รองเท้าเด็กหัดเดิน เลือกยังไง ดูพื้น ส้น หัวรองเท้า และไซซ์

ลูกยังไม่ต้องมีรองเท้าจนกว่าจะเดินได้เองโดยไม่ต้องเกาะ และเมื่อถึงวันนั้น คู่แรกที่ดีคือคู่ที่เบา พื้นงอได้ตรงแนวนิ้วเท้า ส้นด้านหลังแข็งพอประคอง หัวกว้างให้นิ้วเท้าแผ่ได้ และมีสายรัดที่ล็อกเท้าไม่ให้ไถล ราคาหรือยี่ห้อไม่ได้บอกเรื่องเหล่านี้ ต้องจับดูและลองกับเท้าลูกจริง

ด้านล่างไล่ตั้งแต่จังหวะที่ควรเริ่มใส่ วิธีตรวจรองเท้าในร้านด้วยมือ วิธีวัดเท้าที่บ้าน ไปจนถึงท่าเดินแบบไหนที่ปกติ และแบบไหนควรให้แพทย์ดู

ใส่รองเท้าคู่แรกเมื่อไร

หน่วยโรคเท้าของ Oxford Health NHS Foundation Trust แนะนำว่าเด็กไม่ต้องใส่รองเท้าจนกว่าจะเดินได้ และไม่แนะนำรองเท้าสำหรับเด็กที่ยังนั่งรถเข็น (pram shoes) หน้าเดียวกันระบุว่าเด็กส่วนมากเริ่มคลานราว 9 เดือน และเริ่มเดินราว 11 เดือน แต่ช่วงปกติกว้างกว่านั้นมาก เด็กบางคนเดินตอน 10 เดือน บางคนเกือบ 18 เดือน (ดูช่วงอายุโดยละเอียดในเด็กเดินได้กี่เดือน)

ลำดับที่ใช้ได้จริงในบ้านเรา

ระยะของลูก	ในบ้าน	นอกบ้าน
ยังคลานหรือเกาะยืน	เท้าเปล่า หรือถุงเท้าพอดีตัว	ไม่ต้องใส่รองเท้า ใช้ถุงเท้าหรือห่มผ้าแทนถ้าอากาศเย็น
เกาะเดิน (cruising)	เท้าเปล่าบนพื้นที่ไม่ลื่น	รองเท้าพื้นนิ่มบางเมื่อต้องวางเท้าบนพื้นร้อนหรือสกปรก
เดินเองได้ไม่กี่ก้าว ล้มบ่อย	เท้าเปล่าเป็นหลัก	รองเท้าพื้นนิ่ม งอได้ทั้งแผ่น
เดินมั่นคงมาหลายสัปดาห์	เท้าเปล่าได้ตามเดิม	รองเท้าพื้นแข็งขึ้นเล็กน้อย กันของมีคมได้ แต่ยังงอที่ปลายเท้า

Better Health Channel ของรัฐวิกตอเรีย ออสเตรเลีย ระบุแนวเดียวกันว่า ช่วงหัดเดินควรให้เด็กเท้าเปล่าหรือใส่รองเท้าพื้นนิ่มให้มากที่สุด แล้วจึงเปลี่ยนเป็นพื้นที่แข็งขึ้นเมื่อเดินได้มั่นคงมาสักระยะ เหตุผลคือเด็กหัดเดินใช้ปลายนิ้วเท้าจิกพื้นและรับรู้ผิวสัมผัสผ่านฝ่าเท้าเพื่อทรงตัว พื้นที่หนาและแข็งเกินไปตัดข้อมูลส่วนนี้ออก

เท้าเปล่าในบ้าน ทำได้แค่ไหน

Oxford Health เขียนไว้สั้น ๆ ว่าการเดินเท้าเปล่าในที่ที่ปลอดภัยเป็นผลดีต่อเท้า คำว่า "ปลอดภัย" ในบ้านไทยมีจุดที่ต้องดูจริงอยู่ไม่กี่อย่าง

