ดูแลสัตว์เลี้ยงหน้าฝน ทำยังไง ฉี่หนู ยุง และขนอับชื้น

ฝนตกครั้งแรกของปีมักมาพร้อมเสียงฟ้าร้องที่ทำให้น้องหมาวิ่งไปมุดใต้เตียง แต่เรื่องที่ควรห่วงจริงในหน้าฝนเงียบกว่านั้นมาก คือน้ำขังที่น้องเดินลุยตอนพาไปเดินเล่น ยุงที่เพิ่มขึ้นตามแอ่งน้ำ และขนที่เปียกชื้นอยู่ทั้งวันจนผิวหนังเริ่มแดง

หน้านี้จัดเป็นเรื่องที่ต้องทำตามความเสี่ยง เริ่มจากโรคที่ติดคนได้และอันตรายที่สุด แล้วไล่ไปจนถึงเรื่องความสะดวกในบ้าน ถ้าบ้านอยู่ในพื้นที่ที่น้ำท่วมทุกปี ส่วนแรกคือส่วนที่ควรอ่านก่อน

โรคฉี่หนู ความเสี่ยงอันดับแรกของหน้าฝน

CDC ระบุว่าโรคฉี่หนูหรือเลปโตสไปโรซิสเกิดจากแบคทีเรีย แพร่ผ่านฉี่ของสัตว์ที่ติดเชื้อ และผ่านน้ำหรือดินที่ปนเปื้อนฉี่นั้น เชื้ออยู่ในน้ำหรือดินได้นานหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน หน้าฝนและช่วงน้ำท่วมจึงเป็นช่วงที่หมามีโอกาสสัมผัสเชื้อมากที่สุด เพราะน้ำพาฉี่หนูจากทุกที่มารวมกันในแอ่งน้ำขัง

อาการในหมาที่ CDC ระบุ

• ไข้
• ซึม ไม่มีแรง
• ไม่กินอาหาร
• ปวดกล้ามเนื้อ ไม่อยากขยับ
• ฉี่ผิดปกติ ทั้งฉี่บ่อยขึ้นหรือฉี่น้อยลง
• ตาหรือเหงือกเหลือง
• อาเจียน ขาดน้ำ และไตวายในรายที่รุนแรง

CDC ระบุว่าโรคนี้ไม่พบบ่อยในแมว กลุ่มที่ต้องระวังหลักจึงเป็นหมา โดยเฉพาะหมาที่ออกนอกบ้าน ว่ายน้ำในแหล่งน้ำธรรมชาติ หรืออยู่ในพื้นที่ที่มีหนูชุกชุม

ป้องกันอย่างไร

CDC ระบุวิธีลดความเสี่ยงไว้ ดังนี้

• ไม่ให้หมาดื่ม เล่น หรือว่ายในน้ำขังหรือแหล่งน้ำที่อาจปนเปื้อน
• ควบคุมหนูรอบบ้าน เก็บอาหารสัตว์ในภาชนะปิด ไม่ทิ้งอาหารค้างชาม
• มีวัคซีนโรคฉี่หนูสำหรับหมา ให้ปรึกษาสัตวแพทย์ว่าน้องควรได้รับหรือไม่ ตามความเสี่ยงของพื้นที่

วัคซีนโรคฉี่หนูอยู่ในวัคซีนรวมของหมาหลายสูตร ลองดูสมุดวัคซีนของน้องว่าได้รับครบหรือยัง และตารางวัคซีนทั้งหมดอยู่ใน ตารางวัคซีนหมา

ยุงกับพยาธิหนอนหัวใจ

แอ่งน้ำในหน้าฝนคือที่วางไข่ของยุง American Heartworm Society ระบุว่ายุงคือพาหะที่นำพยาธิหนอนหัวใจจากสัตว์ตัวหนึ่งไปอีกตัว และพยาธินี้ทำให้หัวใจและปอดของหมาเสียหายรุนแรง แมวก็ติดได้ แต่โรคแสดงออกต่างจากในหมา

