เบรกเกอร์ตกบ่อย แยกสาเหตุได้ 3 แบบ ก่อนกดรีเซ็ตซ้ำ

ดูก่อนว่าเบรกเกอร์ตกตอนไหน เพราะเวลาที่ตกบอกสาเหตุได้เกือบหมด ตกหลังเปิดเครื่องใช้ไฟหลายตัวพร้อมกันมักเป็นโหลดเกิน ตกทันทีที่ยกคันโยกขึ้นมักเป็นลัดวงจร และตกเฉพาะตัวที่มีปุ่ม TEST หรือตกตอนฝนมักเป็นไฟรั่ว สามอาการนี้ต้องใช้วิธีแก้ต่างกัน และมีอาการหนึ่งในสามที่เจ้าของบ้านไม่ควรกดรีเซ็ตซ้ำเลย

อ่านอาการก่อน แล้วค่อยเลือกทางแก้

อาการที่เห็น	สาเหตุที่เป็นไปได้มากสุด	เจ้าของบ้านทำเองได้แค่ไหน
ตกหลังเปิดแอร์ เครื่องทำน้ำอุ่น กาต้มน้ำพร้อมกัน แล้วรีเซ็ตได้ปกติเมื่อปิดบางเครื่อง	โหลดเกินพิกัดวงจร	ย้ายเครื่องไปวงจรอื่น หรือไม่เปิดพร้อมกัน แล้วให้ช่างตรวจขนาดวงจร
ตกทันทีที่ยกคันโยกขึ้น แม้ถอดปลั๊กทุกอย่างแล้ว	ลัดวงจรในสายหรืออุปกรณ์ที่ติดตายกับผนัง	หยุด ไม่รีเซ็ตซ้ำ เรียกช่างไฟ
ตกทันทีที่ยกขึ้น แต่หยุดตกเมื่อถอดปลั๊กเครื่องใดเครื่องหนึ่ง	เครื่องใช้ตัวนั้นลัดวงจรหรือรั่ว	เลิกใช้เครื่องนั้น ส่งซ่อมหรือเปลี่ยน
เครื่องตัดไฟรั่วตก (มีปุ่ม TEST) บางวัน โดยเฉพาะตอนฝน	ไฟรั่วลงดิน มักเพราะความชื้นหรือฉนวนเสื่อม	ถอดปลั๊กนอกบ้านแล้วไล่ทดสอบทีละเครื่อง ตามขั้นตอนข้างล่าง
ตกแบบสุ่ม โหลดไม่มาก ตัวเบรกเกอร์หรือตู้ร้อน มีกลิ่นไหม้	จุดต่อสายหลวม หรือเบรกเกอร์เสื่อม	ไม่ใช้วงจรนั้น ให้ช่างไฟตรวจ

ตารางนี้ช่วยตัดสินใจว่าจะลองเองต่ออีกขั้นหรือเรียกช่างเลย ถ้าอาการตรงแถวที่สอง สี่ หรือห้า ผมไม่แนะนำให้ลองเอง

เบรกเกอร์ที่ตกคือตัวไหน

เปิดตู้ไฟจะเห็นคันโยกหลายตัว ตัวที่ตกจะอยู่ตำแหน่งกลางหรือลงมาต่ำกว่าตัวอื่น ให้ดูว่าเป็นตัวชนิดไหนก่อน

• เมนเบรกเกอร์ตก ไฟดับทั้งบ้าน แปลว่ากระแสรวมเกินพิกัดหรือมีลัดวงจรรุนแรง
• เบรกเกอร์ย่อยตก ไฟดับเฉพาะวงจร เช่น เฉพาะห้องนอนหรือเฉพาะปลั๊กครัว
• เครื่องตัดไฟรั่วตก ไฟดับทั้งกลุ่มวงจรที่อยู่หลังมัน ตัวนี้มักมีปุ่ม TEST อยู่บนตัวเครื่อง

