ถังเก็บน้ำ เลือกวัสดุ ขนาด และจุดตั้งให้เข้ากับปั๊ม

ถังเก็บน้ำเป็นของชิ้นใหญ่ที่ซื้อครั้งเดียวแล้วใช้ไปอีกนาน แต่คนส่วนใหญ่ตัดสินใจจากราคาและสีที่เข้ากับบ้าน แล้วค่อยมาเจอปัญหาทีหลัง เช่นถังใหญ่เกินจนน้ำค้างนาน ถังเล็กเกินจนน้ำหมดตอนประปาหยุดจ่าย หรือตั้งถังผิดตำแหน่งจนปั๊มดูดน้ำไม่ขึ้น

ผมแบ่งการเลือกเป็นสี่เรื่อง คือขนาด วัสดุ ตำแหน่ง และการดูแล เรียงตามลำดับที่ควรคิด

เริ่มจากขนาด คำนวณจากบิลค่าน้ำของบ้านเอง

ตัวเลขที่แม่นที่สุดสำหรับบ้านเราคือปริมาณน้ำที่ใช้จริงในบิลค่าน้ำ ไม่ต้องเดาจากจำนวนคน

1. ดูปริมาณน้ำที่ใช้ต่อเดือนในบิล หน่วยเป็นลูกบาศก์เมตร
2. หารด้วย 30 จะได้ปริมาณใช้ต่อวัน
3. คูณ 1,000 แปลงเป็นลิตร
4. คูณจำนวนวันที่อยากมีน้ำสำรองเมื่อประปาหยุดจ่าย

ปริมาณในบิลต่อเดือน	ใช้ต่อวันโดยประมาณ	สำรอง 1 วัน	สำรอง 2 วัน
15 ลูกบาศก์เมตร	500 ลิตร	500 ลิตร	1,000 ลิตร
24 ลูกบาศก์เมตร	800 ลิตร	800 ลิตร	1,600 ลิตร
36 ลูกบาศก์เมตร	1,200 ลิตร	1,200 ลิตร	2,400 ลิตร

ตัวเลขในตารางเป็นตัวอย่างการคำนวณ ให้แทนด้วยตัวเลขจากบิลของบ้านคุณ เลือกเดือนที่ใช้น้ำมากที่สุดในรอบปีเป็นฐาน แล้วเลือกขนาดถังที่ใกล้เคียงตัวเลขสำรองที่ต้องการ

ถังใหญ่กว่าความต้องการมากเกินไปก็มีข้อเสีย น้ำที่ค้างในถังนานจะเสียคลอรีนคงเหลือไปเรื่อยๆ กรมอนามัยระบุว่าน้ำประปาที่ผ่านการผลิตได้มาตรฐานต้องมีคลอรีนอิสระคงเหลือ น้ำที่หมุนเวียนออกจากถังทุกวันจึงดีกว่าน้ำที่นอนอยู่ในถังหลายวัน ผมเลือกขนาดสำรองหนึ่งถึงสองวันสำหรับบ้านในเมืองที่ประปาหยุดจ่ายไม่บ่อย และเพิ่มขึ้นสำหรับบ้านที่น้ำไม่ไหลเป็นประจำ

วัสดุถัง เทียบแบบหน้างาน

วัสดุ	ตั้งบนดิน	ฝังใต้ดิน	จุดเด่น	จุดที่ต้องดู
พลาสติกพอลิเอทิลีน	ได้	มีรุ่นที่ทำมาสำหรับฝังดิน	น้ำหนักเบา ไม่เป็นสนิม ขนย้ายง่าย	ต้องเป็นรุ่นที่ผู้ผลิตระบุว่าใช้กับน้ำดื่ม และทนแดดได้
สแตนเลส	ได้	โดยทั่วไปไม่ฝัง	ผนังเรียบ ทำความสะอาดง่าย	รอยเชื่อมและขาตั้ง ต้องตั้งบนฐานที่ระบายน้ำได้
ไฟเบอร์กลาส	ได้	ได้ตามรุ่น	ทนการกัดกร่อน	ผิวด้านในต้องเป็นเกรดสำหรับน้ำดื่ม
คอนกรีตหล่อในที่	ไม่นิยม	ได้	จุได้มาก อยู่ใต้ลานจอดรถได้	ต้องทำกันซึมด้านใน รอยร้าวตรวจยาก

