แมวสก็อตติช โฟลด์ นิสัยและโรคที่พบ หูพับกับข้อต่อที่เจ็บ

หูพับที่ทำให้สก็อตติช โฟลด์ดูน่ารักคืออาการของโรคกระดูกอ่อนที่เกิดจากยีนกลายพันธุ์ ไม่ใช่แค่ลักษณะภายนอก แมวหูพับทุกตัวมีโรคนี้ในระดับหนึ่ง บางตัวแสดงอาการน้อยมาก บางตัวเดินไม่ได้ เรื่องนี้เป็นข้อมูลที่คนรับเลี้ยงควรรู้ก่อนตัดสินใจ และคนที่เลี้ยงอยู่แล้วควรรู้เพื่อดูแลน้องให้สบายที่สุด ใครยังเลือกพันธุ์ไม่ได้ ดูตัวเลือกอื่นที่ สายพันธุ์แมว

หูพับมาจากอะไร และเกี่ยวกับข้อต่ออย่างไร

Science for Animal Welfare อธิบายว่า osteochondrodysplasia คือความผิดปกติของการพัฒนากระดูกอ่อน เกิดจากยีนเด่นที่เรียกว่า Fd ยีนเดียวกันที่ทำให้กระดูกอ่อนหูพับเป็นตัวเดียวกับที่ทำให้กระดูกขาและหางผิดรูป แมวที่มีหูพับจึงมียีนนี้ทุกตัว ไม่มีพาหะที่ไม่ป่วย

ลำดับเวลาที่เจ้าของควรรู้:

อายุ	สิ่งที่เกิดขึ้น
3 ถึง 4 สัปดาห์	หูเริ่มพับ
7 สัปดาห์	ในแมวที่ได้ยีนสองชุด เห็นความผิดปกติของกระดูกในภาพเอ็กซเรย์
ประมาณ 6 เดือน	ตุ่มกระดูกงอกรอบข้อใหญ่พอคลำและมองเห็นได้ในแมวที่ได้ยีนสองชุด
ตั้งแต่ราว 6 เดือน	แมวบางตัวที่ได้ยีนชุดเดียวเริ่มมีอาการป่วยชัด

สรุปคือการตรวจดูว่า "เจ้าตัวนี้เป็นไหม" ตอนอายุ 2 เดือนไม่ได้หมายความว่าปลอดภัย เพราะอาการหลายอย่างโผล่ภายหลัง

International Cat Care เขียนไว้ว่ามีอาการได้ตั้งแต่ไม่มีเลยจนถึงรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ และรายการอาการได้แก่ ไม่อยากเคลื่อนไหว ท่าทางหรือการเดินผิดปกติ เดินกะเผลก กระโดดลำบาก และขาสั้นผิดรูป

ยีนหนึ่งสำเนา กับสองสำเนา ต่างกันอย่างไร

Science for Animal Welfare ระบุว่าแมวที่ได้ยีนมาสองชุด (Fd/Fd) ป่วยหนักกว่าแมวที่ได้ชุดเดียว (Fd/fd) อย่างชัดเจน

ชนิด	ความรุนแรง	สิ่งที่เจ้าของเห็น
ได้ยีนสองชุด	หนักทุกตัว	ขาและเท้าสั้นกว้าง หางหนาแข็ง ข้อบวมตั้งแต่เด็ก เดินลำบาก บางตัวเดินไม่ได้
ได้ยีนชุดเดียว	ต่างกันมาก ตั้งแต่เบาถึงหนัก	บางตัวกระโดดได้ปกติจนอายุหลายปี บางตัวปวดและพิการ

ในทางปฏิบัติ ผู้เลี้ยงมักไม่ทราบว่าลูกแมวแต่ละตัวได้ยีนกี่ชุด เพราะดูจากภายนอกไม่ได้ จึงมีความเสี่ยงที่จะได้ตัวที่ป่วยหนัก การรับเลี้ยงแมวหูพับจึงต้องเตรียมใจว่าอาจเจออาการเมื่อไรก็ได้ และต้องมีงบพบสัตวแพทย์และเอ็กซเรย์

