เมนูอาหารเด็ก 1 ขวบ ปริมาณต่อมื้อ และตัวอย่างเมนู 7 วัน

วันเกิดขวบแรกเป็นจุดเปลี่ยนที่คุณแม่หลายคนไม่ทันสังเกตค่ะ ก่อนหน้านี้นมคืออาหารหลัก ข้าวบดเป็นการฝึก แต่พอถึง 12 เดือน สัดส่วนกลับกัน ข้าว ผัก เนื้อสัตว์ และผลไม้ต้องเป็นพลังงานส่วนใหญ่ของวัน ส่วนนมกลายเป็นเครื่องดื่มเสริม NHS แนะนำให้เด็กวัยนี้กิน 3 มื้อหลักกับ 2 มื้อว่างที่มีประโยชน์ต่อวัน

ข้างล่างนี้คือกรอบที่เอาไปจัดเมนูได้เลย ตั้งแต่ปริมาณต่อมื้อ ตารางเวลา ตัวอย่างเมนู 7 วัน ไปจนถึงตอนที่ลูกปัดจานทิ้ง

ลูก 1 ขวบควรกินมากแค่ไหน

คำถามแรกที่คุณแม่ถามมักเป็นเรื่องปริมาณ เพราะเห็นลูกกินแค่ไม่กี่คำแล้วกังวล สถาบันกุมารแพทย์แห่งสหรัฐอเมริกา (AAP) อธิบายว่าอาหารหนึ่งส่วนของเด็กวัยเตาะแตะมีขนาดราวหนึ่งในสี่ของส่วนผู้ใหญ่ และเด็กต้องการพลังงานประมาณ 40 กิโลแคลอรีต่อความสูง 1 นิ้ว เด็กที่สูงราว 30 นิ้ว (ประมาณ 76 ซม.) จึงต้องการราว 1,200 กิโลแคลอรีต่อวัน

ตารางนี้สรุปจำนวนส่วนต่อวันตามที่ AAP แนะนำ แปลงเป็นหน่วยในครัวไทย

หมวดอาหาร	จำนวนส่วนต่อวัน	หนึ่งส่วนเท่ากับ
ข้าว แป้ง ธัญพืช	6 ส่วน	ข้าวสวย 4 ช้อนโต๊ะ หรือขนมปังครึ่งแผ่น
ผัก	2-3 ส่วน	ผักสุก 1 ช้อนโต๊ะต่ออายุ 1 ปี
ผลไม้	2-3 ส่วน	ผลไม้สุกนิ่ม 1 ช้อนโต๊ะต่ออายุ 1 ปี
นมและผลิตภัณฑ์นม	2-3 ส่วน	นมครึ่งถ้วย (ประมาณ 4 ออนซ์)
เนื้อสัตว์ ไข่ ถั่ว	2 ส่วน	เนื้อสัตว์ประมาณ 1 ออนซ์ (30 กรัม) หรือไข่ครึ่งฟอง

ตัวเลขนี้คือภาพรวมทั้งวัน ไม่ใช่เป้าหมายรายมื้อ เด็กวัยนี้กินไม่สม่ำเสมอเป็นเรื่องปกติ วันนี้กินมื้อเช้าเยอะ มื้อเย็นแตะนิดเดียว พรุ่งนี้กลับกัน เมื่อดูทั้งสัปดาห์ส่วนใหญ่จะเฉลี่ยออกมาพอดี ตัวชี้วัดที่ดีกว่าการนับคำคือการเติบโตตามกราฟ ซึ่งดูวิธีอ่านได้ใน กราฟการเจริญเติบโตของเด็ก

นมหลังขวบปีแรก ต้องลดลงเท่าไร

เด็กที่ยังดื่มนมวันละ 30 ออนซ์ขึ้นไปหลังขวบ มักอิ่มจนไม่เหลือที่ให้ข้าว AAP แนะนำนมประมาณ 3 ส่วนต่อวัน ส่วนละครึ่งถ้วย รวมราว 12 ออนซ์ (ประมาณ 360 มล.) โยเกิร์ตหรือชีสนับรวมในหมวดนมได้

เครื่องดื่ม	แนวทาง AAP	หมายเหตุ
นมวัวรสจืด	เริ่มได้ตอน 1 ขวบ ใช้นมไขมันเต็มส่วนถ้าไม่มีข้อห้ามจากแพทย์	ไม่ใช้นมปรุงแต่งรสหวาน
นมแม่	ให้ต่อได้ตามที่แม่และลูกต้องการ	ปรับให้เป็นหลังมื้ออาหารหรือก่อนนอน
น้ำผลไม้ 100%	ไม่เกิน 4-6 ออนซ์ต่อวัน	ผลไม้ทั้งลูกดีกว่า
น้ำเปล่า	ให้ระหว่างวันและในมื้ออาหาร	ใช้แก้วหัดดื่ม