ประเด็นที่ American Heartworm Society ย้ำ

• ป้องกันตลอด 12 เดือน ไม่ใช่เฉพาะหน้าฝน
• ตรวจเลือดหาพยาธิหนอนหัวใจทุก 12 เดือน
• การป้องกันง่ายและคุ้มกว่าการรักษามาก

เมืองไทยมียุงตลอดทั้งปี หน้าฝนจึงเป็นช่วงที่ควรเช็กว่าไม่ได้ลืมให้ยาป้องกันในเดือนก่อนๆ ยาป้องกันมีหลายรูปแบบ ทั้งเม็ด หยดหลัง และฉีด ให้สัตวแพทย์เลือกให้ตามตัวน้อง รายละเอียดเรื่องโรคนี้อยู่ใน พยาธิหนอนหัวใจในหมา

ลดยุงในบ้านด้วยวิธีพื้นฐาน

• คว่ำภาชนะที่มีน้ำขัง เช่น จานรองกระถาง ยางรถเก่า
• เปลี่ยนน้ำในชามน้ำนอกบ้านทุกวัน
• ติดมุ้งลวดในห้องที่น้องนอน
• ระวังการใช้ยาฆ่ายุงหรือยาไล่ยุงของคนกับตัวน้อง ผลิตภัณฑ์บางชนิดเป็นพิษกับแมว ให้ถามสัตวแพทย์ก่อน

เห็บหมัดที่เพิ่มขึ้น

ความชื้นและหญ้าที่ขึ้นสูงในหน้าฝนเป็นสภาพที่เห็บชอบ หมาที่เดินในสนามหญ้าหรือพุ่มไม้กลับมาพร้อมเห็บได้ง่ายขึ้น เห็บเป็นพาหะของโรคพยาธิในเลือดหลายชนิด

• ตรวจตัวหลังกลับจากเดินเล่น โดยเฉพาะซอกนิ้ว ใต้รักแร้ ในหู และรอบคอ
• ตัดหญ้าในสนามให้สั้น
• ใช้ยาป้องกันเห็บหมัดให้ต่อเนื่องตามรอบ ไม่ข้ามเดือน

วิธีตรวจและกำจัดเห็บอย่างปลอดภัยอยู่ใน เห็บหมัดหมา

ขนเปียก ผิวหนังและหูอักเสบ

ขนที่เปียกแล้วแห้งไม่สนิทถึงโคนขน ทำให้ผิวหนังด้านล่างอับชื้น เชื้อราและแบคทีเรียเติบโตได้ดี หมาขนหนาและขนยาวเสี่ยงที่สุด เพราะขนด้านบนแห้งแล้วแต่ด้านล่างยังชื้น

สังเกตอาการ

• เกาหรือเลียจุดเดิมซ้ำๆ
• มีกลิ่นอับจากตัวแม้เพิ่งอาบน้ำ
• ผิวแดง มีตุ่ม หรือเป็นแผลเปียกเยิ้ม
• สะบัดหัวบ่อย เกาหู หรือหูมีกลิ่น
• ซอกนิ้วเท้าแดง เลียเท้าบ่อย

หลังพากลับจากข้างนอก ให้เช็ดเท้า ท้อง และซอกขาด้วยผ้าแห้ง ถ้าตัวเปียกมาก ให้เป่าด้วยไดร์ลมอุ่นในระยะที่ไม่ร้อน จนแห้งถึงโคนขน หมาหูพับอย่างค็อกเกอร์สแปเนียลหรือบีเกิ้ล ต้องเช็ดรอบใบหูให้แห้งด้วย ถ้าผิวหนังอักเสบไปแล้ว ไม่ควรทาครีมคนเอง อาการและสาเหตุที่พบบ่อยอยู่ใน โรคผิวหนังหมา

เดินเล่นในวันที่ฝนตกทั้งวัน

หมาหลายตัวถูกฝึกให้ขับถ่ายนอกบ้าน ในวันที่ฝนตกไม่หยุด เจ้าของต้องเลือกระหว่างพาออกไปเปียก หรือให้น้องอั้นจนถึงเย็น การอั้นนานไม่ดีกับกระเพาะปัสสาวะ วิธีที่ใช้ได้คือหาช่วงที่ฝนซา แล้วพาออกไปสั้นๆ แค่พอขับถ่าย