อาการที่บอกว่าน้องเริ่มเจ็บ

แมวซ่อนความเจ็บเก่ง อาการจึงมักถูกมองว่าเป็นนิสัย International Cat Care ในบทความข้ออักเสบในแมวและบทความสก็อตติช โฟลด์ ระบุสัญญาณที่เจ้าของควรเฝ้า:

กลุ่มอาการ	ตัวอย่างที่เห็นในบ้าน
การเคลื่อนไหว	ไม่ยอมกระโดดขึ้นที่สูง ขึ้นบันไดช้า เดินกะเผลก ตัวแข็งหลังพัก
กิจกรรมลดลง	นอนนานขึ้น เล่นน้อยลง เลือกนอนที่ไม่ต้องกระโดด
การดูแลตัวเอง	เลียขนน้อยลง ขนพันกัน เล็บยาวเพราะไม่ยอมลับ
อารมณ์	หงุดหงิดเมื่อถูกจับ แยกตัวไปอยู่คนเดียว
การขับถ่าย	พลาดกระบะทราย เพราะขอบสูงเกินไป
ท่าทาง	เดินท่าแปลก ขาสั้นผิดรูป หางหนาแข็งขยับไม่ได้

ลองวัดง่าย ๆ ที่บ้าน ทุกเดือนให้จดว่าน้องกระโดดขึ้นที่สูง 50 เซนติเมตรได้ไหม และกระโดดแบบเดิมหรือต้องเตรียมตัวนาน ถ้าเดือนก่อนขึ้นโต๊ะได้แต่เดือนนี้ขึ้นเก้าอี้ยังไม่ขึ้น ให้พาไปพบสัตวแพทย์

นิสัยของน้อง และความปวดที่ทำให้นิสัยเปลี่ยน

ไม่มีแหล่งอ้างอิงที่เชื่อถือได้ซึ่งระบุนิสัยของสก็อตติช โฟลด์ให้ตรงกันทุกตัว ที่เจ้าของเล่าบ่อยคือน้องติดคนและเงียบกว่าแมวบางสายพันธุ์ แต่นิสัยแต่ละตัวต่างกัน และการเลี้ยงดูตั้งแต่เล็กมีผลมาก สิ่งที่ควรรู้ไว้มากกว่าคือนิสัยเปลี่ยนเมื่อปวดข้อ

ตัวอย่างที่เห็นในบ้านจริง:

• น้องที่เคยกระโดดขึ้นตักเลิกขึ้นมา เจ้าของคิดว่าน้องหยิ่ง ที่จริงอาจกระโดดไม่ไหว
• น้องที่เคยให้อุ้มเริ่มขู่เมื่อถูกจับสะโพกหรือหาง เจ้าของคิดว่าอารมณ์เสีย ที่จริงอาจเจ็บ
• น้องเลิกเล่นของเล่น แล้วนอนอยู่ที่เดิมทั้งวัน เจ้าของคิดว่าแก่ ที่จริงอายุอาจยังไม่ถึง 2 ปี
• น้องฉี่นอกกระบะ เจ้าของคิดว่าประท้วง ที่จริงขอบกระบะสูงเกินไป

ถ้าพฤติกรรมของน้องเปลี่ยนโดยไม่มีเหตุ ให้ถือว่าเป็นอาการทางกายก่อน แล้วนัดสัตวแพทย์ ก่อนจะปรับการฝึก ของเล่นที่ช่วยให้น้องขยับโดยไม่กระโดด เช่น ไม้ตกแมวเล่นระดับพื้น ดู ของเล่นแมว

จัดบ้านให้น้องเดินและขับถ่ายได้โดยไม่เจ็บ

International Cat Care แนะนำการปรับบ้านสำหรับแมวข้อเสื่อม ใช้ได้เลยกับน้องหูพับตั้งแต่ยังไม่มีอาการ:

