ปั๊มน้ำไม่ทำงาน ไล่อาการทีละจุดก่อนเรียกช่าง

ปั๊มน้ำที่หยุดทำงานไม่ได้แปลว่ามอเตอร์พังเสมอ หลายกรณีจบที่ต้นทาง เช่นน้ำในถังหมด วาล์วถูกปิดค้าง หรือมีรอยรั่วในบ้านที่ทำให้ปั๊มตัดต่อจนตัวตัดความร้อนตัด การไล่ตามลำดับจะช่วยให้รู้ว่าต้องเรียกช่างประปาหรือช่างไฟ และเล่าอาการให้ช่างฟังได้ตรงจุด

ก่อนเริ่ม ข้อเดียวที่ห้ามข้าม คือเราจะไม่เปิดฝาครอบมอเตอร์ ฝากล่องสวิตช์แรงดัน หรือกล่องคาปาซิเตอร์ของปั๊มเอง งานที่แตะสายไฟหรือขั้วต่อเป็นงานของช่างไฟฟ้า

แยกอาการก่อน แล้วค่อยหาสาเหตุ

อาการ	กลุ่มสาเหตุที่พบบ่อย	ใครแก้
ปั๊มเงียบสนิท ไม่มีเสียงเลย	ไฟไม่เข้า เบรกเกอร์ตัด ตัวตัดความร้อนตัด	เช็กเบรกเกอร์เองได้ ที่เหลือช่างไฟ
มีเสียงฮึมแต่ใบพัดไม่หมุน	คาปาซิเตอร์เสื่อม ใบพัดติด	ช่าง
ปั๊มเดินแต่น้ำไม่ออก	น้ำในถังหมด วาล์วดูดปิด ท่อดูดมีอากาศหรือรั่ว	เช็กถังและวาล์วเองได้
ปั๊มตัดต่อถี่ทั้งที่ไม่เปิดน้ำ	รอยรั่วในบ้าน เช็ควาล์วมีเศษติด	ไล่รอยรั่วเองได้ เช็ควาล์วให้ช่าง
ปั๊มเดินไม่ยอมหยุด	ท่อรั่วใหญ่ สวิตช์แรงดันเสีย น้ำไม่พอให้แรงดันขึ้น	ช่าง
น้ำออกเบา	ปั๊มขนาดไม่พอ ต่อดูดตรงจากท่อประปา	ช่างประเมินระบบ
เบรกเกอร์ตัดทุกครั้งที่ปั๊มทำงาน	ไฟรั่ว มอเตอร์ช็อต	ช่างไฟเท่านั้น

ปั๊มเงียบ ไม่ติดเลย

เริ่มจากสิ่งที่มองเห็นได้โดยไม่ต้องแตะสายไฟ

1. ดูตู้ไฟว่าเบรกเกอร์วงจรปั๊มหรือเครื่องตัดไฟรั่วอยู่ในตำแหน่งตัดหรือไม่
2. ถ้าเบรกเกอร์ตัด ให้ยกขึ้นได้หนึ่งครั้ง ถ้ายกแล้วตัดซ้ำทันที หรือตัดอีกเมื่อปั๊มเริ่มเดิน ให้หยุดตรงนั้นและเรียกช่างไฟ
3. ดูว่าสวิตช์ปั๊มหรือปลั๊กอยู่ในตำแหน่งเปิด
4. ถ้าปั๊มเพิ่งเดินต่อเนื่องนานในอากาศร้อน ตัวตัดความร้อนในมอเตอร์บางรุ่นจะตัดไว้จนเย็นลง รอสักพักแล้วสังเกตว่ากลับมาเองหรือไม่ เปิดน้ำใช้น้อยลงระหว่างรอ

ถ้าเบรกเกอร์ตัดซ้ำ ปัญหาอยู่ในวงจรหรือในตัวปั๊ม ไม่ใช่เรื่องที่เจ้าของบ้านควรไล่ต่อ อาการเบรกเกอร์ตัดแบบอื่นในบ้านดูได้ในเบรกเกอร์ตัดบ่อย