ต้องจดไว้ด้วยว่าเป็นตัวไหน เพราะช่างไฟถามคำถามนี้เป็นข้อแรก การไฟฟ้าส่วนภูมิภาคอธิบายว่าตัวเลข AT บนเบรกเกอร์คือกระแสพิกัดของตัวนั้น ถ้าใช้เครื่องใช้ไฟฟ้ารวมกันเกินค่านี้เบรกเกอร์จะตัดวงจร เช่น เบรกเกอร์ 16AT ตัดเมื่อกระแสรวมของวงจรเกิน 16 แอมป์ ซึ่งที่ 230 โวลต์เท่ากับกำลังราว 3,680 วัตต์

โหลดเกิน สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดและแก้ได้ถูกที่สุด

โหลดเกินเกิดเมื่อเครื่องใช้ที่ต่อวงจรเดียวกันดึงกระแสรวมเกินพิกัดเบรกเกอร์ ตัวอย่างสมมติ วงจรปลั๊กห้องครัวใช้เบรกเกอร์ 16A รับได้ราว 3,680 วัตต์ ถ้าเสียบกาต้มน้ำ 1,800 วัตต์ ไมโครเวฟ 1,200 วัตต์ และหม้อหุงข้าว 700 วัตต์พร้อมกัน รวมเป็น 3,700 วัตต์ ก็ตกทันทีหรือตกหลังทำงานไปครู่หนึ่ง เพราะเบรกเกอร์ตัดตามเวลา ยิ่งเกินมาก ยิ่งตัดเร็ว

กำลังไฟโดยประมาณของเครื่องที่ทำให้ตกบ่อย

เครื่องใช้ไฟฟ้า	กำลังไฟโดยประมาณ	กระแส ที่ 230 โวลต์
เครื่องทำน้ำอุ่น	3,500 ถึง 4,500 W	15 ถึง 20 A
กาต้มน้ำไฟฟ้า	1,500 ถึง 2,200 W	6.5 ถึง 9.5 A
เตารีดไอน้ำ	1,000 ถึง 2,000 W	4.5 ถึง 8.7 A
ไมโครเวฟ	1,000 ถึง 1,500 W	4.5 ถึง 6.5 A
แอร์ 12,000 BTU	700 ถึง 1,100 W	3 ถึง 4.8 A
เครื่องเป่าผม	1,200 ถึง 2,000 W	5 ถึง 8.7 A

ค่าเหล่านี้เป็นช่วงโดยประมาณ ให้ดูตัวเลขจริงจากป้ายหลังเครื่อง สังเกตว่าเครื่องที่มีขดลวดความร้อนกินกระแสต่อเนื่อง ส่วนแอร์ ตู้เย็น และปั๊มน้ำมีช่วงสตาร์ตที่กระแสพุ่งสูงชั่วครู่ ถ้าวงจรมีโหลดใกล้เพดานอยู่แล้ว ช่วงสตาร์ตนี้ก็ทำให้ตกได้

วิธีแก้ที่ถูก และวิธีที่เสี่ยง

แก้ถูก

1. เลื่อนเวลาใช้ ไม่ต้มน้ำ อุ่นอาหาร และหุงข้าวพร้อมกัน
2. ย้ายเครื่องกำลังสูงไปเสียบปลั๊กอีกโซนที่อยู่คนละวงจร (ดูว่าเบรกเกอร์ตัวไหนคุมห้องไหน)
3. ให้ช่างไฟเพิ่มวงจรเฉพาะสำหรับเครื่องทำน้ำอุ่น เครื่องซักผ้า หรือปลั๊กครัว

แก้เสี่ยง คือเปลี่ยนเบรกเกอร์จาก 16A เป็น 32A เพื่อให้หยุดตก สายไฟในผนังของวงจรนั้นถูกออกแบบมารับกระแสตามเบรกเกอร์เดิม ถ้าเบรกเกอร์ไม่ตัด สายจะร้อนก่อน ฉนวนอ่อนตัว แล้วเกิดลัดวงจรในผนังซึ่งตรวจยากและเป็นสาเหตุของไฟไหม้ที่เกิดขึ้นเงียบ ๆ ให้ช่างไฟเป็นคนวัดและเปลี่ยนทั้งสายและเบรกเกอร์พร้อมกันเสมอ ถ้าจำเป็นต้องเพิ่มกำลังจริง

