สัตว์เลี้ยงสำหรับเด็ก ชนิดไหนเหมาะกับแต่ละช่วงอายุ

ลูกขอสัตว์เลี้ยงหลังกลับจากบ้านเพื่อน หรือหลังเห็นลูกแมวในคลิป เป็นจังหวะที่พ่อแม่จำนวนมากเจอ คำตอบที่ดีที่สุดไม่ได้อยู่ที่ว่าสัตว์ชนิดไหนน่ารักที่สุด แต่อยู่ที่ว่าลูกอายุเท่าไร และผู้ใหญ่ในบ้านพร้อมรับงานส่วนใหญ่ไว้เองหรือไม่ เพราะในทางปฏิบัติ งานเลี้ยงสัตว์ของเด็กคืองานของพ่อแม่

เริ่มจากอายุของลูก

American Academy of Pediatrics (AAP) ให้แนวทางผ่านเว็บไซต์ HealthyChildren.org ไว้สองข้อหลัก

• การรอให้เด็กโตกว่า 4 ขวบก่อนรับสัตว์เลี้ยงปลอดภัยกว่า
• ถ้าซื้อสัตว์เพื่อลูกโดยเฉพาะ ควรรอจนเด็กอายุราว 5 ถึง 6 ขวบ

AAP ระบุด้วยว่าวุฒิภาวะของเด็กต่างกันมาก เด็ก 6 ขวบบางคนพร้อมดูแลสัตว์ แต่เด็ก 10 ขวบบางคนยังไม่พร้อม อายุจึงเป็นแค่จุดตั้งต้น

ด้านความเสี่ยงติดเชื้อ CDC ระบุว่าเด็กอายุต่ำกว่า 5 ขวบมีโอกาสป่วยจากเชื้อที่มาจากสัตว์มากกว่า เพราะระบบภูมิคุ้มกันยังพัฒนาไม่เต็มที่ และเด็กวัยนี้มักเอามือเข้าปาก CDC แนะนำให้เด็กกลุ่มนี้เลี่ยงสัตว์เลื้อยคลาน สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก สัตว์ปีก และสัตว์ฟันแทะ

เทียบสัตว์แต่ละชนิดกับช่วงวัย

ตารางนี้รวมแนวทางจาก AAP และ CDC เข้ากับลักษณะงานดูแลของแต่ละชนิด

สัตว์	ต่ำกว่า 5 ขวบ	5 ถึง 8 ขวบ	9 ขวบขึ้นไป	หมายเหตุ
ปลา	ดูได้ ผู้ใหญ่ดูแลตู้	ช่วยให้อาหารได้	ช่วยเปลี่ยนน้ำได้	AAP ระบุว่าเป็นกลุ่มที่งานดูแลน้อย
นกตัวเล็ก	ดูได้ ไม่ควรสัมผัสบ่อย	ช่วยเติมน้ำและอาหาร	ช่วยทำความสะอาดกรง	CDC จัดสัตว์ปีกในกลุ่มที่เด็กต่ำกว่า 5 ขวบควรเลี่ยง
หนูตะเภา	ไม่แนะนำให้สัมผัส	อุ้มบนตักขณะนั่งพื้น	ช่วยงานประจำวันได้มาก	สัตว์ฟันแทะ CDC แนะนำให้เด็กเล็กเลี่ยง
แฮมสเตอร์	ไม่แนะนำให้สัมผัส	ดูและให้อาหารได้	ช่วยงานกรงได้	ตื่นกลางคืน ตกใจแล้วกัดได้
สัตว์เลื้อยคลาน เช่น เต่า	ไม่ควรสัมผัส	ล้างมือทุกครั้ง	ช่วยงานตู้ได้	CDC ระบุว่ามีซัลโมเนลลาแม้ดูแข็งแรง
แมวโตนิสัยดี	อยู่ร่วมบ้านได้ ผู้ใหญ่ดูแล	ช่วยให้อาหารได้	ช่วยงานกระบะทรายได้	ผู้ใหญ่เป็นเจ้าของหลัก
หมาโตนิสัยดี	อยู่ร่วมบ้านได้ ผู้ใหญ่ดูแล	ช่วยให้อาหารได้	ช่วยจูงเดินพร้อมผู้ใหญ่	AAP แนะนำสัตว์โตนิสัยอ่อนโยนมากกว่าลูกสัตว์