ถ้าลูกกินนมแม่อยู่ ไม่จำเป็นต้องหยุดเพราะครบขวบ แค่จัดให้อาหารมาก่อน ส่วนคุณแม่ที่วางแผนจะหยุด อ่านวิธีลดทีละมื้อได้ใน เลิกนมแม่ทีละมื้อ

ถ้าลูกยังใช้ขวดนมอยู่ วัยนี้เป็นช่วงเหมาะที่จะย้ายไปแก้วหัดดื่ม เพราะการดูดนมจากขวดทั้งวันทำให้ดื่มเพลินจนกินข้าวน้อย และนมที่ค้างในปากช่วงก่อนนอนเป็นต้นเหตุของฟันผุ เรื่องการแปรงฟันให้ลูกวัยนี้มีอยู่ใน วิธีแปรงฟันลูกเล็ก

ตารางวันหนึ่งของเด็ก 1 ขวบ

เด็กวัยนี้กระเพาะเล็ก จึงต้องการอาหารทุก 2-3 ชั่วโมง ตัวอย่างตารางที่ใช้ได้กับเด็กที่ตื่นราว 7 โมงเช้าและนอนกลางวัน 1-2 รอบ

เวลา	มื้อ	ตัวอย่าง
07.00	ตื่นนอน	นมแม่ หรือนมครึ่งถ้วย
08.00	มื้อเช้า	โจ๊กหมูสับใส่ฟักทอง
10.00	ว่างเช้า	กล้วยน้ำว้าหั่นชิ้น
12.00	มื้อกลางวัน	ข้าวสวยนิ่ม ไข่ตุ๋น ผักกาดขาวต้ม
14.30	ตื่นจากนอนกลางวัน	นมครึ่งถ้วย หรือโยเกิร์ตรสธรรมชาติ
15.30	ว่างบ่าย	มะละกอสุก หรือขนมปังนิ่ม
17.30	มื้อเย็น	ข้าว แกงจืดปลา บรอกโคลีต้ม
19.30	ก่อนนอน	นมแม่ หรือนมครึ่งถ้วย แล้วแปรงฟัน

เวลาไม่ต้องเป๊ะ หลักคือเว้นช่วงระหว่างมื้อให้ลูกหิวทัน ถ้าให้ขนมหรือนมทุกครั้งที่งอแง ลูกจะไม่หิวตอนถึงมื้อจริง

ตัวอย่างเมนู 7 วัน แบบบ้านไทย

เมนูนี้ใช้วัตถุดิบที่หาได้ในตลาดทั่วไป ปรุงจืดโดยไม่เติมเกลือ น้ำปลา ซีอิ๊ว หรือผงปรุงรส และหั่นหรือบดให้นิ่มพอที่ลูกบดด้วยเหงือกได้

วัน	มื้อเช้า	มื้อกลางวัน	มื้อเย็น
จันทร์	โจ๊กหมูสับใส่ฟักทอง	ข้าว ไข่ตุ๋นแครอท	ข้าว แกงจืดตำลึงหมูสับ
อังคาร	ขนมปังนิ่มกับไข่คน	ข้าวผัดน้ำมันน้อยใส่ไก่สับและข้าวโพด	ข้าว ปลานึ่งแกะก้าง ฟักทองนึ่ง
พุธ	ข้าวต้มปลา	เส้นหมี่น้ำใสหมูสับผักกวางตุ้ง	ข้าว เต้าหู้ไข่นึ่ง บรอกโคลี
พฤหัส	โจ๊กไก่ใส่ผักโขม	ข้าว ตับไก่บดผัดกับมันฝรั่ง	ข้าว แกงจืดฟักหมูสับ
ศุกร์	กล้วยบดกับข้าวโอ๊ต	ข้าว ไข่เจียวไม่ใส่น้ำปลา แตงกวานึ่ง	ข้าว ปลาแซลมอนนึ่ง ผักกาดขาว
เสาร์	ขนมปังทาอะโวคาโด	มักกะโรนีซุปไก่ แครอท	ข้าว หมูสับผัดถั่วลันเตาบด
อาทิตย์	ข้าวต้มหมูใส่ไข่	ข้าว ต้มจืดเต้าหู้อ่อน สาหร่าย	ข้าว ปลาทับทิมนึ่ง ฟักทอง