ลัดวงจร ตกทันทีที่กดรีเซ็ต

ลัดวงจรคือกระแสไหลผิดทางระหว่างจุดที่ศักย์ไฟฟ้าต่างกัน เช่น สายไฟสองเส้นแตะกัน หรือสายไฟแตะดิน MEA ระบุว่ากระแสที่เกิดขึ้นสูงมากและทำให้เกิดความร้อนหรือประกายไฟ ถ้าไม่มีเบรกเกอร์ตัดวงจร ความร้อนอาจหลอมฉนวนและจุดวัสดุที่ติดไฟได้ใกล้ตัว

สาเหตุที่ MEA ไล่ไว้ 7 ข้อ ได้แก่ ฉนวนชำรุดหรือเสื่อมสภาพ ติดตั้งไม่ได้มาตรฐานและไม่มีการตรวจสอบ ใช้งานไม่ถูกต้อง อุปกรณ์ไม่ได้มาตรฐาน แรงดันเกินในสายหรืออุปกรณ์ สายคนละเฟสสัมผัสกัน และการกระทำของคน ในบ้านพักอาศัยที่เจอบ่อยมีลักษณะดังนี้

• ฉนวนสายปลั๊กพ่วงหรือสายเครื่องใช้ถูกประตูหนีบ เฟอร์นิเจอร์ทับ หรือหนูกัด
• ตะปูหรือสกรูที่ยึดกรอบรูปหรือชั้นลอยเจาะโดนสายในผนัง
• น้ำเข้ากล่องต่อสายนอกบ้าน หรือซึมจากหลังคาลงมาตามท่อสาย ดูต้นเหตุน้ำได้ใน ซ่อมหลังคารั่ว
• กล่องต่อสายเหนือฝ้าที่ต่อแล้วไม่หุ้มฉนวนดี มีความร้อนสะสมในช่วงหน้าร้อน

ขั้นตอนที่เจ้าของบ้านทำได้อย่างปลอดภัย ใช้ได้เฉพาะกรณีที่ตกตอนมีเครื่องใช้เสียบอยู่

1. ปิดเครื่องใช้ที่ต่อวงจรนั้นทั้งหมดและถอดปลั๊กออก
2. ยืนบนพื้นแห้ง มือแห้ง ยกคันโยกเบรกเกอร์กลับขึ้นให้สุด (บางรุ่นต้องกดลงสุดก่อนแล้วจึงยกขึ้น)
3. ถ้าไม่ตกแล้ว เสียบเครื่องใช้กลับทีละเครื่อง เว้นช่วงสองสามนาที เครื่องไหนทำให้ตก เครื่องนั้นเป็นต้นเหตุ
4. ถ้ายังตกตั้งแต่ขั้นที่ 2 ทั้งที่ไม่มีเครื่องเสียบ ให้หยุด ปิดเมนเบรกเกอร์ และเรียกช่างไฟ

ห้ามกดรีเซ็ตซ้ำเรื่อย ๆ ในกรณีที่ 4 ไม่ว่าจะตกช้าหรือเร็ว ทุกครั้งที่กดคือการจ่ายไฟเข้าสายที่มีรอยลัดวงจรอยู่ในผนัง

ไฟรั่ว เบรกเกอร์ตกที่ไม่เห็นเหตุ

ไฟรั่วคือกระแสไหลลงดินหรือผ่านตัวเครื่องออกนอกวงจรปกติ ปริมาณน้อยกว่าลัดวงจรมาก จึงไม่ทำให้เบรกเกอร์ธรรมดาตัด แต่เครื่องตัดไฟรั่วที่ตั้งพิกัดไม่เกิน 30 มิลลิแอมป์ จะรู้สึกและตัดไฟก่อน นี่คือเหตุที่ตกแล้ว "ดูไม่มีอะไรผิด" และตกเฉพาะบางวัน