ปั๊มเดิน แต่น้ำไม่ออก

อาการนี้คือปั๊มหมุนแต่ไม่มีน้ำให้ดูด หรือดูดแล้วได้อากาศแทน ให้ปิดสวิตช์ปั๊มก่อน เพราะการเดินตัวเปล่านานๆ ทำให้ซีลและมอเตอร์ร้อน แล้วไล่ตามนี้

• ถังพักน้ำมีน้ำอยู่ไหม ลูกลอยในถังติดค้างจนน้ำประปาไม่เข้าหรือเปล่า
• วาล์วระหว่างถังกับปั๊มเปิดอยู่ไหม บางบ้านช่างปิดไว้ตอนล้างถังแล้วลืมเปิด
• ท่อดูดมีรอยแตกหรือข้อต่อหลวมหรือไม่ ท่อดูดที่รั่วจะดูดอากาศเข้าแทนน้ำ
• ปั๊มติดตั้งสูงกว่าระดับน้ำในถังหรือไม่

ข้อสุดท้ายสำคัญ หน้าคำแนะนำของ Hitachi ระบุว่าปั๊มควรตั้งต่ำกว่าถังพักที่ปั๊มดูดน้ำ เมื่อปั๊มอยู่ต่ำกว่า น้ำจะไหลลงมาเติมในตัวปั๊มเอง ส่วนบ้านที่ถังอยู่ใต้ดินและปั๊มต้องดูดน้ำขึ้นมา ระบบต้องพึ่งวาล์วกันกลับที่ปลายท่อดูดและการเติมน้ำล่อในปั๊ม ซึ่งเสียได้ง่ายกว่า การเติมน้ำล่อมีขั้นตอนต่างกันตามรุ่น ให้ทำตามคู่มือของปั๊มรุ่นนั้น

ปั๊มตัดต่อถี่ อาการที่เจ้าของบ้านไล่เองได้มากที่สุด

ปั๊มอัตโนมัติทำงานตามแรงดัน เมื่อแรงดันในท่อตกถึงค่าที่ตั้งไว้ ปั๊มจะติด เมื่อแรงดันขึ้นถึงค่าตัด ปั๊มจะหยุด ถ้าไม่มีใครเปิดน้ำ แรงดันก็ไม่ควรตก Hitachi ระบุสาเหตุที่ปั๊มตัดต่อถี่ไว้สองกลุ่ม คือมีรอยรั่วที่ก๊อก ท่อ หรือสุขภัณฑ์ และกรณีที่ต่อปั๊มดูดตรงจากท่อประปา อาจมีเศษสิ่งสกปรกติดค้างในเช็ควาล์วจนปิดไม่สนิท

วิธีแยกว่าเป็นกลุ่มไหน

1. ปิดก๊อกทุกตัวในบ้าน และให้ทุกคนงดใช้น้ำ
2. ฟังว่าปั๊มยังติดเองเป็นจังหวะหรือไม่ จดว่ากี่นาทีติดครั้งหนึ่ง
3. ปิดวาล์วด้านจ่ายออกจากปั๊มเข้าบ้าน ถ้าปั๊มหยุดติดเอง แปลว่าน้ำรั่วอยู่ในบ้าน
4. ถ้าปิดวาล์วแล้วยังติดเอง ปัญหาอยู่ที่ตัวปั๊ม เช็ควาล์ว หรือถังแรงดัน ให้ช่างตรวจ

ถ้าผลชี้ว่ารั่วในบ้าน ตัวการที่พบได้บ่อยคือชักโครก น้ำไหลลงโถเงียบๆ ทั้งวันจนไม่มีใครสังเกต รองลงมาคือก๊อกหยดและสายน้ำดีใต้อ่างล้างหน้า ถ้าไล่จุดที่มองเห็นได้แล้วยังไม่เจอ วิธีหาท่อรั่วในผนังอยู่ในหาจุดท่อน้ำรั่ว

ปั๊มที่ตัดต่อถี่จะร้อนและสึกเร็วกว่าปกติ การแก้รอยรั่วจึงช่วยทั้งค่าน้ำ ค่าไฟ และอายุปั๊ม