• พื้นกระเบื้องเงาที่เพิ่งถู หรือพื้นห้องน้ำ ลื่นกว่าที่คิด ให้รอพื้นแห้งก่อนปล่อยลูกเดิน
• ลานบ้าน ลานจอดรถ และระเบียงที่โดนแดดบ่าย พื้นปูนหรือหินร้อนพอจะทำให้ฝ่าเท้าเด็กพองได้ ตรงนี้ต้องใส่รองเท้า
• บ้านที่กำลังซ่อม มีเศษกระเบื้อง ตะปู หรือเศษแก้ว ให้ใส่รองเท้าแม้อยู่ในบ้าน
• พื้นสนามหญ้าที่มีมดคันไฟหรือหนาม ให้เดินเท้าเปล่าเฉพาะจุดที่ผู้ใหญ่ตรวจแล้ว

ถ้าพื้นบ้านเย็นจากแอร์หรือคุณแม่ไม่สบายใจ ถุงเท้าพอดีตัวที่ไม่รัดข้อเท้าเป็นทางกลาง Oxford Health แนะนำถุงเท้าเนื้อผ้าธรรมชาติที่ขนาดพอดีมากกว่าถุงเท้าแบบยืดได้ไซซ์เดียว เพราะถุงเท้าที่เล็กเกินก็บีบนิ้วเท้าได้เหมือนรองเท้าคับ ส่วนชุดหมีแบบหุ้มเท้า เมื่อลูกโตจนปลายเท้าชนปลายชุด ให้เปลี่ยนไซซ์หรือตัดส่วนเท้าออก

ตรวจรองเท้าในร้านด้วยมือ 6 จุด

ก่อนให้ลูกลอง ให้จับรองเท้าเปล่าตรวจตามนี้ ใช้เวลาไม่เกินหนึ่งนาทีต่อคู่ และตัดรุ่นที่ไม่ผ่านออกได้เร็ว

จุดตรวจ	ทำอย่างไร	ผ่านเมื่อ
พื้นรองเท้า	จับส้นกับปลายแล้วงอขึ้น	งอได้ตรงแนวโคนนิ้วเท้า ไม่งอกลางอุ้งเท้า และไม่แข็งทื่อทั้งแผ่น
ส่วนหลังส้น (heel counter)	บีบด้านหลังส้นด้วยนิ้วโป้งกับนิ้วชี้	คงรูป ไม่ยุบแบนทันที
ความบิดของตัวรองเท้า	จับหัวและส้นแล้วบิดคนละทาง	บิดได้น้อย ไม่บิดเป็นเกลียวเหมือนผ้า
หัวรองเท้า	มองจากด้านบน	กว้างและมน ด้านหน้ากว้างกว่าส้น ไม่แหลม
ส้น	วางบนโต๊ะแล้วมองด้านข้าง	แบนหรือแทบไม่มีส้นยก
การยึดเท้า	ดูสายรัด เชือก หรือตีนตุ๊กแก	ปรับรัดหลังเท้าได้ ไม่ใช่แบบสวมเฉย ๆ

ข้อมูลตารางนี้เรียงจากคำแนะนำของ Better Health Channel ที่ระบุให้หาพื้นแบนที่ยืดหยุ่นและงอได้ใกล้ปลายเท้า ส่วนหลังส้นที่แข็ง มีเชือก สายรัด หรือตัวล็อกเพื่อไม่ให้เท้าขยับในรองเท้ามากเกินไป มีที่ให้นิ้วเท้ามาก และด้านหน้ากว้างกว่าส่วนส้น ส่วน Oxford Health เพิ่มเรื่องหัวรองเท้าที่กว้างและมน ส้นที่ไม่สูง และเตือนว่ารองเท้าที่ไม่มีเชือกหรือสายรัด เด็กจะงอนิ้วจิกไว้เพื่อไม่ให้รองเท้าหลุด

ข้อที่คุณพ่อคุณแม่มักข้ามคือการงอพื้น รองเท้าหลายคู่งอได้ แต่ไปงอตรงกลางอุ้งเท้า ซึ่งเป็นจุดที่เท้าคนไม่ได้งอ อีกแบบคือพื้นยางหนาสวยแต่แข็งทั้งแผ่น ลูกจะเดินแบบยกเท้าตึง ๆ และล้มบ่อยขึ้น