AAP ระบุว่าปลา นก หนูตะเภา และแฮมสเตอร์เป็นกลุ่มที่ต้องการการดูแลน้อยกว่าหมาแมว แต่เมื่อดูร่วมกับคำแนะนำของ CDC สำหรับเด็กต่ำกว่า 5 ขวบ บ้านที่มีเด็กเล็กมากควรระวังเรื่องการสัมผัสนก หนูตะเภา และแฮมสเตอร์ด้วย ปลาจึงมักเป็นตัวเลือกที่เริ่มง่ายที่สุดสำหรับบ้านที่ลูกยังเล็ก ลองดูการเริ่มต้นใน เลี้ยงปลากัดสำหรับมือใหม่

งานที่เด็กแต่ละวัยทำได้จริง

AAP ระบุว่าเด็กตั้งแต่ราว 5 ขวบช่วยงานง่ายๆ ได้ เช่น ช่วยถือสายจูง ให้ขนม หรือเติมน้ำในชาม งานด้านล่างเป็นแนวทางที่ใช้ได้กับบ้านส่วนใหญ่ ผู้ใหญ่ยังต้องอยู่ด้วยและตรวจซ้ำทุกครั้ง

อายุต่ำกว่า 5 ขวบ

• ดูสัตว์ เรียกชื่อ เล่าให้ผู้ใหญ่ฟังว่าสัตว์ทำอะไร
• ลูบเบาๆ เมื่อผู้ใหญ่จับสัตว์ไว้ และเฉพาะชนิดที่ CDC ไม่ได้ให้เลี่ยง
• ล้างมือกับผู้ใหญ่หลังเล่นทุกครั้ง

5 ถึง 8 ขวบ

• ตักอาหารตามปริมาณที่ผู้ใหญ่ตวงไว้ให้
• เติมน้ำในชาม
• ช่วยถือสายจูงขณะผู้ใหญ่ถือสายหลัก
• ขีดตารางว่าวันนี้ให้อาหารแล้ว

9 ขวบขึ้นไป

• ทำงานประจำวันได้หลายอย่างตามตาราง
• ช่วยทำความสะอาดกรงหรือตู้ โดยผู้ใหญ่ดูเรื่องสุขอนามัย
• สังเกตและบอกผู้ใหญ่เมื่อสัตว์ดูผิดปกติ
• เรียนรู้การอุ้มสัตว์ที่ถูกวิธีและการอ่านภาษากายสัตว์

ผู้ใหญ่คือเจ้าของตัวจริง ถ้าลูกเบื่อหลังสามเดือน สัตว์ยังต้องได้กิน ได้หาหมอ และได้ความสนใจเหมือนเดิม ให้ตัดสินใจรับสัตว์เฉพาะเมื่อผู้ใหญ่ในบ้านยินดีทำงานทั้งหมดเองถ้าจำเป็น

กฎความปลอดภัยในบ้านที่มีเด็ก

ป้องกันการกัด

AAP ให้แนวทางป้องกันการถูกสัตว์กัดไว้หลายข้อ ข้อหลักคือห้ามปล่อยเด็กเล็กอยู่กับสัตว์ตามลำพัง ไม่ว่าสัตว์จะนิสัยดีแค่ไหน กฎที่สอนเด็กได้เลย

• ไม่ไปกวนสัตว์ตอนกิน ตอนนอน หรือตอนดูแลลูก
• ไม่ดึงหาง หู หรือขน
• ไม่เข้าหาสัตว์ที่ไม่รู้จัก และขออนุญาตเจ้าของก่อนลูบ
• ถอยออกช้าๆ เมื่อสัตว์ขู่ คำราม หรือหูลู่
• ไม่วิ่งหนีสุนัข ให้ยืนนิ่ง

อุ้มสัตว์ตัวเล็กอย่างไรให้ปลอดภัยทั้งสองฝ่าย

สัตว์ตัวเล็กอย่างหนูตะเภาหรือกระต่ายตกจากมือเด็กแล้วบาดเจ็บได้ง่าย และเมื่อสัตว์ตกใจก็ดิ้นหรือกัด วิธีที่ใช้ได้กับเด็กวัยเรียนคือให้เด็กนั่งบนพื้นก่อนเสมอ วางผ้าขนหนูบนตัก แล้วผู้ใหญ่เป็นคนยกสัตว์มาวางบนผ้า เด็กใช้มือหนึ่งลูบหลังเบาๆ อีกมือวางข้างตัวสัตว์กันไม่ให้ไถลลง เมื่อสัตว์เริ่มดิ้นหรือส่งเสียง ให้ผู้ใหญ่ยกกลับเข้ากรง ไม่ให้เด็กเดินถือสัตว์ไปมาในบ้าน และไม่ให้เด็กยืนอุ้ม ช่วงเวลาอุ้มควรสั้น ค่อยๆ เพิ่มเมื่อเด็กกับสัตว์คุ้นกัน

