กรงกระต่าย เลือกอย่างไร ขนาด พื้นกรง และแบบที่อยู่ได้จริง

กรงกระต่ายที่ดีต้องผ่านสามข้อ คือพื้นกว้างพอให้กระต่ายกระโดดได้อย่างน้อย 3 ก้าวและนอนเหยียดตัวได้ทุกทิศ สูงพอให้ยืนสองขาโดยหูไม่ชนเพดาน และพื้นไม่ทำร้ายฝ่าเท้า กรงสำเร็จรูปส่วนใหญ่ที่วางขายผ่านข้อแรกได้ยาก จึงควรมองกรงเป็นบ้านนอน แล้ววางแผนพื้นที่วิ่งเพิ่มตั้งแต่วันแรก

กรงอย่างเดียวพอไหม หรือต้องมีคอกวิ่งด้วย

คำถามนี้ต้องตอบก่อนเปิดดูรุ่นกรง เพราะคำตอบเปลี่ยนงบและขนาดของที่ต้องซื้อทั้งหมด

แหล่งอ้างอิงสองแหล่งที่ใช้ในหน้านี้ให้ตัวเลขต่างกันมาก Merck Veterinary Manual ให้ขนาดกรงขั้นต่ำสำหรับกระต่าย 1 ตัว โดยแยกตามขนาดพันธุ์ และบอกชัดว่ากระต่ายต้องได้ออกนอกกรงทุกวันในพื้นที่ปลอดภัยที่มีคนดู ส่วน RSPCA มองพื้นที่ทั้งหมดรวมกัน คือที่นอนกับที่วิ่งต่อถึงกัน สำหรับกระต่ายขนาดกลาง 2 ตัวขั้นต่ำ 3 x 2 x 1 เมตร และยิ่งใหญ่ยิ่งดี

สองตัวเลขนี้ไม่ได้ขัดกัน ถ้าอ่านให้ถูก ตัวเลขของ Merck คือ "ขนาดเล็กที่สุดของกรงนอน" ที่ใช้ได้เมื่อกระต่ายได้ออกวิ่งทุกวัน ส่วนของ RSPCA คือ "พื้นที่ที่กระต่ายใช้ชีวิตจริง" ถ้าไม่มีเวลาปล่อยวิ่งทุกวัน พื้นที่ทั้งหมดต้องเข้าใกล้ตัวเลขของ RSPCA

ใช้เกณฑ์นี้ตัดสินใจ

สถานการณ์ในบ้าน	ที่อยู่ที่เหมาะ
มีคนอยู่บ้านเย็นถึงค่ำ ปล่อยวิ่งได้วันละหลายชั่วโมง	กรงนอนขนาดตามเกณฑ์ Merck หรือใหญ่กว่า บวกพื้นที่วิ่งในห้องที่กันของอันตรายแล้ว
ทำงานนอกบ้านทั้งวัน ปล่อยวิ่งได้แค่ช่วงสั้น	คอกรั้วกั้นใหญ่ที่มีที่นอนอยู่ข้างใน ให้กระต่ายขยับได้ตลอดวัน
เลี้ยง 2 ตัวขึ้นไป	คอกรั้วกั้นหรือห้องกันเฉพาะ กรงสำเร็จรูปใบเดียวแทบไม่พอสำหรับสองตัว
ห้องเช่าเล็ก ไม่มีมุมว่าง	คิดใหม่ก่อนรับ หรือเลือกสัตว์ที่ต้องการพื้นที่น้อยกว่า

ถ้ายังไม่ได้รับกระต่าย อ่านภาพรวมการเตรียมตัวใน เลี้ยงกระต่ายสำหรับมือใหม่ ก่อน แล้วค่อยกลับมาเลือกกรง

ขนาดขั้นต่ำเป็นตัวเลข แปลงเป็นเซนติเมตรให้แล้ว

ตาราง Merck ให้ขนาดกรงขั้นต่ำสำหรับกระต่าย 1 ตัว ดังนี้

ขนาดพันธุ์	ขนาดพื้นขั้นต่ำ	ความสูง	ตัวอย่างพันธุ์ที่มักจัดอยู่กลุ่มนี้
พันธุ์เล็ก	46 x 61 ซม.	ต้องพอให้ยืนสองขา	เนเธอร์แลนด์ดวาร์ฟ ฮอลแลนด์ลอป
พันธุ์กลางถึงใหญ่	61 x 76 ซม.	ต้องพอให้ยืนสองขา	มินิเร็กซ์ ไลอ้อนเฮด ตัวโตเต็มที่
พันธุ์ยักษ์	76 x 91 ซม.	41 ถึง 46 ซม.	เฟลมมิชไจแอนต์