• เตียงนุ่มวางในที่เงียบ ไม่มีลมโกรก อยู่ในระดับที่ขึ้นลงได้ง่าย
• ทางลาดหรือขั้นบันไดเตี้ยไปยังโซฟา เตียง และหน้าต่างที่แมวชอบนั่ง
• กระบะทรายขอบต่ำ ทรายเม็ดนุ่ม ดูตัวเลือกที่ ทรายแมว
• ชามอาหารและน้ำวางที่พื้นหรือยกสูงเล็กน้อย เพื่อไม่ต้องก้มหรือปีน
• พรมหรือเสื่อกันลื่นบนพื้นเรียบ
• ช่วยแปรงขนและตัดเล็บเมื่อน้องทำเองไม่ได้ ดู วิธีตัดเล็บแมว

ถ้าอยู่คอนโด การเตรียมการเคลื่อนที่ในแนวระดับสำคัญกว่าแนวตั้ง ปรับตามตัวอย่างที่ เลี้ยงแมวในคอนโด แต่เลี่ยงต้นไม้แมวสูงที่ต้องกระโดดขึ้นหลายชั้น

สัตวแพทย์ทำอะไรให้ได้บ้าง

การวินิจฉัยใช้พันธุ์ของแมว การตรวจร่างกาย และเอ็กซเรย์ ตามที่ International Cat Care ระบุ ส่วนการรักษา ไม่มีวิธีรักษาที่โรคเอง สัตวแพทย์ช่วยได้ด้วยการจัดการความเจ็บปวด และให้คำแนะนำเรื่องบ้าน ในหน้าข้ออักเสบ International Cat Care ระบุเพิ่มว่าสัตวแพทย์ใช้ยาแก้ปวดและลดอักเสบในขนาดต่ำที่สุดที่ได้ผล อาจมียาฉีดรายเดือนในบางประเทศ และช่วยวางแผนควบคุมน้ำหนัก

หลักที่เจ้าของต้องจำ:

1. ห้ามให้ยาของคนกับแมว หลายตัวเป็นพิษต่อแมว
2. ไม่ให้ยาแก้ปวดที่เหลือจากครั้งก่อนเอง ต้องผ่านสัตวแพทย์ทุกครั้ง
3. ใช้วิดีโอเดินของน้องที่ถ่ายที่บ้านให้หมอดู เพราะในคลินิกแมวมักเกร็งแล้วเดินไม่เหมือนเดิม
4. ควบคุมน้ำหนัก น้ำหนักเกินเพิ่มภาระข้อโดยตรง ดูเรื่องอาหารที่ อาหารแมวโต
5. ติดตามผลทุก 3 ถึง 6 เดือน หรือตามที่สัตวแพทย์นัด

Science for Animal Welfare ระบุว่าโรคนี้ก้าวหน้าตลอดชีวิต ยาแก้ปวดช่วยได้แต่การใช้ระยะยาวมีผลข้างเคียง และการผ่าตัดช่วยได้เพียงบางส่วน เมื่อน้องปวดจนใช้ชีวิตไม่ได้ สัตวแพทย์จะคุยทางเลือกกับเจ้าของ

ถ้ากำลังตัดสินใจรับแมวตัวใหม่

ลองถามตัวเองก่อนว่าอยากได้อะไรจากสก็อตติช โฟลด์ ถ้าเหตุผลคือหน้ากลมและตาโต มีแมวที่ไม่ต้องเสี่ยงเรื่องนี้ ถ้าเป็นเรื่องหูพับล้วน ๆ ก็ต้องยอมรับว่าหูพับคืออาการของโรค

ทางเลือกที่ปลอดภัยกว่า:

• แมวหูตั้งสายสก็อตติช ซึ่งไม่มียีน Fd จึงไม่เป็นโรคนี้ ถามผู้เลี้ยงเรื่องประวัติครอกและสัตวแพทย์ที่ตรวจ
• แมวพันธุ์อื่นที่หน้ากลม ขนสั้นหนา ดูภาพรวมที่ สายพันธุ์แมว
• แมวโตที่รอบ้าน มีนิสัยที่เห็นแล้ว ไม่ต้องรอ 6 เดือนเพื่อดูว่าจะเป็นอย่างไร ดู คู่มือเลี้ยงแมวสำหรับมือใหม่

