ประเด็นสำคัญ
- ผ้าอนามัยแบบสอดใส่ในช่องคลอดเพื่อซับเลือดประจำเดือน คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลแนะนำให้เปลี่ยนทุก 4 ถึง 6 ชั่วโมง หรือเร็วกว่านั้นถ้าเต็ม
- ล้างมือก่อนใส่ ถ้าไม่มีที่สอดให้ดันด้วยนิ้วชี้ลึกราว 2 ข้อนิ้ว เวลาเอาออกให้ดึงสายอย่างช้า ๆ ห่อทิชชู่แล้วทิ้งถังขยะ
- ภาวะช็อกจากสารพิษ (TSS) พบน้อยแต่ร้ายแรง ถ้ามีไข้สูงเฉียบพลัน ผื่นคล้ายผิวไหม้แดด หรือปวดเมื่อยตามตัว ให้หยุดใช้และไปโรงพยาบาลทันที
คำถามที่คนมักค้นคู่กันคือ "ใช้ยังไง" กับ "ปลอดภัยไหม" และคำตอบอยู่ที่ขั้นตอนเล็ก ๆ สามอย่าง ได้แก่ ล้างมือก่อนใส่ เปลี่ยนตามเวลา และรู้จักอาการที่ต้องหยุดใช้ ข้อมูลในหน้านี้มาจากหน้าของคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล (หน้านั้นไม่ระบุวันที่) และหน้าของ NHS ที่ตรวจทานล่าสุดปี 2566 กล่องผ้าอนามัยแต่ละยี่ห้อมีคู่มือในกล่อง ให้ยึดคู่มือนั้นเป็นหลักเมื่อรายละเอียดต่างกัน
ผ้าอนามัยแบบสอดคืออะไร
หน้าของศิริราชอธิบายว่าเป็นผ้าอนามัยที่สอดไว้ในช่องคลอดเพื่อซับเลือดประจำเดือน NHS เรียกว่า "small tubes of cotton wool" ที่สอดเข้าไปในช่องคลอด และบอกว่ามี 2 แบบ คือแบบมีที่สอดและแบบไม่มี ทั้งสองแบบมีสายสำหรับดึงออก
ข้อดีที่หน้าของศิริราชกล่าวถึง
- เหมาะกับการเล่นกีฬาและกิจกรรมกลางแจ้ง และรู้สึกสบายกว่าผ้าอนามัยแบบแผ่น
- ใช้ตอนว่ายน้ำได้ แต่ต้องรีบเปลี่ยนหลังขึ้นจากน้ำ เพราะไม่กันน้ำ
- เล็กและพกง่ายกว่าแบบแผ่น
วิธีใส่ ทีละขั้น
- ล้างมือให้สะอาดก่อนหยิบผ้าอนามัย
- ใช้นิ้วแหวกปากช่องคลอดเบา ๆ
- แบบไม่มีที่สอด ใช้นิ้วชี้ดันเข้าไปลึกราว 2 ข้อนิ้ว
- แบบมีที่สอด จับปลายที่สอดไว้ ดันกระบอกด้านในด้วยนิ้วจนผ้าอนามัยเข้าไปครบ แล้วดึงที่สอดออก
NHS ให้หลักสังเกตสั้น ๆ ว่า "If you can feel it or it hurts, it might not be in properly." ถ้ารู้สึกว่ามีอะไรค้างหรือเจ็บ แปลว่าอาจใส่ไม่เข้าที่ ให้ดึงออกแล้วลองใหม่ด้วยอันใหม่ตามคู่มือ

วิธีเอาออก
หน้าของศิริราชให้ขั้นตอนง่าย ๆ คือแหวกปากช่องคลอดเบา ๆ ค่อย ๆ ดึงสายออก ห่อด้วยทิชชู่แล้วทิ้งถังขยะ หน้านั้นไม่ได้ระบุเรื่องทิ้งลงชักโครก ผู้เขียนจึงไม่ยืนยันเรื่องนี้ ให้ดูข้อความบนกล่องของยี่ห้อที่ใช้
เปลี่ยนทุกกี่ชั่วโมง