• ใช้เสื้อกันฝนสำหรับหมาที่ไม่ปิดหน้าและหู ให้น้องยังได้ยินและมองเห็นรอบตัว
• เดินบนทางเท้าหรือพื้นที่ยกสูง เลี่ยงขอบถนนที่มีน้ำไหลรวม
• เลี่ยงสนามหญ้าที่น้ำขังและบริเวณที่มีกองขยะ ซึ่งมักมีหนู
• ไม่เดินใกล้เสาไฟหรือสายไฟที่ห้อยต่ำในวันที่ลมแรง
• กลับบ้านแล้วล้างเท้าด้วยน้ำสะอาด เช็ดให้แห้งรวมถึงซอกนิ้ว

สำหรับน้องที่อยู่คอนโด การฝึกให้ใช้แผ่นรองซับหรือกระบะหญ้าเทียมในระเบียงไว้ตั้งแต่ก่อนหน้าฝน ช่วยได้มากในวันที่ออกไปข้างนอกไม่ได้ ถ้าวันไหนออกไปเดินไม่ได้เลย ให้ชดเชยด้วยการเล่นในบ้าน เช่น ซ่อนขนมให้ดมหา หรือฝึกคำสั่งสั้นๆ เพื่อใช้พลังงาน หมาที่พลังงานเหลือมักหาทางระบายด้วยการกัดของในบ้าน

แมวในหน้าฝน

แมวในบ้านได้รับผลจากหน้าฝนน้อยกว่าหมา แต่ก็มีเรื่องเฉพาะที่ควรรู้

• ทรายแมวดูดความชื้นจากอากาศ บางชนิดจับตัวเป็นก้อนแข็งหรือมีกลิ่นเร็วขึ้น ตักบ่อยขึ้นและเก็บถุงทรายในที่แห้ง
• แมวที่ออกนอกบ้านมักหลบฝนใต้รถ ในห้องเครื่อง หรือในโรงรถ ก่อนสตาร์ตรถให้เคาะฝากระโปรงก่อน
• แมวที่เปียกฝนมา ให้เช็ดตัวให้แห้ง แมวส่วนใหญ่ไม่ชอบไดร์ ใช้ผ้าขนหนูซับแทนได้
• แมวที่ล่าหนูได้ มีโอกาสสัมผัสเชื้อจากหนูมากขึ้นในช่วงนี้

อาหารเม็ดขึ้นรา เรื่องที่มองข้ามได้ง่าย

ความชื้นในอากาศทำให้อาหารเม็ดที่เปิดถุงแล้วนิ่มและขึ้นราได้เร็วขึ้น อาหารที่ขึ้นราไม่ควรให้น้องกิน เพราะราบางชนิดสร้างสารพิษ

• เก็บอาหารในถุงเดิมที่พับปากแน่น แล้วใส่ในภาชนะที่มีฝาปิดสนิทอีกชั้น
• วางภาชนะในที่แห้ง ไม่ติดผนังที่ชื้นหรือพื้นห้องน้ำ
• ซื้อถุงขนาดที่น้องกินหมดในเวลาไม่นาน แทนการซื้อถุงใหญ่เพื่อความคุ้ม
• ดมและดูอาหารก่อนเท ถ้ามีกลิ่นอับ จับตัวเป็นก้อน หรือเห็นจุดสีขาวหรือเขียว ให้ทิ้งทั้งถุง

การเก็บอาหารในภาชนะปิดยังช่วยลดหนูที่เข้ามาหาอาหารในบ้านด้วย ซึ่งตรงกับคำแนะนำเรื่องควบคุมหนูของ CDC