กฟภ. ระบุสัญญาณเตือนไฟรั่ว 4 ข้อ คือค่าไฟสูงผิดปกติทั้งที่ใช้เท่าเดิม เบรกเกอร์ตัดบ่อยโดยไม่เห็นสาเหตุ รู้สึกซ่าเมื่อแตะส่วนโลหะของเครื่องใช้ไฟฟ้า และผนังหรือปลั๊กร้อนผิดปกติ ข้อที่สามเป็นสัญญาณที่หนักกว่าข้ออื่น ถ้าแตะตู้เย็นหรือเครื่องซักผ้าแล้วรู้สึกซ่า ให้ถอดปลั๊กเครื่องนั้นทันทีและไม่ใช้จนกว่าช่างจะตรวจ

ไล่หาเครื่องที่รั่วทีละตัว

วิธีนี้ใช้ได้กับเครื่องที่เสียบปลั๊ก และใช้เวลาไม่เกินครึ่งชั่วโมง

1. ถอดปลั๊กเครื่องใช้ทุกชนิดในโซนที่ตก รวมถึงปลั๊กนอกบ้านและปั๊มน้ำ
2. รีเซ็ตเครื่องตัดไฟรั่ว ถ้ายังตกทั้งที่ไม่มีเครื่องเสียบ แปลว่าปัญหาอยู่ในสายหรือจุดติดตายกับผนัง เช่นโคมไฟที่ต่อตรง เครื่องทำน้ำอุ่น ปั๊มน้ำที่ต่อเข้าวงจรโดยไม่ผ่านปลั๊ก ให้เรียกช่าง
3. ถ้ารีเซ็ตได้ เสียบเครื่องกลับทีละตัว เว้นสองสามนาที
4. เครื่องที่ทำให้ตก ให้เลิกใช้และส่งซ่อม

เครื่องที่มักรั่วคือเครื่องทำน้ำอุ่นที่ขดลวดเสื่อม กาต้มน้ำเก่า เครื่องซักผ้าที่น้ำซึมเข้าชุดควบคุม ปั๊มน้ำหน้าบ้านที่ปลั๊กโดนฝน และโคมไฟสนามที่ซิลยางหมดอายุ ถ้าเครื่องทำน้ำอุ่นเป็นตัวการ อ่านเรื่องสายดินและเบรกเกอร์เฉพาะวงจรใน เปลี่ยนเครื่องทำน้ำอุ่น

อีกกรณีที่พบคือตกเฉพาะหน้าฝนและหายเองเมื่ออากาศแห้ง สาเหตุมักเป็นความชื้นเข้ากล่องต่อสายหรือโคมนอกบ้าน แม้หายแล้วก็ไม่ควรปล่อย เพราะความชื้นกัดสายและจุดต่อให้แย่ลงทุกปี

เบรกเกอร์เสื่อมหรือจุดต่อสายหลวม

เบรกเกอร์ไม่ได้ใช้ได้ตลอดไป กลไกและหน้าสัมผัสภายในสึกตามความร้อนและจำนวนครั้งที่ตัด บ้านที่ใช้ตู้ไฟมานานกว่า 15 ถึง 20 ปี อาจเจอเบรกเกอร์ที่ตัดทั้งที่โหลดต่ำกว่าพิกัดชัดเจน หรือตรงกันข้าม เบรกเกอร์ที่ควรตัดแต่ไม่ตัด ซึ่งอันตรายกว่า

สัญญาณที่ชี้ไปทางเบรกเกอร์หรือจุดต่อสาย

• ตัวเบรกเกอร์หรือฝาตู้อุ่นจนสัมผัสได้ ทั้งที่โหลดไม่สูง
• มีรอยเหลืองหรือดำรอบเบรกเกอร์ หรือกลิ่นพลาสติกร้อน
• ตกแบบสุ่ม ไม่สัมพันธ์กับเครื่องที่ใช้
• ไฟกะพริบเมื่อมีเครื่องกำลังสูงสตาร์ต