วัสดุที่ใช้ได้ดีในอากาศร้อน

ผ้าใบ ผ้าตาข่าย หรือหนังนิ่มบาง ระบายเหงื่อได้ดีกว่าพลาสติกหรือยางทั้งคู่ เด็กเล็กเหงื่อออกที่เท้ามาก ใส่รองเท้ายางปิดทั้งวันในอากาศ 33-35 องศา จะเริ่มมีกลิ่นและผื่นอับชื้นที่ซอกนิ้วภายในไม่กี่วัน ถ้ารองเท้าต้องเปียกบ่อย เช่น ไปทะเลหรือสวนน้ำ ให้มีอีกคู่สำหรับน้ำโดยเฉพาะ และเลือกแบบที่มีสายรัดส้น ไม่ใช่รองเท้าแตะคีบ

ราคาแพงไม่ได้ดีกว่าเสมอ

Better Health Channel เขียนไว้ตรง ๆ ว่ารองเท้าราคาแพงไม่ได้ดีกว่าเสมอ รองเท้าที่ผ่านการตรวจ 6 จุดข้างบน และพอดีกับเท้าลูก ใช้ได้ดีพอ ๆ กันไม่ว่าจะซื้อจากห้างหรือร้านทั่วไป เงินที่ประหยัดได้ ใช้ไปกับการเปลี่ยนไซซ์ให้ทันจะคุ้มกว่า

วัดเท้าที่บ้าน และวิธีลองในร้าน

เท้าเด็กวัยหัดเดินโตเร็ว Better Health Channel ระบุว่าไซซ์อาจต้องเปลี่ยนทุกไม่กี่เดือน และควรวัดทั้งความยาวและความกว้าง ส่วน Oxford Health แนะนำให้ซื้อจากร้านที่วัดเท้าและช่วยลองให้ ถ้าร้านไม่วัดก็ให้ขอ ในไทย ร้านรองเท้าเด็กในห้างหลายแห่งมีแผ่นวัดเท้า แต่ถ้าซื้อออนไลน์ ต้องวัดเองให้แม่น

วัดเองที่บ้านแบบนี้

1. ทำตอนบ่ายหรือเย็น เท้าขยายเล็กน้อยหลังเดินมาทั้งวัน
2. ให้ลูกยืนลงน้ำหนักบนกระดาษ A4 ที่วางชิดผนัง ส้นเท้าแตะผนัง ถ้าลูกนั่ง ความยาวที่ได้จะสั้นกว่าตอนยืน
3. ใช้ดินสอตั้งตรงลากรอบเท้า แล้ววัดจากผนังถึงปลายนิ้วที่ยาวที่สุด ซึ่งบางคนเป็นนิ้วชี้ไม่ใช่นิ้วโป้ง
4. วัดทั้งสองข้าง เท้าสองข้างยาวไม่เท่ากันได้ ให้ยึดข้างที่ยาวกว่า
5. เทียบกับตารางของรุ่นนั้น ไม่ใช่ตารางกลาง เพราะเบอร์เดียวกันต่างยี่ห้อยาวไม่เท่ากัน

ถ้ารองเท้ามีแผ่นรองเท้าถอดได้ ให้ถอดแผ่นออกมาวางให้ลูกยืนบนแผ่น จะเห็นทันทีว่าปลายเท้าเหลือที่หรือชนขอบ

เวลาลองในร้าน ให้ลูกใส่ถุงเท้าแบบที่ใส่จริง ยืนลงน้ำหนัก แล้วเช็กด้วยนิ้วโป้งกดบริเวณปลายรองเท้า ต้องเหลือที่ให้นิ้วเท้าขยับได้ ไม่ชนหัวรองเท้า จากนั้นจับส้น ถ้ายกเท้าลูกขึ้นแล้วส้นหลุดออกจากรองเท้าง่าย แปลว่าหลวมเกิน ปิดท้ายด้วยการให้ลูกเดินไปกลับในร้านสัก 3-4 รอบ ดูว่าเดินเป็นธรรมชาติเหมือนเท้าเปล่าหรือเปลี่ยนท่าเดิน

