กำจัดฝุ่นในบ้านให้ได้ผล ลดที่ต้นทางก่อน แล้วค่อยเช็ดและดูดฝุ่นให้ถูกวิธี

เช็ดฝุ่นแล้วสามวันเริ่มเห็นฝุ่นบางๆ บนโต๊ะอีกครั้ง เป็นเรื่องที่ทุกบ้านเจอ เพราะฝุ่นไม่ได้อยู่กับที่ มันเข้ามาจากนอกบ้านทางหน้าต่างและรองเท้า เกิดขึ้นในบ้านจากการทำอาหารและใยผ้า และถูกยกขึ้นอากาศทุกครั้งที่เราเดินหรือปัด ถ้าจะกำจัดฝุ่นให้ได้ผล ต้องคิดเป็นสามระดับ คือลดแหล่ง เก็บฝุ่นด้วยวิธีที่ไม่ฟุ้ง และควบคุมความชื้น

ฝุ่นในบ้านมาจากไหน

EPA อธิบายว่า อนุภาคในบ้านรวมทั้งที่เข้ามาจากอากาศภายนอก และที่เกิดในบ้านเอง อนุภาคจากภายนอกเข้ามาทางประตู หน้าต่าง และช่องแคบๆ ส่วนแหล่งภายในมีหลายอย่าง

แหล่ง	ตัวอย่าง	วิธีลด
ทำอาหาร	อาหารไหม้ ควันน้ำมัน	ใช้ฮูดหรือพัดลมดูดอากาศ ใช้น้ำมันจุดเกิดควันสูง ไม่ปล่อยให้อาหารไหม้
การเผาไหม้	เทียน ธูป บุหรี่ เตาถ่าน	ไม่จุดในห้องปิด ไม่สูบบุหรี่ในบ้าน ไม่ใช้เตาถ่านในร่ม
ฝุ่นตกสะสม	ใยผ้า ผิวหนัง ฝุ่นจากนอกบ้าน	เช็ดและดูดสม่ำเสมอ
สารชีวภาพ	เกสร สปอร์รา ขนสัตว์ มูลไรฝุ่น	ควบคุมความชื้น ซักผ้าปู ดูแลสัตว์เลี้ยง
ผลิตภัณฑ์ในบ้าน	สเปรย์ปรับอากาศ น้ำยาทำความสะอาดที่ทำปฏิกิริยากับโอโซน	ลดการใช้ ระบายอากาศ
เครื่องใช้สำนักงาน	เครื่องปริ้นเลเซอร์ ถ่ายเอกสาร	วางในที่ระบายอากาศ

EPA ระบุว่า ฝุ่นในบ้านคือฝุ่นตกสะสมจากหลายแหล่ง และสามารถถูกยกขึ้นอากาศอีกด้วยการทำความสะอาด การดูดฝุ่น และการเดิน

หลักข้อแรก ลดแหล่งฝุ่นก่อน

EPA สรุปว่า ปกติแล้ววิธีที่ดีที่สุดในการลดอนุภาคในบ้านคือการลดแหล่งกำเนิด ทำได้จริงในบ้านทั่วไปดังนี้

• ถอดรองเท้าที่ประตู วางพรมเช็ดเท้าทั้งด้านนอกและด้านใน
• ไม่ให้สูบบุหรี่ในบ้าน ห้ามใช้เตาถ่านหรือย่างในร่ม
• ระวังไม่ให้อาหารไหม้ ใช้น้ำมันที่ทนความร้อนเมื่อผัดไฟแรง
• ลดเทียนหอม ธูป และสเปรย์ปรับอากาศ ถ้าจำเป็นให้เปิดหน้าต่าง
• ปิดหน้าต่างเมื่อมลพิษหรือเกสรข้างนอกสูง
• ใช้เครื่องปรับอากาศหรือเครื่องพิมพ์ในที่ที่ระบายอากาศดี

EPA แนะนำใช้ฮูดดูดควันขณะทำอาหาร โดยเฉพาะที่ระบายออกนอกบ้าน และเปิดต่ออีก 10 ถึง 20 นาทีหลังทำเสร็จ ถ้าไม่มีฮูด ให้เปิดหน้าต่างหรือใช้พัดลมดูดอากาศ

เช็ดฝุ่นให้ฝุ่นอยู่กับผ้า ไม่ลอยกลับ

ไม้ปัดขนไก่และผ้าแห้งทำให้ฝุ่นลอยแล้วตกที่เดิม EPA แนะนำให้เช็ดฝุ่นด้วยผ้าชื้น เพราะการทำให้ผ้าชื้นช่วยไม่ให้ฝุ่นที่ตกสะสมกลับขึ้นไปในอากาศ