เกณฑ์ข้อแรก ไม่ว่าจะเลือกวัสดุอะไร คือถังต้องมีฝาปิดสนิทและจ่ายน้ำผ่านท่อหรือก๊อก กรมอนามัยแนะนำว่าภาชนะบรรจุน้ำต้องสะอาด มีฝาปิด และใช้ทางรินหรือก๊อกจ่ายน้ำ ไม่ใช้การจ้วงตักโดยตรง ถังที่ฝาหลวมหรือเปิดค้างไว้เป็นทางให้ฝุ่น แมลง และสัตว์เล็กลงไปในน้ำ

ถังพลาสติกบนดินที่โดนแดดทั้งวัน ให้ถามผู้ขายว่ารุ่นนั้นผสมสารกันรังสียูวีหรือไม่ และรับประกันการซีดกรอบกี่ปี เงื่อนไขรับประกันเป็นตัวบอกอายุการใช้งานที่ผู้ผลิตมั่นใจได้ดีกว่าคำโฆษณา

บนดินหรือใต้ดิน

ถังบนดินเป็นตัวเลือกที่ผมแนะนำก่อนสำหรับบ้านที่มีพื้นที่ข้างบ้าน เพราะมองเห็นรอยรั่ว เปิดฝาล้างได้ง่าย และเปลี่ยนถังได้โดยไม่ต้องขุด ส่วนถังใต้ดินเหมาะกับทาวน์โฮมหรือบ้านที่ไม่มีที่ว่าง หรืออาคารที่ต้องเก็บน้ำปริมาณมาก

ประเด็น	ถังบนดิน	ถังใต้ดิน
ตรวจรอยรั่ว	มองเห็นได้	ต้องสังเกตจากระดับน้ำหรือมาตรวัดน้ำ
ทำความสะอาด	เปิดฝาด้านบนได้ทันที	ต้องลงไปในถังหรือจ้างบริการ
น้ำผิวดิน	ไม่มีปัญหา	ฝาต้องสูงกว่าพื้นและกันน้ำฝนไหลเข้า
ปั๊ม	ตั้งปั๊มต่ำกว่าถังได้ ปั๊มไม่ต้องดูดยก	ปั๊มต้องดูดน้ำขึ้น ต้องพึ่งวาล์วกันกลับ
ค่าติดตั้ง	ฐานคอนกรีตและท่อ	งานขุด ผนังกันดิน และกันซึม

ถังใต้ดินมีความเสี่ยงที่เจ้าของบ้านมักมองข้าม คือน้ำสกปรกจากผิวดินหรือน้ำท่วมขังที่ไหลลงทางฝาถัง ฝาบ่อต้องยกขอบสูงกว่าพื้นรอบข้าง ปิดสนิท และอยู่ห่างจากบ่อเกรอะ บ่อซึม หรือแนวท่อน้ำทิ้ง

ตำแหน่งถังกับปั๊ม ต้องคิดพร้อมกัน

ถังเก็บน้ำกับปั๊มทำงานเป็นชุดเดียวกัน หน้าคำแนะนำของ Hitachi ให้หลักไว้สามข้อ

• ให้ปั๊มดูดน้ำจากถังพัก และไม่แนะนำให้ต่อปั๊มเข้ากับท่อประปาโดยตรง
• ปั๊มควรตั้งต่ำกว่าถังพักที่ดูดน้ำ
• ติดท่อบายพาสพร้อมวาล์ว เพื่อใช้น้ำประปาตรงได้เมื่อปั๊มเสีย

ข้อสองทำได้ง่ายกับถังบนดิน ให้ช่างวางปั๊มบนฐานที่ต่ำกว่าจุดต่อท่อออกของถัง น้ำจะไหลลงมาเติมในปั๊มเอง ปั๊มติดง่ายและไม่ค่อยมีปัญหาดูดอากาศ บ้านที่ใช้ถังใต้ดินต้องยอมรับว่าปั๊มต้องดูดน้ำขึ้นมา และต้องดูแลวาล์วกันกลับที่ปลายท่อดูดเป็นพิเศษ

