ปั๊มน้ำบ้านเลือกยังไง ดูแหล่งน้ำ จำนวนก๊อก ความสูง ก่อนวัตต์

ปั๊มที่เล็กเกินไปจะเปิดปิดถี่ น้ำออกเบา และมอเตอร์ร้อนเร็ว ปั๊มที่ใหญ่เกินไปเปลืองไฟและเสียงดังโดยไม่ได้น้ำเพิ่ม วิธีเลือกให้พอดีคือตอบคำถามสี่ข้อด้านล่างก่อน แล้วค่อยเอาคำตอบไปเทียบกับตารางสเปกของแต่ละรุ่น ไม่ใช่เริ่มจากยี่ห้อหรือราคา

สี่คำถามที่ต้องตอบก่อนเปิดแคตตาล็อก

น้ำมาจากไหน บ้านที่ใช้น้ำประปาเข้าถังพักแล้วสูบขึ้นใช้ กับบ้านที่สูบจากบ่อตื้นหรือบ่อบาดาล ใช้ปั๊มคนละแบบ บ่อตื้นที่ระดับน้ำต่ำกว่าปั๊มไม่เกิน 7 ถึง 8 เมตรใช้ปั๊มดูดน้ำ (shallow well) ได้ ถ้าลึกกว่านั้นต้องใช้ปั๊มบาดาลหรือปั๊มจุ่ม ซึ่งเป็นอีกกลุ่มสินค้า

ก๊อกที่สูงที่สุดสูงจากปั๊มเท่าไร ปั๊มต้องดันน้ำชนะความสูงนี้ก่อนจึงจะได้แรงดันที่ปลายก๊อก ทุก 10 เมตรของความสูงกินแรงดันไปราว 1 บาร์ (ประมาณ 1 กก./ตร.ซม.) บ้านสองชั้นที่ฝักบัวชั้นบนสูงจากปั๊ม 6 ถึง 7 เมตร จึงเสียไปราว 0.6 ถึง 0.7 บาร์ก่อนคิดแรงเสียดทานในท่อ

เปิดน้ำพร้อมกันกี่จุด นับตอนที่ใช้น้ำหนักที่สุดของบ้าน เช่น เช้าที่มีคนอาบน้ำสองห้อง ล้างจานหนึ่งจุด และเครื่องซักผ้าอีกหนึ่งตัว นั่นคือสี่จุด ไม่ต้องนับทุกก๊อกในบ้าน

ไฟบ้านรับไหวไหม ปั๊ม 750 วัตต์ขึ้นไปดึงกระแสสตาร์ทสูงกว่าตอนวิ่ง บ้านที่ใช้สายและเบรกเกอร์เล็กตั้งแต่ต้นอาจต้องให้ช่างไฟดูก่อน ปั๊มควรมีสายดินและเบรกเกอร์กันไฟรั่วแยกวงจร ซึ่งเป็นงานของช่างไฟ ไม่ควรต่อเอง

ปั๊มสามกลุ่มที่เจอบ่อยในร้านไทย

Hitachi ประเทศไทยแบ่งปั๊มอัตโนมัติสำหรับบ้านเป็นกลุ่มใหญ่ๆ ตามหน้าสินค้า คือรุ่นอินเวอร์เตอร์ (750 วัตต์สำหรับบ่อตื้น) รุ่นคอมแพ็กต์ (150 ถึง 350 วัตต์) รุ่นถังแรงดัน (100 ถึง 300 วัตต์) และรุ่นถังแรงดันสำหรับบ่อลึก (300 วัตต์) ยี่ห้ออื่นแบ่งคล้ายกัน ต่างกันเพียงชื่อรุ่น

กลุ่ม	หลักการ	เหมาะกับ	ข้อสังเกต
ถังแรงดัน (tank type)	สวิตช์ความดันสั่งปั๊มเมื่อแรงดันในถังต่ำกว่าเกณฑ์ ถังช่วยกันปั๊มเปิดปิดถี่	บ้านทั่วไปที่เปิดน้ำพร้อมกัน 2 ถึง 5 จุด	ตั้งค่าได้ง่าย ซ่อมง่าย แรงดันแกว่งเล็กน้อยระหว่างปั๊มเปิดและปิด
คอมแพ็กต์	ตัวปั๊มขนาดเล็ก ไม่มีถังแรงดันใหญ่ เป็นตัวกระตุ้นแรงดันเฉพาะจุด	ห้องน้ำหรือก๊อกที่แรงดันอ่อน บ้านชั้นเดียว	ปั๊มสตาร์ทถี่กว่า เหมาะกับการใช้น้ำไม่หนัก
อินเวอร์เตอร์ แรงดันคงที่	ปรับรอบมอเตอร์ตามปริมาณน้ำที่เปิด ให้แรงดันนิ่ง	บ้านสองชั้นขึ้นไป ฝักบัวแรงดันสูง หรือห้องน้ำหลายห้อง	ราคาสูงกว่า ซ่อมต้องใช้ศูนย์บริการ ประหยัดไฟกว่าเมื่อใช้น้ำช่วงสั้น