ตารางเช็กประจำสัปดาห์ในหน้าฝน

ความถี่	สิ่งที่ทำ
ทุกครั้งที่กลับจากข้างนอก	เช็ดเท้าและท้อง ตรวจเห็บตามซอก
ทุกวัน	เปลี่ยนน้ำในชาม ล้างชาม คว่ำภาชนะที่มีน้ำขังรอบบ้าน
ทุกวัน	เก็บอาหารสัตว์ในภาชนะปิด ไม่ทิ้งอาหารค้างข้ามคืน
ทุกสัปดาห์	ซักที่นอนและผ้าห่ม ตากให้แห้งสนิท หรืออบแห้ง
ทุกสัปดาห์	ตรวจหูและผิวหนังใต้ขน
ทุกเดือน	ให้ยาป้องกันพยาธิหนอนหัวใจและเห็บหมัดตามรอบ
ปีละครั้ง	ตรวจเลือดพยาธิหนอนหัวใจ ทบทวนวัคซีนรวมกับสัตวแพทย์

ที่นอนที่ชื้นเป็นแหล่งเชื้อราและกลิ่น ถ้าตากไม่แห้งในวันที่ฝนตกต่อเนื่อง ให้มีชุดผ้าปูสำรองไว้สลับ

ฟ้าร้องและพายุ

ฟ้าร้องเป็นเสียงที่หมาหลายตัวกลัว อาการที่เห็นคือ ตัวสั่น หอบ เดินวน ซ่อนตัว เห่า หรือพยายามขุดประตู บางตัวกลัวตั้งแต่ก่อนฟ้าร้อง เพราะรับรู้การเปลี่ยนแปลงของอากาศได้

สิ่งที่ทำได้ในวันพายุ

• เตรียมที่หลบในห้องที่เงียบที่สุดของบ้าน ปิดม่าน เปิดเพลงหรือทีวีเสียงเบาๆ กลบเสียงข้างนอก
• อยู่ใกล้ๆ อย่างสงบ ให้น้องเข้ามาหาเองเมื่อพร้อม ไม่ลากออกจากที่ซ่อน
• อย่าดุหรือลงโทษเมื่อน้องกลัว
• ปิดประตูและรั้วให้แน่น หมาที่ตกใจเสียงฟ้าร้องวิ่งหนีออกจากบ้านได้
• ให้น้องใส่ปลอกคอที่มีป้ายชื่อตลอดหน้าฝน

ถ้าน้องกลัวรุนแรงจนทำร้ายตัวเองหรือทำลายประตู ให้ปรึกษาสัตวแพทย์ เพราะมีทั้งการฝึกปรับพฤติกรรมและยาที่สัตวแพทย์สั่งได้ วิธีฝึกแบบค่อยเป็นค่อยไปอยู่ใน หมากลัวเสียงดัง

ถ้าบ้านอยู่ในพื้นที่น้ำท่วม

น้ำท่วมคือสถานการณ์ที่ทุกความเสี่ยงข้างบนมารวมกัน ทั้งน้ำปนเปื้อน ยุง และความเครียด การเตรียมล่วงหน้าทำให้ไม่ต้องตัดสินใจรีบร้อน

• เตรียมกรงหรือกระเป๋าใส่สัตว์ที่ยกขึ้นที่สูงได้
• เก็บอาหาร ยาประจำตัว และสมุดวัคซีนในถุงกันน้ำ วางในที่สูง
• ถ่ายรูปน้องให้เห็นตัวชัดไว้ในมือถือ เผื่อพลัดหลง
• อย่าปล่อยน้องลุยน้ำท่วม ถ้าต้องอพยพ ให้อุ้มหรือใส่กรง
• หลังน้ำลด ล้างพื้นที่ที่น้องอยู่ และเฝ้าดูอาการโรคฉี่หนูในช่วงหลายสัปดาห์ต่อมา

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• มีไข้ ซึม ปวดกล้ามเนื้อ หลังเดินลุยน้ำขังหรือน้ำท่วม
• ตาหรือเหงือกเหลือง
• ฉี่น้อยลงมากหรือไม่ฉี่ อาเจียนซ้ำ
• ไอ หายใจเร็ว เหนื่อยง่ายผิดปกติ ในหมาที่ไม่ได้ป้องกันพยาธิหนอนหัวใจ
• เหงือกซีด มีจุดเลือดออก หรือซึมหลังโดนเห็บกัด
• ผิวหนังเป็นแผลเปียกที่ลามเร็ว