ถ้าเลี้ยงมากกว่า 1 ตัว Merck ระบุว่าต้องเพิ่มพื้นที่ ส่วนการจัดกลุ่มพันธุ์ในคอลัมน์ขวาเป็นการจัดคร่าวๆ ของเรา ให้ดูน้ำหนักจริงตอนโตแทนชื่อพันธุ์ เพราะกระต่ายลูกผสมที่ขายในไทยหลายตัวโตกว่าที่ผู้ขายบอก

ส่วน RSPCA วางหลักเพิ่มสองข้อที่ใช้วัดกรงได้ทันที คือกระต่ายต้องนอนเหยียดตัวได้เต็มที่ในทุกทิศทางและหมุนตัวได้อิสระ และความสูงต้องพอให้ยืนสองขาโดยปลายหูไม่แตะหลังคา ขั้นต่ำ 1 เมตรสำหรับพื้นที่รวม

วิธีวัดกับตัวกระต่ายจริง

1. วัดความยาวลำตัวตอนนอนเหยียด จากจมูกถึงปลายเท้าหลัง
2. พื้นกรงด้านยาวควรยาวกว่าลำตัวเหยียดอย่างน้อยหลายเท่า เพื่อให้กระโดดได้ หลังหักพื้นที่กระบะขับถ่ายและบ้านหลบออกแล้ว
3. วัดความสูงตอนยืนสองขาถึงปลายหู (ตั้งขนมไว้สูงๆ ให้ยืนแล้ววัด) แล้วเทียบกับความสูงภายในกรง ไม่ใช่ความสูงรวมขาตั้ง

สมมติว่ากระต่ายโตเต็มที่ยาวราว 40 ซม. ตอนเหยียด กรงขนาด 61 x 76 ซม. ที่วางกระบะขับถ่าย 30 x 40 ซม. และบ้านหลบอีกหนึ่งหลัง จะเหลือที่ว่างจริงแค่ราวครึ่งหนึ่ง กระต่ายนอนได้ แต่กระโดดไม่ได้ กรงแบบนี้จึงใช้ได้เฉพาะช่วงนอนและช่วงไม่มีคนดู

พื้นกรง ซี่ลวดหรือพื้นทึบ

นี่คือจุดที่สองแหล่งให้น้ำหนักต่างกัน และเจ้าของต้องเลือกเอง

RSPCA แนะนำพื้นทึบกันลื่น และให้เลี่ยงพื้นซี่ลวดหรือซี่กรง เพราะทำให้เท้าเจ็บได้ ส่วน Merck บอกว่าพื้นลวดช่วยให้มูลร่วงลงและกรงสะอาดกว่า แต่ต้องมีพื้นที่พักที่เรียบและล้างได้ เช่น แผ่นพลาสติก เพื่อลดแรงกดที่ฝ่าเท้าและป้องกันแผล

กระต่ายไม่มีแผ่นรองฝ่าเท้าแบบแมวหรือสุนัข น้ำหนักทั้งตัวลงบนขนและผิวหนังบางๆ ที่ส้นเท้าหลัง ถ้านั่งบนซี่ลวดทั้งวัน แรงกดตรงจุดเดิมนานๆ ทำให้ผิวอักเสบเป็นแผลได้ ทางเลือกที่ใช้ได้จริงมีสามแบบ

พื้นแบบ	ข้อดี	ต้องทำเพิ่ม
ซี่ลวดพร้อมถาดล่าง	ฉี่และมูลร่วง ผิวกระต่ายแห้ง	ปูแผ่นพักเรียบให้ครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ เหลือช่องลวดเฉพาะมุมขับถ่าย
ถาดพลาสติกทึบ	ล้างง่าย ไม่กดเท้า	ปูพรมหญ้าสาน แผ่นยางกันลื่น หรือผ้าหนา เพราะพลาสติกเรียบลื่น กระต่ายวิ่งแล้วไถล
พื้นห้องปูกระเบื้องหรือไม้ (คอกรั้วกั้น)	เย็น กว้าง	ปูพรมหรือเสื่อเป็นทางเดินบางจุด ล้างกระเบื้องทุกวันบริเวณที่ฉี่