ล้างมือและสุขอนามัย

CDC แนะนำให้ผู้ใหญ่ดูแลการล้างมือของเด็กหลังสัมผัสสัตว์ อาหารสัตว์ หรือที่อยู่ของสัตว์ ไม่ให้เด็กหอมหรือจูบสัตว์ และไม่ให้สัตว์ขึ้นบนโต๊ะอาหาร สำหรับสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก CDC แนะนำให้ล้างอุปกรณ์นอกบ้าน หรือในอ่างที่ไม่ได้ใช้เตรียมอาหาร

ภูมิแพ้

AAP ระบุว่าสุนัขที่โฆษณาว่าไม่ก่อภูมิแพ้ไม่ได้ก่อภูมิแพ้น้อยกว่าสุนัขทั่วไป ถ้าในบ้านมีคนเป็นภูมิแพ้หรือหอบหืด ให้ปรึกษาแพทย์ก่อน และลองใช้เวลากับสัตว์ชนิดนั้นในบ้านญาติหรือเพื่อนสักระยะก่อนตัดสินใจ

สัตว์โตหรือลูกสัตว์

AAP แนะนำว่าสัตว์ที่โตแล้วและนิสัยอ่อนโยนมักเหมาะกับบ้านที่มีเด็กมากกว่าลูกหมาลูกแมว ด้วยเหตุผลที่เห็นได้ในบ้านจริง

เรื่อง	ลูกสัตว์	สัตว์โตนิสัยอ่อนโยน
นิสัย	ยังไม่รู้ว่าโตแล้วจะเป็นอย่างไร	เห็นนิสัยชัดตั้งแต่วันแรก
การกัดและข่วนตอนเล่น	พบบ่อยในช่วงฟันขึ้นและวัยซน	น้อยกว่าถ้านิสัยเดิมดี
การฝึกขับถ่าย	ต้องเริ่มจากศูนย์	มักฝึกมาแล้ว
เวลาของผู้ใหญ่	ใช้มากในช่วงหลายเดือนแรก	น้อยกว่า

ถ้าคิดจะรับหมาหรือแมว อ่านพื้นฐานการเตรียมตัวใน เลี้ยงแมวครั้งแรก และ เลี้ยงหมาครั้งแรก

สัตว์ที่ควรคิดหนักก่อนเลือกให้เด็ก

สัตว์เลี้ยงแปลกหลายชนิดดูน่ารักในคลิป แต่เมื่อดูงานดูแลจริงแล้วไม่ค่อยเหมาะกับบ้านที่ซื้อเพื่อลูก

สัตว์	เหตุผลที่ควรคิดหนัก
ชูก้าไกลเดอร์	อยู่ได้หลายปี ตื่นกลางคืน ต้องเลี้ยงเป็นคู่ และต้องการเวลาทุกคืน
เฟอร์เรท	กัดและข่วนเด็กเล็กได้ ต้องเตรียมห้องกันของที่กลืนได้ และไม่ทนร้อน
อีกัวน่าและสัตว์เลื้อยคลานตัวใหญ่	ตัวโตใหญ่มาก อายุยืน และ CDC ระบุเรื่องซัลโมเนลลาในสัตว์เลื้อยคลาน
เม่นแคระ	ตื่นกลางคืน มีหนาม และต้องคุมอุณหภูมิ ไม่เหมาะกับการอุ้มเล่นของเด็กเล็ก

ถ้าลูกสนใจสัตว์กลุ่มนี้จริง ให้ดูภาพรวมงานดูแลใน สัตว์เลี้ยงแปลก มีอะไรน่าเลี้ยงบ้าง แล้วคุยกันว่าผู้ใหญ่พร้อมเป็นเจ้าของหลักไปอีกหลายปีหรือไม่

ลองก่อนรับจริง

การตัดสินใจรับสัตว์เป็นเรื่องยาวหลายปี ถ้ายังไม่แน่ใจว่าลูกพร้อม มีวิธีทดสอบที่ทำได้ก่อนซื้อ