มื้อว่างหมุนเวียนจากผลไม้นิ่ม เช่น กล้วย มะละกอ แตงโมไม่มีเมล็ด มะม่วงสุก โยเกิร์ตรสธรรมชาติ ชีสชิ้นเล็ก หรือขนมปังนิ่ม หลีกเลี่ยงขนมกรุบกรอบที่มีเกลือและน้ำตาล

ไข่เป็นวัตถุดิบที่ใช้บ่อยในตารางนี้ เพราะเก็บง่าย ราคาไม่แพง และนิ่ม ถ้ายังไม่แน่ใจเรื่องการให้ไข่ทั้งฟอง อ่านเพิ่มได้ใน ลูกกินไข่ได้ตอนกี่เดือน

หั่นแบบไหน ลูกถึงเคี้ยวได้และไม่สำลัก

เด็ก 1 ขวบส่วนใหญ่มีฟันหน้าไม่กี่ซี่ ยังไม่มีฟันกรามสำหรับบด จึงใช้เหงือกบดอาหารเป็นหลัก หลักง่าย ๆ คืออาหารที่บี้ด้วยนิ้วโป้งกับนิ้วชี้ได้ ลูกก็บดด้วยเหงือกได้

ผักต้มหรือนึ่งให้นิ่ม หั่นเป็นชิ้นขนาดเล็กกว่าเล็บนิ้วก้อยผู้ใหญ่ หรือเป็นแท่งยาวให้ถือกัด
เนื้อสัตว์ใช้แบบสับ บด หรือฉีกเป็นเส้นเล็ก เนื้อชิ้นใหญ่ที่เหนียวเคี้ยวยาก
ปลาแกะก้างทุกครั้ง แม้เป็นปลาเนื้อนิ่ม
อาหารทรงกลมเล็ก เช่น องุ่น มะเขือเทศเชอร์รี่ ไส้กรอก ต้องผ่าตามยาวเป็นสี่ส่วน
ถั่วทั้งเมล็ด ป๊อปคอร์น และลูกอมแข็ง ยังไม่ให้ในวัยนี้

ให้ลูกนั่งกินเสมอ ไม่ให้กินขณะเดินหรือวิ่งเล่น และมีผู้ใหญ่นั่งอยู่ด้วยตลอด

ลูกไม่ยอมกิน ทำอย่างไรดี

ช่วงหลังขวบปีแรก เด็กหลายคนกินน้อยลงจากตอน 9-11 เดือน เพราะอัตราการโตช้าลง พร้อมกับเริ่มอยากเลือกเอง คุณแม่ที่เห็นลูกเมินจานทั้งที่เคยกินเก่งจึงตกใจ แต่ส่วนใหญ่เป็นพัฒนาการตามวัยค่ะ

AAP ระบุว่าอาหารใหม่บางอย่างต้องวางให้ลูกเห็นและลองซ้ำ 10-15 ครั้ง ลูกถึงยอมรับ วิธีที่ใช้ได้ผลในบ้านส่วนใหญ่

วางอาหารใหม่คู่กับอาหารที่ลูกชอบในจานเดียวกัน ปริมาณน้อย ๆ
ให้ลูกได้หยิบเองบ้าง แม้จะเลอะ เพราะการได้จับช่วยให้กล้าลอง
กินพร้อมครอบครัว ให้ลูกเห็นผู้ใหญ่กินผักชนิดเดียวกัน
จำกัดเวลามื้อละประมาณ 20-30 นาที ถ้าลูกเลิกสนใจก็เก็บจาน ไม่ไล่ป้อน
ไม่ใช้ขนมเป็นรางวัลเมื่อกินผักหมด เพราะทำให้ผักดูเป็นของที่ต้องฝืน

ถ้าลูกเลือกกินมากจนกังวล เช่น กินได้ไม่ถึง 10 อย่าง หรือมีพฤติกรรมเลี่ยงอาหารทั้งหมวด อ่านแนวทางละเอียดใน ลูกเลือกกิน รับมืออย่างไร

เตรียมล่วงหน้าสำหรับบ้านที่พ่อแม่ทำงาน

การทำอาหารแยกให้ลูกทุกมื้อเหนื่อยเกินไปสำหรับหลายบ้าน ทางที่ประหยัดแรงที่สุดคือทำอาหารครอบครัวให้ลูกกินร่วมได้ โดยแบ่งส่วนของลูกออกมาก่อนปรุงรส แล้วผู้ใหญ่ค่อยเติมน้ำปลาหรือพริกในจานตัวเอง