ถ้าปั๊มของบ้านมีอาการติดแต่น้ำไม่ออกหรือตัดต่อถี่ ให้ดูการไล่อาการในปั๊มน้ำไม่ทำงาน และถ้ากำลังเลือกปั๊มใหม่พร้อมถัง ดูเรื่องขนาดปั๊มในปั๊มน้ำบ้าน

ควรติดวาล์วให้ครบตั้งแต่วันติดตั้ง จุดที่ควรมีวาล์วคือท่อน้ำเข้าถัง ท่อออกจากถังไปปั๊ม หลังปั๊ม และท่อบายพาส ทุกตัวทำให้ถอดล้างถังหรือซ่อมปั๊มได้โดยไม่ต้องปิดน้ำทั้งบ้าน และควรมีท่อระบายที่ก้นถังสำหรับปล่อยตะกอนตอนล้าง

ลูกลอยและท่อน้ำล้น

ลูกลอยคือตัวที่ปิดน้ำประปาเมื่อถังเต็ม ถ้าลูกลอยค้างเปิด น้ำจะล้นถังทิ้งตลอด ถ้าค้างปิด น้ำจะไม่เข้าถังจนปั๊มดูดลมเปล่า ทั้งสองอาการเห็นได้จากระดับน้ำในถังและท่อน้ำล้น

ท่อน้ำล้นควรต่อไปยังจุดที่มองเห็นได้ เช่นรางระบายน้ำข้างบ้าน ไม่ต่อหายเข้าท่อใต้ดิน เพราะท่อที่มีน้ำไหลออกตลอดเป็นสัญญาณเดียวที่บอกว่าลูกลอยเสีย ถ้าซ่อนไว้ น้ำจะทิ้งไปโดยไม่มีใครรู้จนเห็นในบิล

ดูแลถังให้น้ำสะอาด

ประกาศของการประปานครหลวงแนะนำให้สังเกตการรั่วซึมของอุปกรณ์ในระบบประปาภายในบ้าน รวมถึงถังพักน้ำและปั๊ม และให้ล้างทำความสะอาดฆ่าเชื้อถังพักน้ำเป็นระยะ ถ้าน้ำที่ออกจากก๊อกมีสีขุ่นผิดปกติ ให้เปิดน้ำทิ้งไว้ 5-10 นาทีก่อนใช้

ลำดับการล้างถังบนดิน

1. ปิดวาล์วน้ำเข้าถังและปิดสวิตช์ปั๊ม
2. ใช้น้ำในถังให้เหลือน้อย แล้วเปิดวาล์วระบายก้นถังปล่อยตะกอนออก
3. ขัดผนังด้านในด้วยแปรงที่ใช้เฉพาะงานนี้ ไม่ใช้สารเคมีที่ไม่ได้ทำมาสำหรับภาชนะน้ำดื่ม
4. ล้างด้วยน้ำสะอาดจนน้ำที่ระบายออกใส
5. ฆ่าเชื้อด้วยคลอรีนตามความเข้มข้นที่เหมาะสม แล้วล้างออกก่อนเติมน้ำใช้

สำหรับขั้นที่ห้า กรมอนามัยให้วิธีเตรียมน้ำคลอรีนเข้มข้น 100 มิลลิกรัมต่อลิตรสำหรับฆ่าเชื้อภาชนะน้ำดื่ม คือใช้ผงปูนคลอรีน 60% ประมาณ 1 ช้อนชา ละลายในน้ำสะอาด 1 แก้ว ตั้งทิ้งให้ตกตะกอน รินเฉพาะน้ำใสด้านบนไปผสมน้ำสะอาด 20 ลิตร ภาชนะต้องแช่หรือสัมผัสน้ำคลอรีนนาน 2 นาที ขณะเตรียมให้สวมถุงมือยางและแว่นตา ถ้ากระเด็นโดนผิวให้ล้างด้วยน้ำสะอาดทันที

งบที่ต้องเผื่อ นอกจากราคาตัวถัง

ราคาถังที่ร้านติดป้ายไว้เป็นแค่ส่วนหนึ่งของงบ ผมให้ช่างแยกรายการในใบเสนอราคาตามตารางนี้ ราคาจริงแต่ละรายการต่างกันมากตามพื้นที่และสภาพหน้างาน จึงไม่ใส่ตัวเลข แต่ทุกบรรทัดควรมีราคาแยก