ถ้าไม่แน่ใจ ให้เลือกถังแรงดันก่อนสำหรับบ้านที่ไม่มีฝักบัวแรงดันสูงหรือฝักบัวฝนแบบใหญ่ และเลือกแรงดันคงที่เมื่อมีฝักบัวฝนหรือห้องน้ำหลายห้องบนชั้นสอง เพราะฝักบัวพวกนี้ไวต่อแรงดันที่แกว่ง

วัตต์เท่าไรถึงพอ ใช้สเปกของรุ่นจริงเป็นจุดเทียบ

Hitachi ระบุในหน้าสนับสนุนของไทยว่า ให้เลือกกำลังวัตต์ให้เหมาะกับการใช้งาน ถ้าเลือกต่ำเกินไป ปริมาณน้ำไม่พอและปั๊มจะทำงานบ่อย สเปกตัวอย่างจากรุ่น WT-P300GX ซึ่งเป็นปั๊มถังแรงดันสำหรับบ่อตื้นของ Hitachi ให้ตัวเลขที่เห็นภาพ

รายการ	ค่า
กำลังมอเตอร์	300 วัตต์
ระยะดูดสูงสุด	7 เมตร
ระยะส่งสูงสุด	20 เมตร
อัตราไหล	47 ลิตรต่อนาที (สูงสุด 57)
สวิตช์ความดัน	เปิดที่ 2.2 และตัดที่ 2.8 กก./ตร.ซม.
ก๊อกที่ใช้พร้อมกัน (ค่าเฉลี่ยตามผู้ผลิต)	6 จุด

ตัวเลขนี้เป็นค่าสูงสุดตามสเปกผู้ผลิต อย่าอ่านว่าส่งสูง 20 เมตรแล้วได้ 47 ลิตรต่อนาทีที่ความสูงนั้น ยิ่งส่งสูง อัตราไหลยิ่งลดลง ตัวเลขเฉลี่ยที่เปิดพร้อมกัน 6 จุดคือค่าที่ผู้ผลิตประเมินจากการใช้งานทั่วไป ไม่ได้รับรองว่าฝักบัวทุกจุดจะแรงเท่ากัน

แนวคิดเลือกคร่าวๆ ที่ใช้ได้กับปั๊มถังแรงดัน อ่านเป็นแนวทาง ไม่ใช่สูตรตายตัว

ลักษณะบ้าน	พร้อมกัน	ช่วงวัตต์ที่เริ่มพิจารณา
บ้านชั้นเดียว 1 ถึง 2 ห้องน้ำ	2 ถึง 3 จุด	ประมาณ 150 ถึง 200 วัตต์
บ้านสองชั้น 2 ห้องน้ำ ฝักบัวปกติ	3 ถึง 4 จุด	ประมาณ 250 ถึง 300 วัตต์
บ้านสองชั้นขึ้นไป 3 ห้องน้ำ หรือมีฝักบัวฝน	4 ถึง 6 จุด	ประมาณ 350 วัตต์ขึ้นไป หรือเลือกรุ่นแรงดันคงที่

ถ้าค่าที่ได้อยู่กึ่งกลางสองช่วง เลือกขึ้นไปหนึ่งขั้น ปั๊มที่ทำงานต่ำกว่าพิกัดจะอายุยาวกว่าปั๊มที่ทำงานเต็มกำลังทุกวัน ส่วนความยาวท่อในแนวนอนที่ยาวมากก็กินแรงดันได้ ให้บอกร้านหรือช่างระยะท่อจริงด้วย ไม่ใช่แค่จำนวนชั้น