ทั้งหมดนี้ ห้ามเปิดฝาตู้ไปขันสกรูเอง เพราะด้านในมีส่วนที่มีไฟอยู่ และจุดต่อสายที่หลวมมักอยู่ใกล้ขั้วไฟเข้า ช่างไฟจะใช้เครื่องวัดกระแสแบบแคลมป์ และกล้องถ่ายความร้อนถ้ามี เพื่อดูว่าจุดไหนร้อนผิดปกติ ราคาตรวจและแก้จุดต่อสายเบื้องต้นอยู่ที่ราว 500 ถึง 1,500 บาทต่อครั้ง และเปลี่ยนเบรกเกอร์ย่อยหนึ่งตัวพร้อมค่าแรงประมาณ 400 ถึง 1,200 บาท ตามยี่ห้อและชนิด ช่วงราคาเป็นการประมาณ ขอใบเสนอราคาจริงจากช่าง

วิธีแก้ยอดนิยมที่ทำให้เสี่ยงขึ้น

เจ้าของบ้านหลายคนลองวิธีเหล่านี้เพราะถูกและเร็ว แต่แต่ละข้อแค่ซ่อนอาการ

วิธีที่คนทำ	ผลที่ตามมา
เปลี่ยนเบรกเกอร์เป็นตัวใหญ่ขึ้น	สายร้อนก่อนเบรกเกอร์ตัด เสี่ยงลัดวงจรในผนัง
ถอดเครื่องตัดไฟรั่วออกเพราะรำคาญ	เสียการป้องกันไฟดูดโดยสิ้นเชิง
ใช้ลวดหรือแผ่นโลหะแทนฟิวส์ที่ขาด	ไม่มีอะไรตัดเมื่อกระแสเกิน ไฟไหม้เร็วมาก
ต่อปลั๊กพ่วงซ้อนหลายชั้นเพื่อใช้เครื่องเพิ่ม	สายปลั๊กพ่วงร้อนและจุดต่อหลวมเพิ่มขึ้น
กดรีเซ็ตซ้ำจนกว่าจะอยู่	ส่งไฟเข้าสายที่ลัดวงจรซ้ำ ๆ

ถ้าวันหนึ่งต้องเพิ่มกำลังจริง เช่นติดแอร์ตัวที่สี่ ให้ดูภาพรวมของระบบก่อนใน ระบบไฟฟ้าในบ้าน เพื่อรู้ว่าบ้านมีตู้ มิเตอร์ และสายเมนที่รับได้หรือไม่

ก่อนเรียกช่าง จดข้อมูลชุดนี้ให้ครบ

การจดช่วยให้ช่างหาสาเหตุเร็วขึ้น และต้นทุนค่าตรวจถูกลงเพราะช่างไม่ต้องเริ่มจากศูนย์ ทุกครั้งที่เบรกเกอร์ตก ให้จดหรือถ่ายรูปไว้

1. วันที่ เวลา และสภาพอากาศ (ฝนตกหรือแดดจัด)
2. ตัวที่ตกคือเมนเบรกเกอร์ เบรกเกอร์ย่อย หรือเครื่องตัดไฟรั่ว และเขียนป้ายวงจรว่าคุมห้องไหน
3. เครื่องใช้ไฟฟ้าที่เปิดอยู่ในเวลานั้น โดยเฉพาะเครื่องกำลังสูง
4. ตกทันทีที่รีเซ็ตหรือตกหลังใช้ไประยะหนึ่ง และระยะนานเท่าไร
5. มีกลิ่น เสียง ประกาย หรือปลั๊กร้อนหรือไม่
6. อายุของตู้ไฟและเบรกเกอร์ (ดูจากปีที่ปลูกบ้านหรือที่เปลี่ยนล่าสุด) ถ่ายรูปป้ายหน้าเบรกเกอร์เห็นตัวเลข AT ให้ชัด

ถ้าอาการตรงกับแถวลัดวงจรหรือกลิ่นไหม้ในตารางตอนต้น ให้เรียกช่างวันเดียวกัน ไม่ต้องรอนัดเป็นสัปดาห์ ส่วนโหลดเกินที่แก้ด้วยการจัดเวลาใช้ได้ ให้ขอช่างตรวจเมื่อสะดวกและถามถึงการเพิ่มวงจรเฉพาะ