1. เปิดหน้าต่างให้อากาศผ่านก่อนเริ่ม
2. ใช้ผ้าไมโครไฟเบอร์ชื้นหมาด ไม่เปียกจนหยดน้ำ
3. เช็ดจากบนลงล่าง พัดลมเพดาน ชั้นสูง โต๊ะ และบัวพื้น
4. พับผ้าให้ด้านสะอาดทุกครั้งที่สกปรก และซักผ้าหลังใช้
5. เช็ดสิ่งของที่เก็บฝุ่นมาก เช่น หน้าจอทีวี ชั้นหนังสือ โคมไฟ

ถ้าจำเป็นต้องปัดของที่ผ้าชื้นเช็ดไม่ได้ เช่น ใบพัดลม ให้ใช้เครื่องดูดฝุ่นหัวแปรงนุ่ม หัวแปรงนุ่มและอุปกรณ์เสริมที่เหมาะกับงานนี้อยู่ในคู่มือเลือกซื้อเครื่องดูดฝุ่น

ดูดฝุ่นให้ได้ผล

EPA แนะนำให้ดูดฝุ่นพรมและเฟอร์นิเจอร์สัปดาห์ละครั้ง หรือบ่อยกว่านั้น และพิจารณาเครื่องที่มีไส้กรอง HEPA เพื่อช่วยลดการสะสมของฝุ่น ผู้ที่เป็นหอบหืดหรือภูมิแพ้ควรออกจากพื้นที่ที่กำลังดูด

• ดูดช้า ซ้ำสองทางตัดกัน บนพรมจะเก็บฝุ่นลึกได้ดีกว่าดูดเร็วทางเดียว
• ดูดซอกโซฟา ขอบห้อง ใต้เตียง และใต้เฟอร์นิเจอร์ที่เข้าถึงได้
• เทหรือเปลี่ยนถุงเก็บฝุ่นก่อนเต็ม ถุงที่เต็มเกินลดแรงดูด
• ล้างหรือเปลี่ยนไส้กรองตามคู่มือ
• ถ้าเลือกซื้อใหม่ ดูหลักเลือกในคู่มือเลือกซื้อเครื่องดูดฝุ่น

ควบคุมความชื้น ลดไรฝุ่นที่ต้นเหตุ

AAAAI ระบุว่า ไรฝุ่นเจริญได้ดีที่อุณหภูมิตั้งแต่ราว 70 องศาฟาเรนไฮต์ขึ้นไป และความชื้นสูงกว่า 75 เปอร์เซ็นต์ และให้ลดความชื้นด้วยเครื่องลดความชื้นหรือเครื่องปรับอากาศ ส่วน ACAAI แนะนำให้เก็บความชื้นในบ้านระหว่าง 30 ถึง 50 เปอร์เซ็นต์

• ใช้เครื่องวัดความชื้นราคาไม่แพงวางในห้องนอน
• ใช้เครื่องปรับอากาศหรือเครื่องลดความชื้นในช่วงฝนตก
• ระบายอากาศในห้องน้ำและครัว
• ซ่อมรอยรั่วที่ทำให้ผนังชื้น

ถ้าความชื้นสูงเรื้อรัง ฝุ่นจะไม่ใช่ปัญหาเดียว ราจะตามมา การกำจัดไรฝุ่นที่ห้องนอนต้องซักเครื่องนอนทุกสัปดาห์และดูแลหมอน ดูซักหมอนหนุน และใช้ปลอกกันไรฝุ่น

ห้องนอนและผ้า จุดที่ฝุ่นสะสมมากที่สุด

AAAAI ระบุให้ครอบที่นอน กล่องสปริง และหมอนด้วยปลอกกันสารก่อภูมิแพ้ และซักเครื่องนอนทุกสัปดาห์ในน้ำร้อน 130 องศาฟาเรนไฮต์ ถ้าผ้าทนความร้อนได้ ACAAI เพิ่มว่าให้เลี่ยงเครื่องนอนที่ยัดโฟมยางหรือนุ่น