รายการ	ถังบนดิน	ถังใต้ดิน
ตัวถัง	มี	มี
ค่าขนส่งและยกเข้าที่	มี บ้านที่รถเข้าไม่ถึงต้องใช้คนยก	มี
ฐานรองถัง	เทฐานคอนกรีต	ไม่มี แต่มีค่าขุดและค่าผนังกันดิน
งานกันซึมและฝาบ่อ	ไม่มี	มี
ท่อและวาล์ว	ท่อเข้า ท่อออก บายพาส ท่อล้น ท่อระบาย	เหมือนกัน แต่ท่อดูดยาวกว่า
งานไฟฟ้าของปั๊ม	ย้ายหรือเพิ่มวงจรถ้าย้ายปั๊ม	เหมือนกัน
รื้อถังเก่าและขนทิ้ง	มีถ้าเปลี่ยนถัง	ถังใต้ดินเก่ามักปล่อยไว้หรือถมกลบ

ใบเสนอราคาที่บอกแค่ราคาถังพร้อมติดตั้งก้อนเดียว ให้ถามว่ารวมวาล์วกี่ตัว รวมบายพาสไหม และรวมฐานหรือไม่ รายการที่ไม่ได้เขียนไว้มักกลายเป็นค่าใช้จ่ายเพิ่มวันติดตั้ง

สัญญาณว่าถังเริ่มมีปัญหา

ถังที่ใช้มานานหลายปีส่งสัญญาณก่อนจะเสียเสมอ ให้เดินตรวจตามรายการนี้ปีละครั้ง

• มีคราบน้ำหรือพื้นเปียกรอบฐานถังทั้งที่ไม่ได้ล้างถัง
• ผิวถังพลาสติกซีด มีรอยร้าวเส้นผม หรือกดแล้วรู้สึกกรอบ
• ขาตั้งหรือฐานถังสแตนเลสมีสนิม ฐานคอนกรีตร้าวหรือทรุดเอียง
• ฝาปิดไม่สนิท ล็อกเสีย หรือมีช่องให้แมลงเข้า
• ตะกอนก้นถังหนาขึ้นเร็วกว่าเดิม
• น้ำจากก๊อกมีกลิ่นผิดปกติ หรือกลิ่นคลอรีนหายไปหมด
• มาตรวัดน้ำหมุนทั้งที่ปิดก๊อกทุกตัวและถังเต็มแล้ว ซึ่งชี้ว่าลูกลอยปิดไม่สนิทหรือมีรอยรั่ว

ข้อสุดท้ายตรวจด้วยวิธีเดียวกับที่ กปน. แนะนำสำหรับการหาท่อรั่ว คือปิดก๊อกทุกตัวแล้วดูมาตรวัดน้ำ ถ้าถังเต็มและไม่มีใครใช้น้ำ มาตรไม่ควรหมุน

ก่อนจ้างช่างติดตั้งถัง ถามสิ่งนี้

• ฐานถังรับน้ำหนักถังตอนเต็มน้ำได้หรือไม่ ทำฐานด้วยอะไร หนาเท่าไร
• ตำแหน่งปั๊มอยู่ต่ำกว่าท่อออกของถังหรือไม่
• ติดวาล์วกี่ตัว อยู่ตรงไหน และมีบายพาสหรือไม่
• ท่อน้ำล้นและท่อระบายก้นถังต่อไปที่ไหน
• ท่อที่ใช้เดินจากมาตรเข้าถังและจากถังไปปั๊มเป็นวัสดุอะไร ชั้นคุณภาพเท่าไร
• ถังใต้ดิน ฝาบ่อสูงกว่าพื้นรอบข้างเท่าไร และห่างจากบ่อเกรอะเท่าไร
• รับประกันงานติดตั้งและรอยรั่วที่ข้อต่อกี่เดือน

ข้อที่หนึ่งสำคัญที่สุดสำหรับถังใบใหญ่ เพราะน้ำหนึ่งพันลิตรหนักประมาณหนึ่งตัน ฐานที่ทรุดเอียงจะดึงท่อจนข้อต่อรั่ว การเลือกชนิดท่อสำหรับช่วงนี้ดูได้ในท่อประปามีกี่ประเภท และถ้ายังไม่มีช่างที่ไว้ใจ ดูวิธีคัดช่างได้ในเลือกผู้รับเหมาสร้างบ้าน