ห้ามต่อปั๊มตรงจากท่อประปา และถังพักน้ำควรอยู่ตรงไหน

Hitachi ไทยไม่แนะนำให้ต่อปั๊มดูดตรงจากท่อประปา เหตุผลใช้งานจริงมีสองข้อ ข้อแรก ปั๊มที่ดูดตรงจะลดแรงดันในท่อเมนจนบ้านข้างเคียงน้ำอ่อนลง ข้อสองคือเมื่อน้ำประปาแรงดันตกหรือขาดช่วง ปั๊มจะเดินตอนไม่มีน้ำและเสียหาย ควรให้น้ำประปาเข้าถังพักด้วยลูกลอยก่อน แล้วให้ปั๊มดูดจากถัง ตรวจกฎของการประปาท้องถิ่นก่อนติดตั้งทุกครั้ง

คำแนะนำของ Hitachi อีกข้อคือติดตั้งถังพักน้ำเพื่อให้มีน้ำเก็บไว้เมื่อประปาขาดและแรงดันสม่ำเสมอ ถังพักไม่ควรสูงกว่าตัวปั๊ม และควรทำท่อบายพาสพร้อมวาล์ว เพื่อให้ยังใช้น้ำประปาตรงได้ตอนไฟดับหรือตอนถอดปั๊มซ่อม

ถ้าต่อวาล์วบายพาสผิดวิธี น้ำจากปั๊มอาจไหลย้อนกลับเข้าท่อเมน ควรมีเช็ควาล์วในจุดที่ถูกต้อง ให้ช่างประปาวางผังท่อให้ ไม่ควรลองผิดลองถูกเอง

ติดตั้งยังไงไม่ให้ปั๊มพังภายในปีแรก

ปั๊มที่เสียเร็วส่วนมากเสียเพราะการติดตั้ง ไม่ใช่คุณภาพตัวเครื่อง ลิสต์ที่ควรตรวจกับช่าง

1. ท่อดูดสั้นและสูงชันน้อยที่สุด มีข้อต่อน้อยที่สุด ทุกข้อต่อต้องแน่นสนิท รอยรั่วอากาศที่ท่อดูดทำให้ปั๊มดูดไม่ขึ้นหรือน้ำไม่ต่อเนื่อง
2. ติดตั้งในที่ร่ม ระบายอากาศ ไม่โดนฝนสาด ไม่วางบนพื้นเปียกขัง ยกฐานสูงจากพื้นสักหนึ่งฝ่ามือ
3. ปั๊มบางรุ่นต้องมีสปริงในท่อดูดเมื่อระยะดูดต่ำกว่า 3 เมตร ตามที่ Hitachi ระบุ ให้ดูคู่มือรุ่นนั้น
4. เติมน้ำเต็มตัวปั๊มและท่อดูดก่อนสตาร์ทครั้งแรก ปั๊มที่เดินแห้งแม้ไม่กี่นาทีก็ทำให้ซีลเสียหาย
5. สายไฟมีสายดินและเบรกเกอร์กันไฟรั่วเฉพาะปั๊ม ช่างไฟเป็นผู้ติดตั้ง
6. มีวาล์วปิดก่อนและหลังปั๊ม และมีท่อบายพาสตามที่กล่าวข้างต้น เพื่อถอดซ่อมโดยไม่ต้องตัดท่อ

ปั๊มสตาร์ทบ่อย น้ำอ่อน หรือไม่ตัด ดูอะไรก่อน

Hitachi แนะนำให้ตรวจดังนี้เมื่อปั๊มทำงานผิดปกติ ถ้าน้ำออกอ่อน ให้ตรวจก่อนว่าขนาดและชนิดของปั๊มเหมาะกับงานหรือไม่ ถ้าปั๊มเปิดปิดถี่ ให้ตรวจก๊อก ท่อ และสุขภัณฑ์ทุกจุดว่ารั่วหรือไม่ รวมถึงข้อต่อท่อ ถ้าต่อกับท่อประปาโดยตรงให้ตรวจวาล์วว่ามีเศษอุดตันหรือไม่

ในทางปฏิบัติ ให้ไล่ตามอาการ

อาการ	ตรวจก่อน
ปั๊มติดดับทุกไม่กี่นาทีทั้งที่ไม่มีใครใช้น้ำ	หารอยรั่วในระบบ ดูวิธีหาจุดท่อน้ำรั่ว และดูถังแรงดันว่าลมหมดหรือไม่
ปั๊มเดินแต่น้ำไม่ขึ้น	ท่อดูดรั่วอากาศ ท่อดูดเกินความสูงสเปก หรือปั๊มไม่ได้เติมน้ำ
น้ำออกเบาทุกจุด	ปั๊มเล็กไป ตะแกรงกรองหน้าปั๊มตัน หรือถังพักน้ำใกล้หมด
ปั๊มไม่ตัด ติดอยู่ตลอด	รอยรั่วใหญ่ ก๊อกเปิดค้าง หรือสวิตช์ความดันเสีย
เสียงหึ่งแต่ไม่หมุน	ตัวเก็บประจุ (คาปาซิเตอร์) หรือใบพัดติด ต้องให้ช่างหรือศูนย์ตรวจ