ที่	ปัญหา	วิธีลด
ที่นอนและหมอน	เก็บไรฝุ่นและเหงื่อ	ปลอกกันไรฝุ่น ซักปลอกทุกสัปดาห์
ผ้าม่าน	เก็บฝุ่นจากหน้าต่าง	ดูดฝุ่นเดือนละครั้ง ซักตามฤดู
พรม	เก็บฝุ่นลึก	ดูดสัปดาห์ละครั้ง หรือใช้พรมที่ซักได้
ตุ๊กตาและของเล่นผ้า	เก็บฝุ่นและไร	ซักตามป้าย จำกัดจำนวนในห้องนอน
ชั้นหนังสือเปิด	ฝุ่นตกบนปกหนังสือ	เช็ดด้วยผ้าชื้น ใช้ตู้ปิดถ้าฝุ่นมาก

เครื่องฟอกอากาศและไส้กรอง

EPA ระบุว่าเครื่องฟอกอากาศแบบพกพาและการอัปเกรดไส้กรองเครื่องปรับอากาศส่วนกลางเป็นระดับ MERV 13 หรือสูงสุดที่ระบบรองรับ เป็นทางเลือกที่ช่วยลดอนุภาคในบ้านได้ โดยควรปรึกษาช่างก่อนเปลี่ยนไส้กรอง และเปลี่ยนตามกำหนดเวลา เครื่องฟอกไม่ได้ทดแทนการเช็ดและดูด เพราะฝุ่นที่ตกพื้นผิวไม่ถูกดูดเข้าเครื่อง ส่วนการตัดสินใจว่าบ้านเราควรมีหรือไม่ ดูเครื่องฟอกอากาศจำเป็นไหม

แอร์ พัดลม และม่าน ตัวปล่อยฝุ่นที่คนมักลืม

เปิดแอร์แล้วมีฝุ่นดำเกาะที่ช่องลมออก หรือเปิดพัดลมแล้วห้องมีกลิ่นฝุ่น แปลว่าเครื่องกำลังเป่าฝุ่นที่สะสมกลับเข้าห้อง เช็ดโต๊ะทุกวันก็ไม่ช่วยถ้าแหล่งนี้ยังอยู่

จุด	สัญญาณว่าถึงเวลา	ทำยังไง	ความถี่ที่ใช้ได้
แผ่นกรองแอร์ในบ้าน	เห็นฝุ่นเทาเป็นแผ่นบนตะแกรง	ปิดเบรกเกอร์แอร์ ถอดแผ่นกรอง ดูดฝุ่นด้านหน้า ล้างน้ำจากด้านหลัง ผึ่งให้แห้งในร่ม	ทุก 2 ถึง 4 สัปดาห์ ถ้าเปิดทุกวัน
ใบพัดลมและตะแกรง	ฝุ่นเกาะขอบใบเป็นเส้น	ถอดปลั๊ก ถอดตะแกรง เช็ดผ้าชื้นหมาด	ทุกเดือน
ผ้าม่าน	เคาะแล้วมีฝุ่นลอย	ดูดด้วยหัวแปรงจากบนลงล่าง	ทุกเดือน ซักทุก 3 ถึง 6 เดือน
ช่องลมเครื่องฟอกอากาศ	แผ่นกรองหยาบมีฝุ่นหนา	ดูดฝุ่นแผ่นกรองหยาบตามคู่มือ	ทุก 2 สัปดาห์

ถ้าล้างแผ่นกรองแล้วแอร์ยังมีกลิ่นอับหรือน้ำหยด ปัญหาอยู่ที่คอยล์และถาดน้ำทิ้งด้านใน ขั้นตอนที่ทำเองได้และจุดที่ควรให้ช่างทำอยู่ในเรื่องล้างแอร์เอง

วันที่ค่าฝุ่น PM2.5 ข้างนอกสูง ปิดบ้านให้ถูกวิธี

ฝุ่นละเอียดจากภายนอกเข้าบ้านได้ทางหน้าต่าง ช่องใต้ประตู และรอยต่อวงกบ ตามที่ EPA อธิบายไว้ในเรื่องแหล่งอนุภาคในบ้าน ช่วงปลายปีถึงต้นปีที่หลายจังหวัดค่าฝุ่นขึ้นสูง ให้เปลี่ยนวิธีดูแลบ้านชั่วคราว

1. เช็กค่าฝุ่นก่อนเปิดหน้าต่างตอนเช้า ถ้าค่าสูง ให้ปิดหน้าต่างทั้งวัน
2. อุดช่องใต้ประตูด้วยแถบยางกันฝุ่น ช่องที่เห็นแสงลอดได้คือช่องที่ฝุ่นลอดได้
3. เปิดแอร์โหมดหมุนเวียนอากาศภายใน ไม่ดึงอากาศจากนอกบ้าน
4. งดกวาดพื้นด้วยไม้กวาด ใช้ม็อบชื้นหรือเครื่องดูดฝุ่นแทน เพราะไม้กวาดยกฝุ่นละเอียดขึ้นอากาศ
5. งดทอดหรือย่างที่มีควันมากในวันที่ปิดบ้าน ถ้าจำเป็นให้เปิดฮูดดูดควันตลอดเวลาที่ทำอาหาร
6. เมื่อค่าฝุ่นลดลงแล้ว เปิดหน้าต่างระบายอากาศ 15 ถึง 30 นาที เพื่อไล่ความชื้นและกลิ่นที่สะสมระหว่างปิดบ้าน