ถ้ายังจะรับแมวหูพับ ให้ถามผู้เลี้ยงก่อนจ่ายเงิน:

คำถาม	ทำไมต้องถาม
พ่อแม่เป็นหูพับทั้งคู่หรือไม่	พ่อแม่หูพับทั้งสองโอกาสได้ยีนสองชุดสูง ซึ่งป่วยหนัก
มีลูกในครอกที่หูตั้งไหม	บอกว่าไม่ได้ยีนกี่ตัว
มีผลเอ็กซเรย์หรือการตรวจข้อของพ่อแม่ไหม	บอกระดับความรุนแรงในสายนี้
ลูกแมวอายุกี่สัปดาห์ และเคยตรวจโดยสัตวแพทย์ไหม	หูพับตอน 3 ถึง 4 สัปดาห์ อาการข้อจึงยังไม่เห็น
รับคืนได้ไหมถ้าป่วยหนัก	เตรียมแผนก่อนผูกพัน

วางแผนค่าใช้จ่ายและเวลาไว้ล่วงหน้า

แมวที่มีโรคข้อเรื้อรังคือภาระระยะยาว ไม่ใช่ค่าใช้จ่ายครั้งเดียว ให้กันงบไว้สามส่วน คือค่าตรวจและเอ็กซเรย์ครั้งแรกเพื่อรู้ระดับของโรค ค่ายาและติดตามผลทุก 3 ถึง 6 เดือน และค่าปรับบ้านซึ่งซื้อครั้งเดียว ราคาแต่ละคลินิกต่างกัน ให้ขอใบประเมินจากสัตวแพทย์ที่จะดูแลน้อง ไม่ควรเดาจากตัวเลขของคนอื่น และเวลาที่ต้องใช้ก็สำคัญพอกัน ทุกวันต้องดูว่าน้องกินน้ำ ปัสสาวะ และเดินได้ตามปกติหรือไม่

ตารางสังเกตประจำเดือนสำหรับเจ้าของแมวหูพับ

ทำเป็นนิสัยวันที่ 1 ของทุกเดือน ใช้เวลาไม่ถึง 10 นาที

รายการ	วิธีทำ	ถ้าแย่ลง
ชั่งน้ำหนัก	อุ้มแมวขึ้นเครื่องชั่งแล้วลบน้ำหนักตัวเอง	เปลี่ยนต่อเนื่อง 2 เดือนโดยไม่รู้สาเหตุ ให้ปรึกษาหมอ
ทดสอบกระโดด	วางเก้าอี้หรือเบาะสูง 30 ถึง 50 เซนติเมตร จดว่าขึ้นได้ไหม	ขึ้นไม่ได้หรือต้องลังเลนาน
ตรวจหางและเท้า	คลำช้า ๆ ดูว่าแข็ง บวม หรือแมวหนีมือ	พบก้อนหรือแมวร้องเสียงดัง
กระบะทราย	ดูว่ามีพลาดข้างกระบะหรือไม่	พลาดบ่อยกว่าเดิม
วิดีโอเดิน 30 วินาที	ถ่ายตอนแมวเดินปกติ	เดินท่าต่างจากเดือนก่อน

ถ้าแมวไม่กินอาหาร ซ่อนตัว หรือร้องเมื่อถูกแตะ ดู สัญญาณแมวป่วย ประกอบ

พาไปหาสัตวแพทย์ทันทีถ้า

• แมวเดินไม่ได้หรือลากขาหลัง
• ร้องเมื่อถูกจับขา หาง หรือหลัง
• ข้อบวม ร้อน หรือแมวเลียที่ข้อเดิมไม่หยุด
• ยืนเบ่งฉี่แล้วไม่ออก หรือไม่ปัสสาวะทั้งวัน ดู แมวฉี่ไม่ออก
• เลิกกินอาหารเกินหนึ่งวัน

สำหรับน้องที่ปกติดีอยู่ การนัดตรวจข้อกับสัตวแพทย์ปีละครั้ง พร้อมเอ็กซเรย์ตามที่หมอเห็นสมควร ช่วยจับความเปลี่ยนแปลงก่อนที่น้องจะแสดงอาการให้เห็น