ในบ้านไทยที่ร้อน พื้นกระเบื้องเป็นข้อได้เปรียบ เพราะกระต่ายนอนแนบพื้นเพื่อระบายความร้อน ถ้าปูพรมทั้งหมด กระต่ายไม่มีจุดเย็นให้เลือก ให้เหลือพื้นเปลือยไว้หนึ่งส่วน

เรื่องวัสดุรอง Merck แนะนำให้ใช้กระดาษฝอยหรือวัสดุรองจากเยื่อกระดาษในคอก และให้เลี่ยงขี้เลื่อยกับเศษไม้ไส เพราะฝุ่นมากและระคายทางเดินหายใจ ส่วนกระบะขับถ่าย ให้เลี่ยงขี้กบ ซังข้าวโพด ทรายดินเหนียว และทรายจับก้อน เพราะถ้ากระต่ายกินเข้าไปอาจอุดตันทางเดินอาหาร

กรงสำเร็จรูป คอกรั้วกั้น หรือกันห้อง เทียบกันตรงๆ

ร้านในไทยขายที่อยู่กระต่ายหลักๆ สามแบบ แต่ละแบบเหมาะกับบ้านต่างกัน

กรงสำเร็จรูปมีถาด ราคาเริ่มไม่สูง ย้ายง่าย ปิดล็อกได้ เหมาะเป็นบ้านนอนและที่พักตอนเจ้าของไม่อยู่ ข้อจำกัดคือรุ่นราคาเริ่มต้นมักเล็กกว่าเกณฑ์ Merck สำหรับกระต่ายพันธุ์กลาง ให้วัดขนาดภายในเอง อย่าเชื่อคำว่า "สำหรับกระต่าย" บนกล่อง

คอกรั้วกั้นแบบต่อแผง ใช้แผงเหล็กหรือแผงพลาสติกต่อกันเป็นวง ปรับรูปได้ตามมุมห้อง ได้พื้นที่หลายตารางเมตรในงบใกล้เคียงกับกรงใหญ่หนึ่งใบ ข้อจำกัดคือไม่มีหลังคา กระต่ายบางตัวกระโดดข้ามแผงเตี้ยได้ จึงควรเลือกแผงสูง และต้องมีพื้นรองเพราะคอกไม่มีถาด

กันห้องหรือมุมห้องทั้งหมด ให้พื้นที่มากที่สุดและใกล้แนวคิดของ RSPCA ที่สุด แต่ต้องกันสายไฟ ขาโต๊ะ ขอบประตู และพืชในห้องทั้งหมด เพราะกระต่ายแทะทุกอย่างที่ถึง

เกณฑ์	กรงสำเร็จรูป	คอกรั้วกั้น	กันห้อง
พื้นที่ต่องบ	น้อย	มาก	มากที่สุด
ปิดล็อกตอนไม่อยู่	ได้	ได้ ถ้าแผงสูงพอ	ได้ ถ้าปิดประตูห้อง
ทำความสะอาด	ถอดถาดล้าง	ต้องล้างพื้นห้อง	ต้องล้างพื้นห้อง
ใช้ในห้องเช่าเล็ก	ทำได้	ทำได้ถ้ามีมุมราว 2 ตร.ม.	ยาก
ความเสี่ยงแทะของในบ้าน	ต่ำ	ปานกลาง	สูง ต้องกันของก่อน

หลายบ้านใช้แบบผสม คือตั้งกรงสำเร็จรูปไว้ในคอกรั้วกั้น เปิดประตูกรงทิ้งไว้ กระต่ายได้ทั้งบ้านนอนที่คุ้นกลิ่นและพื้นที่วิ่ง วิธีนี้ใช้กับกระต่ายที่เพิ่งมาบ้านได้ดี เพราะ RSPCA แนะนำให้กระต่ายที่เลี้ยงในบ้านอยู่ในคอกก่อนสักระยะเพื่อปรับตัว

ของที่ต้องอยู่ในกรงหรือคอก และตำแหน่งที่วาง

RSPCA ให้รายการที่ใช้ตรวจได้ดังนี้

• ที่นอนหลักที่ใหญ่พอให้กระต่ายทุกตัวนอนพร้อมกัน ยกจากพื้นเล็กน้อย และเข้าออกได้ตลอดเวลา
• ที่หลบ 1 ที่ต่อกระต่าย 1 ตัว บวกอีก 1 ที่ถ้าทำได้ ขนาดต่างกัน และแต่ละที่มีทางเข้าออกมากกว่าหนึ่งทาง
• มุมขับถ่ายแยกจากที่นอน
• ชามน้ำหนักๆ หรือขวดน้ำ และที่ใส่หญ้าที่กระต่ายดึงกินได้ทั้งวัน