เช็กว่าคู่เดิมคับแล้วหรือยัง

ทุก 2-3 เดือน หรือเร็วกว่านั้นถ้าเห็นอาการเหล่านี้

• ถอดรองเท้าแล้วมีรอยแดงที่นิ้วก้อย นิ้วโป้ง หรือหลังเท้า
• ลูกเริ่มดึงรองเท้าออกเอง หรือไม่อยากใส่ ทั้งที่เคยใส่ได้ดี
• เดินสะดุดบ่อยขึ้นในช่วงไม่กี่สัปดาห์
• ถุงเท้ามีรอยสึกที่ปลายนิ้วโป้ง

มือสองและรองเท้ารับต่อ

Oxford Health แนะนำให้เลี่ยงรองเท้ามือสอง เหตุผลที่เห็นได้ด้วยตาคือพื้นรองเท้าและส่วนหลังส้นที่ใช้มาแล้วจะสึกและยุบตามท่าเดินของเด็กคนก่อน ถ้าเด็กคนก่อนเดินลงน้ำหนักด้านในมาก รองเท้าจะเอียงด้านในอยู่แล้ว

ถ้าได้รองเท้ารับต่อจากญาติที่เพิ่งใส่ไม่กี่ครั้ง ให้วางบนโต๊ะแล้วมองจากด้านหลัง ส้นต้องตั้งตรง ไม่เอียง กดด้านในรองเท้าดูว่าแผ่นรองไม่ยุบเป็นรอยนิ้วเท้า และส่วนหลังส้นยังแข็งอยู่ ถ้าผ่านทั้งสามข้อ ใช้เป็นคู่สำรองได้ แต่คู่หลักที่ใส่ทุกวันควรเป็นของลูกเอง

ท่าเดินที่ดูแปลกแต่เป็นเรื่องปกติ

ช่วงหัดเดินเป็นช่วงที่คุณพ่อคุณแม่กังวลเรื่องเท้ามากที่สุด เพราะเด็กเกือบทุกคนเดินไม่สวย Oxford Health อธิบายว่าเด็กหัดเดินมักดูขาโก่ง เท้ากางกว้าง และเดินเซ ซึ่งเป็นท่าทรงตัวตามวัย

สิ่งที่เห็น	ปกติในวัยนี้ไหม	เมื่อไรควรให้แพทย์ดู
เท้าดูแบน ไม่มีอุ้งเท้า	ปกติ เท้าเด็กเล็กดูแบนกว่าผู้ใหญ่ในช่วง 2 ปีแรก และอุ้งเท้ามักเห็นชัดราว 6 ขวบ	ปวดเท้า แบนข้างเดียว หรือเท้าแข็งขยับไม่ได้
เดินปลายเท้าเข้าใน	พบบ่อยในเด็กวัยหัดเดิน	เป็นมาก ไม่ดีขึ้นตามวัย เป็นข้างเดียว หรือทำให้สะดุดบ่อยเมื่อถึงวัยเรียน
เดินปลายเท้าออกนอก	ส่วนใหญ่ดีขึ้นเองเมื่อการทรงตัวดีขึ้น	เป็นมาก เป็นข้างเดียว หรือมีอาการปวด
ขาโก่ง เท้ากาง	พบบ่อยในช่วงเริ่มเดิน	โก่งข้างเดียว หรือโก่งมากขึ้นแทนที่จะลดลง

ข้อมูลเรื่องอุ้งเท้าและทิศทางปลายเท้าในตารางมาจาก Better Health Channel ซึ่งระบุว่าเท้าแบนเป็นเรื่องปกติในทารกและเด็กเล็ก เด็กส่วนใหญ่ควรมีอุ้งเท้าปกติทั้งสองข้างราวอายุ 6 ปี

สิ่งที่ช่วยได้มากกว่ารองเท้าราคาแพงคือการให้ลูกเดินบนพื้นหลายแบบ ทั้งพื้นไม้ พรม หญ้า และทรายที่ไม่ร้อน แผ่นเสริมอุ้งเท้าหรือรองเท้าดัดเท้าไม่จำเป็นสำหรับเด็กที่ไม่มีอาการ และควรใช้เมื่อแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดสั่งเท่านั้น