ปั๊มเดินไม่ยอมหยุด

อาการตรงข้ามกับตัดต่อถี่ คือปั๊มเดินยาวไม่ตัดแม้ปิดก๊อกทุกตัวแล้ว แปลว่าแรงดันในท่อขึ้นไม่ถึงค่าตัด ให้ปิดสวิตช์ปั๊มก่อน แล้วไล่สามเรื่อง

• มีท่อแตกหรือรั่วใหญ่จนน้ำไหลออกเร็วกว่าที่ปั๊มเติมทันหรือไม่ เดินดูรอบบ้าน สนาม และใต้ซิงก์ หาจุดที่น้ำไหลหรือพื้นเปียกผิดปกติ
• น้ำในถังพักเหลือน้อยจนปั๊มดูดอากาศปนน้ำ ทำให้แรงดันขึ้นไม่ถึง
• สวิตช์แรงดันหรือเซนเซอร์ของปั๊มเสีย ข้อนี้ต้องให้ช่างตรวจ

ปั๊มที่เดินต่อเนื่องนานผิดปกติทำให้มอเตอร์ร้อนและค่าไฟเพิ่มขึ้น ถ้ายังไม่รู้สาเหตุ ให้ปิดปั๊มไว้แล้วใช้น้ำผ่านบายพาสระหว่างรอช่าง

น้ำออกเบาแม้ปั๊มทำงานปกติ

Hitachi อธิบายว่าน้ำเบาจากปั๊มมักมาจากสองสาเหตุ คือเลือกขนาดปั๊มไม่เหมาะกับบ้าน และต่อปั๊มดูดน้ำตรงจากท่อประปา วิธีแก้ที่ผู้ผลิตแนะนำคือให้น้ำประปาเข้าถังพักก่อน แล้วให้ปั๊มดูดจากถัง และไม่แนะนำให้ต่อปั๊มเข้ากับท่อประปาโดยตรง นอกจากนี้ควรติดท่อบายพาสพร้อมวาล์ว เพื่อให้ใช้น้ำประปาได้ตอนปั๊มเสียหรือไฟดับ

การติดตั้ง	ผลที่เห็น	ทางแก้
ปั๊มดูดตรงจากท่อประปา	น้ำเบา ปั๊มตัดต่อถี่ เศษติดเช็ควาล์ว	ต่อผ่านถังพักน้ำ
ปั๊มเล็กเกินจำนวนจุดใช้น้ำ	เปิดสองจุดพร้อมกันแล้วแรงตก	ให้ช่างคำนวณขนาดใหม่
ไม่มีบายพาส	ปั๊มเสียแล้วไม่มีน้ำใช้ทั้งบ้าน	ติดท่อบายพาสและวาล์ว
ไม่มีวาล์วแยกหน้าและหลังปั๊ม	ถอดปั๊มซ่อมต้องปิดน้ำทั้งบ้าน	ติดวาล์วสองฝั่ง

ตารางนี้คือเหตุผลที่ผมไม่แนะนำให้แก้น้ำเบาด้วยการซื้อปั๊มตัวใหญ่ขึ้นทันที ถ้าการติดตั้งผิดตั้งแต่ต้น ปั๊มใหญ่ก็เจอปัญหาเดิม การเลือกขนาดปั๊มให้ตรงกับบ้านอยู่ในปั๊มน้ำบ้าน และอาการน้ำเบาจากสาเหตุอื่นที่ไม่เกี่ยวกับปั๊มอยู่ในน้ำไหลเบา

ไฟฟ้ากับปั๊มน้ำ ส่วนที่ต้องให้ช่างทำ

ปั๊มน้ำมักตั้งอยู่นอกบ้าน ใกล้ถังน้ำ ในที่ที่เปียกได้ วงจรของปั๊มจึงควรมีเครื่องตัดไฟรั่ว Schneider Electric ประเทศไทยอธิบายว่าเครื่องตัดไฟรั่วขนาด 30 มิลลิแอมป์หรือต่ำกว่าเหมาะกับวงจรนอกอาคาร ห้องน้ำ และเครื่องทำน้ำอุ่น และตัดวงจรภายในไม่กี่มิลลิวินาทีเมื่อตรวจพบกระแสรั่วลงดิน