ลำดับการวางที่ช่วยให้สอนขับถ่ายง่าย คือวางกระบะขับถ่ายตรงมุมที่กระต่ายเลือกถ่ายเองในสองสามวันแรก Merck แนะนำแบบเดียวกัน แล้ววางที่ใส่หญ้าไว้ติดกระบะ เพราะกระต่ายมักกินหญ้าไปถ่ายไป ที่นอนกับชามน้ำอยู่อีกฝั่งของกรง

ขนาดกระบะ Merck แนะนำแบบกลางสำหรับกระต่ายเล็ก แบบใหญ่หรือใหญ่พิเศษสำหรับตัวใหญ่ และขอบต่ำสำหรับกระต่ายแก่ที่ข้อเสื่อม

ของที่ไม่ควรใส่ในกรง ได้แก่ ล้อวิ่งแบบหนู ของเล่นพลาสติกชิ้นเล็กที่แทะแตก และผ้าที่ด้ายรุ่ย ถ้าอยากเพิ่มกิจกรรม ใช้กล่องกระดาษ อุโมงค์ และของเล่นจากไม้ปลอดภัย ดูไอเดียใน ของเล่นกระต่าย

ตั้งกรงตรงไหนในบ้านร้อน

ตำแหน่งกรงสำคัญพอๆ กับขนาด เพราะกระต่ายทนร้อนได้ไม่ดี Merck ระบุว่าการอยู่ในที่อุณหภูมิเกิน 27 องศาเซลเซียสนานๆ ทำให้กระต่ายป่วยได้ และสภาพร้อนชื้นทำให้เกิดภาวะเครียดจากความร้อนหรือตายได้ โดยเฉพาะในกรงปิดหรือในรถ RSPCA ให้ช่วงที่เหมาะไว้ 10 ถึง 20 องศา ซึ่งบ้านในไทยส่วนใหญ่ทำไม่ได้โดยไม่มีแอร์

ข้อนี้แปลเป็นการเลือกจุดวางได้ดังนี้

• ห้องที่เปิดแอร์หรือคุมอุณหภูมิได้ดีที่สุด Merck เองก็ระบุว่าการเลี้ยงในบ้านที่คุมอุณหภูมิและระบายอากาศดีมักดีกว่า
• ห่างจากหน้าต่างที่แดดส่องตอนบ่าย กระจกทำให้มุมนั้นร้อนกว่าส่วนอื่นของห้องมาก
• ห่างจากลมแอร์ที่เป่าตรง RSPCA ให้เลี่ยงลมโกรก
• ไม่ตั้งใต้หลังคาสังกะสี ระเบียงที่โดนแดด หรือโรงรถที่ร้อนตอนกลางวัน
• อยู่ในส่วนของบ้านที่คนเดินผ่านทุกวัน Merck ชี้ว่ากระต่ายที่อยู่ไกลจากชีวิตประจำวันของคนในบ้านมักถูกละเลย

ถ้าจำเป็นต้องเลี้ยงนอกบ้าน กรงต้องมีร่มเงาเต็มวัน ลมผ่าน มีหลังคากันฝน และกันสุนัขกับแมวได้ เมื่ออากาศร้อนจัด ต้องย้ายกระต่ายเข้าบ้าน วิธีรับมือหน้าร้อนแบบละเอียดมีใน ดูแลสัตว์เลี้ยงหน้าร้อน

ตรวจกรงก่อนจ่ายเงิน เช็กลิสต์หน้าร้าน

เวลาไปดูกรงที่ร้านหรือเปิดกล่องที่สั่งมา ให้ตรวจตามลำดับนี้

1. วัดขนาดพื้นภายใน ไม่ใช่ขนาดภายนอกที่รวมขอบ
2. วัดความสูงจากพื้นถาดถึงเพดานด้านใน
3. ดูช่องห่างระหว่างซี่ ลูกกระต่ายหัวเล็กลอดซี่กว้างได้ ถ้าซี่ห่างให้กั้นด้านล่างเพิ่ม
4. ดูประตู ต้องกว้างพอให้ยกกระต่ายเข้าออกโดยไม่ต้องบิดตัว และสลักต้องล็อกได้จริง
5. ดูถาด ถอดออกได้ไหม ขอบสูงพอกันหญ้าและมูลกระเด็นออกไหม
6. ดูขอบโลหะ ไม่มีปลายลวดคมหรือรอยเชื่อมแหลม
7. ดูวัสดุเคลือบ สีลอกหรือขึ้นสนิมง่ายไหม กระต่ายแทะซี่กรงเป็นประจำ