รองเท้าตามสถานที่ที่ลูกไปบ่อย

เด็กหนึ่งคนไม่จำเป็นต้องมีหลายคู่ แต่ถ้าชีวิตประจำวันมีหลายสถานที่ การเลือกให้ตรงงานช่วยให้คู่หลักใช้ได้นานขึ้น

• ไปเนอสเซอรีหรือศูนย์เด็กเล็ก: คู่ที่ลูกถอดใส่เองได้ด้วยตีนตุ๊กแก ครูจะได้ไม่ต้องผูกเชือกให้เด็กหลายคน เขียนชื่อไว้ด้านในทั้งสองข้าง
• เดินห้าง สนามเด็กเล่น: พื้นยางบางที่งอได้ ยึดเกาะดี หัวรองเท้าหุ้มนิ้ว กันนิ้วเท้ากระแทกขอบเครื่องเล่น
• ทะเล สระน้ำ: รองเท้ารัดส้นที่ระบายน้ำได้ ไม่ใช้รองเท้าแตะคีบ เพราะเด็กวัยนี้ยังจิกนิ้วคีบไม่ได้และหลุดง่าย
• ในรถหรือรถเข็น: ไม่ต้องใส่ก็ได้ ถ้าอากาศเย็นใช้ถุงเท้า

เรื่องสายรัด ตีนตุ๊กแกสะดวกที่สุดสำหรับเด็กเล็ก แต่เมื่อแถบตีนตุ๊กแกเริ่มมีขุยผ้าติดจนติดไม่แน่น รองเท้าจะหลวมและลูกเท้าไถล ให้ใช้แปรงสีฟันเก่าแปรงขุยออกเดือนละครั้ง

ซื้อคู่แรกวันนี้ ใช้ลำดับนี้

ถ้าลูกเดินได้เองแล้วและอยากได้คู่แรกสำหรับนอกบ้าน ใช้ลำดับนี้ตัดรุ่นทีละขั้น

1. วัดเท้าทั้งสองข้างตอนเย็น ขณะลูกยืน จดความยาวไว้ในโทรศัพท์
2. ตัดรุ่นที่พื้นงอผิดจุดหรือแข็งทั้งแผ่นออกก่อน
3. ตัดรุ่นที่ส่วนหลังส้นยุบง่าย หรือไม่มีสายรัด
4. ลองใส่กับถุงเท้าจริง ยืนลงน้ำหนัก กดปลายรองเท้า และจับส้น
5. ให้ลูกเดินในร้าน ถ้าท่าเดินเปลี่ยนจากตอนเท้าเปล่ามาก ให้เปลี่ยนรุ่น
6. ตั้งเตือนในโทรศัพท์อีก 2 เดือนเพื่อเช็กไซซ์

ในบ้านยังให้ลูกเดินเท้าเปล่าได้ตามเดิม รองเท้าคู่แรกมีหน้าที่หลักคือกันเท้าจากพื้นร้อน ของมีคม และพื้นสกปรกนอกบ้าน ไม่ได้มีหน้าที่สอนให้เดิน ถ้าลูกพร้อมจะเดินแล้ว เขาจะเดินเองตามจังหวะของเขา ระหว่างนี้ลองดูวิธีจัดของเล่นที่ชวนให้ลูกลุกยืนและเดินในของเล่นเสริมพัฒนาการ และถ้ากำลังวางแผนพาลูกออกนอกบ้านบ่อยขึ้น อ่านต่อเรื่องรถเข็นเด็กมีกี่แบบ เพื่อเลือกให้เหมาะกับช่วงที่ลูกเริ่มอยากลงเดินเอง

เมื่อมีข้อสงสัยเรื่องท่าเดินหรือรูปเท้า ให้จดสิ่งที่เห็นพร้อมถ่ายคลิปลูกเดินสัก 20 วินาที แล้วนำไปให้กุมารแพทย์ดูตอนนัดตรวจพัฒนาการ คลิปช่วยได้มาก เพราะเด็กหลายคนเดินไม่เหมือนเดิมเมื่ออยู่ในห้องตรวจ