วิธีอ่านฉลากโภชนาการ

ทำชาไทยเองให้สีสวยโดยไม่เติมสี

ใบชาดำชงเข้มให้สีแดงอำพันถึงน้ำตาลแดง ใส่นมข้นหวานและนมสดแล้วสีจะออกน้ำตาลส้มอ่อน ซึ่งเป็นสีจริงของชา ไม่สดเท่าร้านที่เติมสี ถ้ายอมรับสีที่ต่างไป ทำเองได้ตามสูตรในชาไทยเย็นสูตรทำเอง เทคนิคชงให้ไม่ขมและสีสวยดูที่วิธีชงชาให้อร่อย

ถ้าอยากได้ชานมสไตล์อื่น ลองชานมไข่มุกทำเอง หรือชานมสูตรทำเองที่บ้าน ซึ่งคุมวัตถุดิบเองได้ทั้งหมด

ถ้าซื้อครั้งแรก ให้พลิกซองชาก่อนจ่ายเงินและหาคำว่า สีสังเคราะห์ พร้อมเลข INS ถ้าฉลากไม่มีรายการส่วนประกอบเลย ให้เลือกยี่ห้ออื่นที่ระบุครบ