กปน. เองก็ระบุให้เจ้าของบ้านสังเกตรอยรั่วที่ถังเก็บน้ำและปั๊มเป็นประจำ ถ้าเห็นรอยน้ำใต้ตัวปั๊มหรือที่ซีลเพลา ให้ปิดปั๊มก่อนแล้วเรียกช่าง เพราะซีลที่ซึมจะรั่วหนักขึ้นเรื่อยๆ

เรื่องสวิตช์ความดัน เป็นชิ้นส่วนที่ผู้ผลิตตั้งค่ามาแล้ว (ตัวอย่างข้างต้นคือเปิดที่ 2.2 ตัดที่ 2.8 กก./ตร.ซม.) ไม่ควรปรับเองเพื่อให้แรงดันสูงขึ้น เพราะอาจเกินที่ท่อและข้อต่อในบ้านรับได้ และปั๊มจะร้อนกว่าปกติ

ค่าไฟและต้นทุนที่แท้จริง

ค่าไฟของปั๊มบ้านน้อยกว่าที่หลายคนกลัว ลองคำนวณจากตัวอย่างสมมติ ปั๊ม 300 วัตต์เดินรวมวันละ 1 ชั่วโมง ใช้ไฟ 0.3 หน่วยต่อวัน หรือราว 9 หน่วยต่อเดือน ถ้าคิดหน่วยละประมาณ 4 บาท จะราว 36 บาทต่อเดือน ปั๊มที่เดินวันละ 3 ชั่วโมงเพราะรอยรั่วในระบบจะขึ้นเป็นราว 108 บาทต่อเดือน ยังไม่นับน้ำที่รั่วไปด้วย ตัวเลขนี้ใช้อัตราค่าไฟสมมติ ให้ดูอัตราจริงในบิลของคุณ

ต้นทุนที่ควรเทียบจริงๆ ไม่ใช่ราคาปั๊มอย่างเดียว ให้รวมถังพักน้ำ ท่อบายพาส เช็ควาล์ว ค่าแรงช่างประปากับช่างไฟ และสายดินกับเบรกเกอร์กันไฟรั่ว ใบเสนอราคาที่ถูกผิดปกติมักตัดสองรายการหลังออก

ก่อนซื้อและก่อนจ้างช่างติดตั้ง ตรวจสิ่งนี้

• วัดความสูงจากตำแหน่งปั๊มถึงก๊อกที่สูงที่สุด และระยะท่อรวม แล้วเปรียบเทียบกับระยะส่งและอัตราไหลของรุ่นที่ดู
• นับจุดที่เปิดพร้อมกันตอนหนักสุด รวมฝักบัวแรงดันสูงถ้ามี
• ถามร้านว่ารุ่นนี้มีอะไหล่ (สวิตช์ความดัน คาปาซิเตอร์ ซีล) และศูนย์ซ่อมใกล้บ้านหรือไม่
• ขอรายการติดตั้งเป็นลายลักษณ์อักษร ว่ารวมถังพัก บายพาส วาล์ว เช็ควาล์ว สายดิน และเบรกเกอร์กันไฟรั่วหรือไม่
• ให้ช่างไฟตรวจขนาดสายและเบรกเกอร์ก่อนติดตั้งถ้าเลือกรุ่นเกิน 500 วัตต์
• ถามเรื่องการรับประกันมอเตอร์และตัวเครื่องแยกกัน ปั๊มบางยี่ห้อรับประกันมอเตอร์นานกว่าสวิตช์และซีล
• ถ้าบ้านน้ำอ่อนเพราะสาเหตุอื่น เช่น ท่อตันหรือหัวก๊อก ปั๊มใหม่อาจไม่ช่วย อ่านการไล่สาเหตุได้ในวิธีแก้น้ำไหลอ่อน

ถ้างานติดตั้งรวมการเดินท่อใหม่หรือรื้อห้องน้ำ ให้วางตำแหน่งปั๊มกับท่อก่อนเริ่มงานปูกระเบื้อง ดูลำดับงานรีโนเวทห้องน้ำ