หน้าของศิริราชแนะนำให้เปลี่ยนทุก 4 ถึง 6 ชั่วโมง หรือเร็วกว่านั้นถ้าเต็ม และอธิบายว่าการปล่อยให้ผ้าอนามัยที่เต็มแล้วค้างอยู่ทำให้ติดเชื้อและรั่วได้ NHS ในหน้า TSS ก็บอกให้ล้างมือ ทำตามคำแนะนำของผลิตภัณฑ์ และอย่าเก็บไว้นานกว่าที่จำเป็นหรือที่แนะนำ
ตัวอย่างการวางตารางเปลี่ยนในวันธรรมดา (ผู้เขียนเรียบเรียงเอง ไม่ใช่ตารางที่แหล่งกำหนด ปรับตามปริมาณเลือดของคุณ)
| ช่วงเวลา | สิ่งที่ทำ |
|---|---|
| ก่อนออกจากบ้าน | เปลี่ยนอันใหม่ |
| ช่วงพักกลางวัน | เปลี่ยน ถ้าเต็มก่อนเวลานี้ให้เปลี่ยนเร็วขึ้น |
| ก่อนเข้านอน | เอาออก แล้วใช้แบบแผ่นแทน เพราะศิริราชแนะนำว่าไม่ควรใส่ตอนนอนถ้าไม่จำเป็น |
ข้อห้ามและข้อควรระวัง
หน้าของศิริราชระบุไว้ดังนี้
- ห้ามใช้ตอนไม่มีประจำเดือน
- ถ้าไม่จำเป็น ไม่ควรใส่ตอนนอน
- ไม่ควรสอดตอนมีเพศสัมพันธ์ เพราะดันเข้าไปแล้วดึงออกยาก
- ถ้าอันที่เตรียมไว้ตกพื้น ห้ามนำกลับมาใช้เด็ดขาด
หน้านั้นไม่ได้ระบุกลุ่มคนที่ควรเลี่ยงเป็นพิเศษ นอกจากคนที่ไม่มีประจำเดือน NHS นับช่วงหลังคลอดเป็นสถานการณ์หนึ่งที่เกิด TSS ได้ ถ้าคุณเพิ่งคลอดหรือมีโรคประจำตัวที่เกี่ยวกับระบบสืบพันธุ์ ให้ถามสูตินรีแพทย์ก่อนเลือกผ้าอนามัยชนิดนี้ ส่วนเรื่องกลิ่นรอบตัวช่วงมีประจำเดือน บทความ กลิ่นตัว แก้ยังไง แยกกลิ่นบริเวณผิวภายนอกให้ดูทีละจุดได้
ปลอดภัยไหม ความเสี่ยงที่ต้องรู้
หน้าของศิริราชเตือนว่าความเสี่ยงที่ร้ายแรงที่สุดคือภาวะช็อกจากสารพิษ (Toxic Shock Syndrome หรือ TSS) ซึ่งเกี่ยวข้องกับผ้าอนามัยแบบสอดที่ซึมซับได้ดีเป็นพิเศษ หน้านั้นอธิบายว่าเกิดจากสารพิษของแบคทีเรีย Staphylococcus aureus กลุ่ม A พบน้อยแต่อาจถึงชีวิตได้ NHS ระบุว่าความเสี่ยงเกิดได้จากการใช้ผ้าอนามัยแบบสอดหรือถ้วยอนามัย และยังเกิดได้จากเหตุอื่น เช่น การใช้ฝาครอบคุมกำเนิด (diaphragm หรือ cap) หลังคลอดทางช่องคลอดหรือผ่าคลอด และแผลที่ติดเชื้อ ดังนั้นการไม่ใช้ผ้าอนามัยแบบสอดไม่ได้ตัดความเสี่ยงทั้งหมดออกไป
ในหน้าที่เปิดอ่านไม่พบตัวเลขว่าความเสี่ยง TSS สูงแค่ไหนต่อจำนวนผู้ใช้ จึงไม่ยกตัวเลขมาเอง สิ่งที่แหล่งเหล่านี้ให้ได้มีเพียงวิธีลดโอกาสและอาการเตือน
อาการเตือนที่หน้าของศิริราชระบุ
- ไข้สูงเฉียบพลัน
- ความดันต่ำ
- ท้องเสียหรืออาเจียนรุนแรง
- ผื่นคล้ายผิวไหม้แดดที่ฝ่ามือและฝ่าเท้า
- ปวดศีรษะหรือเวียนศีรษะ
- ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ
- ตา ปาก และคอแดง
- ชัก
ถ้าสงสัยว่าเป็น TSS ศิริราชแนะนำให้หยุดใช้ผ้าอนามัยแบบสอดและรีบไปพบแพทย์ทันที NHS แนะนำเพิ่มว่าไม่ควรขับรถไปโรงพยาบาลเอง ให้ขอให้คนอื่นขับไปส่งหรือเรียกรถพยาบาล

เปรียบเทียบกับถ้วยอนามัยแบบสั้น ๆ
ถ้าลังเลระหว่างผ้าอนามัยแบบสอดกับถ้วย บทความ ถ้วยอนามัย ใช้ยังไง สรุปวิธีใช้ไว้แล้ว ข้อต่างตามหน้าของ NHS คือถ้วยเก็บเลือดแทนการซับและล้างใช้ซ้ำได้ ขณะที่ผ้าอนามัยแบบสอดใช้แล้วทิ้ง ส่วนเรื่องความเสี่ยง TSS หน้าของ NHS ระบุทั้งสองอย่างไว้ในกลุ่มเดียวกัน แหล่งที่เปิดอ่านจึงไม่ได้บอกว่าอย่างใดปลอดภัยกว่ากัน
ถ้ารู้สึกแสบหรือคันหลังใช้
อาการระคายเคือง แสบ หรือคันหลังใช้ อาจมาจากผลิตภัณฑ์หลายสาเหตุ ในหน้าที่เปิดอ่านไม่มีเรื่องการแพ้ผ้าอนามัยแบบสอดโดยตรง ให้หยุดใช้ยี่ห้อนั้นก่อน และอ่านหลักปฐมพยาบาลทั่วไปใน ผื่นแพ้ครีม ปฐมพยาบาลยังไง ถ้าอาการไม่หายภายในไม่กี่วันหรือมีตกขาวผิดปกติ ให้พบสูตินรีแพทย์
เช็กลิสต์ก่อนใช้ครั้งแรก
- อ่านคู่มือบนกล่อง
- ล้างมือก่อนใส่ทุกครั้ง
- ตั้งเตือนเปลี่ยนทุก 4 ถึง 6 ชั่วโมง หรือเร็วกว่านั้นถ้าเต็ม
- ไม่ใช้ตอนไม่มีประจำเดือน และเลี่ยงใส่ตอนนอนถ้าไม่จำเป็น
- ถ้าเจ็บหรือรู้สึกว่ามีอะไรค้าง ให้ดึงออกแล้วลองใหม่ตามคู่มือ
- ถ้าเริ่มมีไข้สูง ผื่น ปวดเมื่อยตามตัว หรือท้องเสียรุนแรง ให้หยุดใช้และไปโรงพยาบาลทันที
คำถามที่พบบ่อย
ผ้าอนามัยแบบสอดทำให้เยื่อพรหมจารีขาดหรือไม่
หน้าของศิริราชระบุว่าผ้าอนามัยแบบสอดไม่ทำให้ช่องคลอดหย่อนและไม่ทำให้เยื่อพรหมจารีขาด เพราะเยื่อมีรูเปิดให้เลือดประจำเดือนไหลออกอยู่แล้ว
ผ้าอนามัยแบบสอดหลุดหายเข้าไปในตัวได้ไหม
NHS ระบุว่าผ้าอนามัยแบบสอดไม่สามารถหายเข้าไปในร่างกายได้ และหน้าของศิริราชบอกว่าสายจะไม่หลุดเข้าไปเอง ให้จับสายไว้ตอนปัสสาวะเพื่อกันเปื้อน ถ้าหาสายไม่เจอจริง ๆ ให้ไปพบแพทย์
ใส่ผ้าอนามัยแบบสอดตอนนอนได้ไหม
หน้าของศิริราชบอกว่าถ้าไม่จำเป็นไม่ควรใส่ตอนนอน หน้านั้นแนะนำให้เปลี่ยนทุก 4 ถึง 6 ชั่วโมงเช่นกัน
แหล่งอ้างอิง
- Menstrual (ผ้าอนามัยแบบสอด) | หลักสูตรเทคโนโลยีบัณฑิต สาขาเทคโนโลยีการศึกษาทางการแพทย์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
- Overview - Periods | NHS
- Toxic shock syndrome | NHS