ห้องที่ใช้นอนควรเป็นห้องที่ปิดได้สนิทที่สุดของบ้าน เพราะเราอยู่ในห้องนี้ต่อเนื่อง 7 ถึง 8 ชั่วโมง ถ้าต้องการรายละเอียดการปิดบ้าน การอุดช่อง และการเลือกหน้ากาก ดูต่อที่ป้องกันฝุ่น PM2.5 ในบ้าน

ข้อผิดพลาดที่ทำให้ฝุ่นกลับมาเร็ว

ข้อผิดพลาด	ผลที่ตามมา	ทำแทนอย่างไร
ปัดฝุ่นด้วยไม้ขนไก่แห้ง	ฝุ่นลอยแล้วตกที่เดิม	ใช้ผ้าชื้นหมาด
ดูดฝุ่นแล้วอยู่ในห้อง	หายใจเอาฝุ่นที่ดูดไม่หมดเข้าไป โดยเฉพาะผู้เป็นภูมิแพ้	ออกจากห้องขณะดูด หรือสวมหน้ากาก
เปิดหน้าต่างช่วงมลพิษสูง	ฝุ่นข้างนอกเข้ามาเพิ่ม	ปิดหน้าต่างช่วงนั้น เปิดตอนอากาศดี
ไม่เปลี่ยนไส้กรองตามกำหนด	กรองอุดตัน ฝุ่นหลุดผ่าน	ตั้งเตือนเปลี่ยนไส้กรอง
สะสมของเต็มชั้นเปิด	ฝุ่นเกาะมาก เช็ดยาก	ลดของตั้งโชว์ หรือเก็บในตู้ปิด
ปล่อยห้องชื้น	ไรฝุ่นและราเพิ่ม	คุมความชื้นให้ 30 ถึง 50 เปอร์เซ็นต์

สัตว์เลี้ยงและต้นไม้ในบ้าน

EPA ระบุว่าขนสัตว์และสะเก็ดผิวสัตว์ (pet dander) เป็นส่วนหนึ่งของสารชีวภาพที่อาจพบในฝุ่นในบ้าน ถ้าเลี้ยงสัตว์ ลองทำดังนี้

1. แปรงขนนอกบ้านหรือในห้องที่ไม่ใช่ห้องนอน
2. ซักผ้าปูที่นอนสัตว์ทุกสัปดาห์
3. ดูดฝุ่นเก้าอี้และโซฟาที่สัตว์ขึ้นบ่อยทุกสัปดาห์
4. ไม่ให้สัตว์เข้านอนบนเตียงของคนที่เป็นภูมิแพ้
5. เช็ดอุ้งเท้าหลังเข้าบ้านถ้าเดินนอกบ้านบ่อย

ต้นไม้ในบ้านเองไม่ใช่แหล่งฝุ่นหลัก แต่ดินที่ชื้นตลอดทำให้ห้องชื้นและราเกิดได้ รดน้ำพอดีและเช็ดใบด้วยผ้าชื้นหมาดจะช่วยได้

แผนสัปดาห์ละ 30 นาที

ความถี่	งาน
ทุกวัน	ถอดรองเท้าที่ประตู เปิดฮูดขณะทำอาหาร เช็ดน้ำในห้องน้ำ
ทุกสัปดาห์	เช็ดผ้าชื้นทุกห้อง ดูดฝุ่นพรมและโซฟา ซักปลอกหมอนและผ้าปู
ทุกเดือน	ดูดฝุ่นผ้าม่าน ปัดพัดลม ตรวจความชื้น
ทุก 3 ถึง 6 เดือน	ซักม่านและตัวหมอน เปลี่ยนไส้กรองตามกำหนด

ฝุ่นไม่เคยหมดไปจากบ้าน แต่ถ้าลดที่ต้นทาง เช็ดแบบไม่ฟุ้ง และคุมความชื้น ปริมาณที่เห็นบนพื้นผิวจะลดลงชัดเจนและช้าลงมากกว่าเดิม