สิ่งที่ผมให้ช่างไฟเช็กเมื่อปั๊มมีปัญหาเกี่ยวกับไฟ

• วงจรปั๊มมีเครื่องตัดไฟรั่วหรือไม่ และกดปุ่มทดสอบแล้วตัดจริงไหม
• ตัวปั๊มต่อสายดินหรือไม่
• สายไฟจากตู้ถึงปั๊มเดินในท่อร้อยสาย ไม่พาดผ่านจุดที่น้ำขัง
• ขั้วต่อในกล่องสวิตช์แรงดันมีคราบไหม้หรือสนิมไหม
• ฝาครอบปั๊มกันฝนและกันน้ำกระเด็นได้จริง

ข้อแรกเจ้าของบ้านทำเองได้ส่วนหนึ่ง คือกดปุ่มทดสอบบนเครื่องตัดไฟรั่วตามที่ผู้ผลิตแนะนำ ถ้ากดแล้วไม่ตัด ให้เรียกช่างไฟ ส่วนข้ออื่นเป็นงานที่ต้องเปิดฝาหรือแตะสาย จึงให้ช่างทำทั้งหมด

ดูแลปั๊มให้เสียน้อยลง

ปั๊มน้ำบ้านส่วนใหญ่เสียจากสภาพการใช้งาน มากกว่าเสียเพราะอายุ งานดูแลที่เจ้าของบ้านทำเองได้โดยไม่แตะไฟฟ้ามีไม่กี่ข้อ แต่ช่วยลดการเรียกช่างได้จริง

รอบ	สิ่งที่ทำ	สังเกตอะไร
ทุกสัปดาห์	ฟังเสียงปั๊มตอนติดและตัด	เสียงหอน เสียงกระแทก หรือติดดับถี่ผิดจังหวะ
ทุกเดือน	ดูรอบตัวปั๊มและข้อต่อ	คราบน้ำหยด คราบสนิม มดหรือแมลงทำรังในฝาครอบ
ทุกเดือน	กดปุ่มทดสอบเครื่องตัดไฟรั่ว	ต้องตัดทันที ถ้าไม่ตัดให้เรียกช่างไฟ
ตามรอบล้างถัง	ดูตะกอนในถังพักน้ำ	ตะกอนหนาจะถูกดูดเข้าปั๊มและเช็ควาล์ว
ก่อนออกจากบ้านหลายวัน	ปิดสวิตช์ปั๊มและวาล์วหลังมาตร	ลดความเสียหายถ้าท่อแตก

พื้นที่รอบปั๊มก็สำคัญ ปั๊มที่ตั้งบนพื้นดินหรือในจุดที่น้ำฝนขังจะเจอปัญหาสนิมและไฟรั่วเร็วกว่าปั๊มที่ตั้งบนฐานยกสูงมีหลังคาคลุม ถ้าต้องย้ายตำแหน่งปั๊ม ให้ช่างวางแผนทั้งท่อดูด ท่อจ่าย บายพาส และวงจรไฟใหม่ไปพร้อมกัน ไม่ควรย้ายแค่ตัวปั๊มแล้วต่อสายพ่วงไปหา

ก่อนเรียกช่างปั๊ม เตรียมข้อมูลนี้ไว้

ช่างที่ได้ข้อมูลครบวินิจฉัยได้เร็วขึ้นและเตรียมอะไหล่มาถูก ให้จดสิ่งเหล่านี้ก่อนโทร

• ยี่ห้อ รุ่น และกำลังของปั๊ม จากป้ายข้างตัวเครื่อง ถ่ายรูปไว้
• อาการตามตารางข้างบน ข้อไหนตรงที่สุด
• ปั๊มดูดจากถังหรือต่อตรงจากท่อประปา ถังอยู่บนดินหรือใต้ดิน
• ผลการปิดวาล์วหลังปั๊มว่าอาการหายหรือไม่
• เบรกเกอร์หรือเครื่องตัดไฟรั่วตัดหรือไม่ และตัดตอนไหน
• อายุปั๊มโดยประมาณ และเคยซ่อมอะไรมาแล้ว

ถ้าถังน้ำของบ้านมีปัญหาตะกอนหรือลูกลอยด้วย ให้แก้พร้อมกันในการเรียกช่างครั้งเดียว การดูแลถังอยู่ในถังเก็บน้ำ