ตัวอย่างการแบ่งงานในวันหยุด

ต้มน้ำซุปกระดูกไก่กับหัวไชเท้าและแครอทหม้อใหญ่ แบ่งใส่กล่องเล็กแช่แข็ง ใช้เป็นฐานแกงจืดหรือโจ๊กตลอดสัปดาห์
นึ่งฟักทอง มันฝรั่ง และมันเทศ บดแล้วแบ่งเป็นก้อนในถาดน้ำแข็ง แช่แข็งไว้ผสมข้าวในวันที่รีบ
สับหมูหรือไก่ ปั้นเป็นลูกชิ้นนิ่มก้อนเล็ก ต้มสุกแล้วแช่แข็งแยกชิ้น
หุงข้าวให้นิ่มกว่าที่ผู้ใหญ่กินเล็กน้อย และแบ่งเก็บเป็นมื้อ

อาหารที่ทำไว้ให้ทำให้เย็นเร็ว แล้วเก็บเข้าตู้เย็นหรือช่องแช่แข็งทันที เวลาอุ่นให้ร้อนจนเดือดหรือมีไอร้อนทั่วทั้งชิ้น คนให้ทั่ว แล้วพักให้อุ่นก่อนป้อน และอุ่นแค่ส่วนที่จะกินในมื้อนั้น ส่วนที่ลูกกินเหลือในจานให้ทิ้ง ไม่เก็บกลับเข้าตู้เย็น เพราะช้อนที่เข้าปากลูกนำน้ำลายลงไปในอาหาร

ถ้าฝากลูกไว้กับคุณยายหรือพี่เลี้ยง ให้เขียนตารางมื้อและปริมาณคร่าว ๆ แปะไว้ที่ตู้เย็น พร้อมรายการอาหารที่ยังไม่ให้ จะช่วยให้ทุกคนในบ้านดูแลไปในทิศทางเดียวกัน

อาหารที่ยังควรเลี่ยงหรือจำกัด

ถึงลูกจะกินอาหารครอบครัวได้แล้ว บางอย่างยังไม่เหมาะ

อาหาร	เหตุผล
อาหารที่เติมเกลือ น้ำปลา ซีอิ๊ว ผงปรุงรส	ไตเด็กเล็กรับเกลือได้จำกัด
ขนม น้ำหวาน นมเปรี้ยวหวาน	ทำให้ฟันผุ และอิ่มจนไม่กินข้าว
ไข่ดิบหรือไข่ลวกไม่สุก	เสี่ยงเชื้อซัลโมเนลลา
ปลาที่มีปรอทสูง เช่น ฉลาม ปลาอินทรีบางชนิด	ปรอทสะสม
อาหารแข็ง กลม ลื่น	เสี่ยงสำลัก
กาแฟ ชา น้ำอัดลม	มีคาเฟอีนหรือน้ำตาลสูง

น้ำผึ้งให้ได้หลัง 1 ขวบแล้ว แต่เป็นน้ำตาลเหมือนกัน ใช้นิดเดียวพอ

สัญญาณที่ควรพาลูกไปพบแพทย์

การกินน้อยเป็นบางวันไม่น่ากังวล แต่ถ้าพบข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ควรปรึกษากุมารแพทย์

น้ำหนักไม่ขึ้นหรือลดลงในการชั่งสองครั้งติดกัน
สำลักหรือไอบ่อยระหว่างกิน หรือกลืนลำบาก
อาเจียนซ้ำ ๆ หลังมื้ออาหาร
ท้องผูกเรื้อรัง ถ่ายแข็งเป็นก้อนเล็ก ๆ หรือร้องเวลาเบ่ง ดูวิธีดูแลเบื้องต้นได้ที่ ลูกท้องผูก
ผื่น ปากบวม หรือหายใจหวีดหลังกินอาหารใหม่
ซีด อ่อนเพลีย ไม่ค่อยเล่น ซึ่งเป็นอาการที่ต้องตรวจหาภาวะโลหิตจาง

คุณแม่ไม่ต้องจัดจานให้สมบูรณ์ทุกมื้อค่ะ ถ้าในหนึ่งสัปดาห์ลูกได้ข้าว ผักหลายสี ผลไม้ โปรตีนหลายชนิด และนมในปริมาณพอดี ร่างกายเขาก็ได้สิ่งที่ต้องการแล้ว มื้อที่กินน้อยวันนี้ มักถูกชดเชยด้วยมื้อที่กินเยอะในวันถัดไป