ถ้าข้อ 1 หรือ 2 ไม่ผ่าน ข้อที่เหลือดีแค่ไหนก็ไม่ควรใช้เป็นที่อยู่หลัก

งบประมาณคร่าวๆ สำหรับแต่ละแบบ

ราคาที่อยู่กระต่ายในไทยต่างกันมากตามวัสดุ ยี่ห้อ และร้าน ตารางนี้เป็นการประมาณช่วงเพื่อวางแผน เราไม่ได้สำรวจราคาจากร้านค้า ให้เช็กราคาจริงก่อนซื้อ

รายการ	ช่วงประมาณการ
กรงสำเร็จรูปขนาดใหญ่พอสำหรับกระต่ายพันธุ์เล็ก	หลักพันต้นๆ
คอกรั้วกั้นแบบต่อแผงสูง	หลักพันต้นถึงกลาง
แผ่นรองพื้น พรมหญ้า แผ่นยาง	หลักร้อย
กระบะขับถ่าย ที่ใส่หญ้า ชามน้ำ บ้านหลบ	หลักร้อยถึงพันต้นๆ รวมกัน
วัสดุรองจากกระดาษ	หลักร้อยต่อเดือน

ถ้างบจำกัด ให้ลงเงินกับพื้นที่ก่อนของตกแต่ง คอกรั้วกั้นหนึ่งชุดกับกล่องกระดาษสองใบ ดีกว่ากรงเล็กที่มีบ้านไม้สวยๆ ข้างใน

ทำความสะอาดอย่างไรไม่ให้กลิ่นสะสม

RSPCA แนะนำให้ทำความสะอาดมุมขับถ่ายทุกวัน และล้างทั้งที่อยู่ประมาณสัปดาห์ละครั้ง Merck แนะนำให้เทและฆ่าเชื้อกระบะอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง ถ้าใช้หญ้าเป็นวัสดุในกระบะให้เปลี่ยนทุกวัน

ความถี่	งาน
ทุกวัน	เก็บมูลและวัสดุที่เปียกในกระบะ เติมหญ้าใหม่ เปลี่ยนน้ำ เช็ดพื้นจุดที่ฉี่นอกกระบะ
สัปดาห์ละครั้ง	เทกระบะทั้งหมด ล้างและฆ่าเชื้อ ล้างถาดกรง ซักผ้ารอง
เดือนละครั้ง	ตรวจซี่กรงที่ถูกแทะ สลักประตู แผงคอกที่หลวม

ถ้ากระต่ายฉี่นอกกระบะบ่อยหลังจากเคยใช้ได้ดี หรือฉี่มีตะกอนขุ่นมาก ให้นึกถึงปัญหาสุขภาพด้วย ไม่ใช่แค่ปัญหาการฝึก และควรพาไปตรวจ

เลือกกรงกระต่ายจากขนาดและพื้นกรง

• เลี้ยงตัวเดียว มีคนอยู่บ้านตอนเย็น: กรงสำเร็จรูปที่ขนาดพื้นถึงเกณฑ์ Merck ตามขนาดพันธุ์ บวกเวลาวิ่งในห้องทุกวัน
• เลี้ยงตัวเดียว ไม่ค่อยอยู่บ้าน: คอกรั้วกั้นแผงสูงพร้อมบ้านนอนข้างใน ตั้งในห้องแอร์
• เลี้ยงสองตัว: คอกรั้วกั้นหรือกันมุมห้อง เป้าหมายพื้นที่รวมเข้าใกล้ 3 x 2 เมตรตาม RSPCA
• ทุกกรณี: พื้นเรียบหรือมีแผ่นพักเรียบ ที่หลบเท่าจำนวนตัวบวกหนึ่ง และจุดวางที่ไม่ร้อน

เมื่อกรงพร้อมแล้ว เรื่องถัดไปคือของที่ใส่ในที่ใส่หญ้าและชามอาหาร ดูสัดส่วนหญ้า ผัก และอาหารเม็ดได้ใน อาหารกระต่าย ส่วนถ้ากระต่ายหยุดกินหรือไม่ถ่ายเกินครึ่งวัน ให้พาไปพบสัตวแพทย์ที่รักษากระต่ายทันที เพราะเป็นสัญญาณของภาวะที่อธิบายไว้ใน กระต่ายลำไส้หยุดทำงาน