1. พาลูกไปเยี่ยมบ้านญาติหรือเพื่อนที่เลี้ยงสัตว์ชนิดนั้น ดูว่าลูกอยู่กับสัตว์ได้นิ่งพอหรือไม่ และเชื่อฟังกฎของผู้ใหญ่หรือเปล่า
2. ให้ลูกช่วยงานจริงที่บ้านนั้นสักครั้ง เช่น เติมน้ำหรือล้างชาม แทนการให้เล่นกับสัตว์อย่างเดียว
3. ทำตารางงานสมมติที่บ้านเป็นเวลาสองสัปดาห์ เช่น ให้ลูกรดน้ำต้นไม้ตามเวลาทุกเช้า แล้วดูว่าทำได้สม่ำเสมอหรือต้องเตือนทุกวัน
4. คุยกันหลังจบสองสัปดาห์ว่าใครทำอะไรได้ และงานไหนที่ผู้ใหญ่ต้องรับไว้

ถ้าลูกทำตารางสมมติได้ดี ก็เป็นสัญญาณที่ดี ถ้าไม่ได้ ผู้ใหญ่ต้องรู้ล่วงหน้าว่างานเกือบทั้งหมดจะตกที่ตัวเอง แล้วตัดสินใจจากข้อนั้น

ตัวอย่างการตัดสินใจของครอบครัวหนึ่ง

สมมติว่าครอบครัวหนึ่งมีลูกสองคน อายุ 4 ขวบกับ 8 ขวบ ลูกคนโตขอแฮมสเตอร์ ถ้าไล่ตามแนวทางข้างต้นจะได้ภาพแบบนี้

1. CDC แนะนำให้เด็กต่ำกว่า 5 ขวบเลี่ยงสัตว์ฟันแทะ ลูกคนเล็กจึงไม่ควรสัมผัสแฮมสเตอร์
2. แฮมสเตอร์ตื่นกลางคืน ลูกคนโตจะได้เล่นด้วยเฉพาะช่วงหัวค่ำสั้นๆ
3. ทางเลือกที่ทำได้ คือรอให้ลูกคนเล็กอายุครบ 5 ขวบก่อน หรือเริ่มจากตู้ปลาที่ทั้งสองคนดูและช่วยให้อาหารได้
4. ถ้าเลือกตู้ปลา ให้ลูกคนโตรับผิดชอบการให้อาหารตามตาราง ผู้ใหญ่ดูแลการเปลี่ยนน้ำและคุณภาพน้ำ

ลำดับนี้เป็นตัวอย่างเพื่อแสดงวิธีคิด แต่ละบ้านต้องปรับตามความพร้อมของลูกและเวลาของผู้ใหญ่ ถ้าในอนาคตจะเลือกแฮมสเตอร์ ดูความต่างของแต่ละชนิดได้ใน แฮมสเตอร์พันธุ์ไหนน่าเลี้ยง

ก่อนรับสัตว์ คุยกับลูกเรื่องอะไรบ้าง

• สัตว์ตัวนี้อยู่กับเราได้กี่ปี และวันหนึ่งจะจากไป
• ใครทำงานอะไรในแต่ละวัน เขียนเป็นตารางติดตู้เย็น
• สัตว์ไม่ใช่ของเล่น บางวันสัตว์ไม่อยากเล่นด้วย
• ถ้าสัตว์ป่วย ต้องบอกผู้ใหญ่ทันที ไม่ให้ยาเอง
• ตอนไปเที่ยว ใครจะดูแลสัตว์

ตารางงานตัวอย่างสำหรับติดตู้เย็น

ช่วงเวลา	งาน	คนทำ
เช้า	ให้อาหาร เติมน้ำ	เด็กโต โดยผู้ใหญ่ดูปริมาณ
เย็น	เล่นด้วย เช็กว่าสัตว์ปกติ	เด็กกับผู้ใหญ่
หลังเล่นทุกครั้ง	ล้างมือ	ทุกคน
ทุกสัปดาห์	ทำความสะอาดกรงหรือตู้	ผู้ใหญ่ เด็กโตช่วย
ตามนัด	พาไปหาสัตวแพทย์	ผู้ใหญ่

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• สัตว์กัดหรือข่วนเด็กจนเป็นแผลลึก ให้ล้างแผลด้วยสบู่และน้ำ แล้วพาเด็กไปพบแพทย์ และพาสัตว์ไปตรวจกับสัตวแพทย์
• เด็กมีไข้ ท้องเสีย หรืออาเจียน หลังสัมผัสสัตว์เลื้อยคลานหรือสัตว์ฟันแทะ ให้แจ้งแพทย์ว่าบ้านเลี้ยงสัตว์อะไร
• สัตว์ไม่กินอาหาร ซึม หรือมีอาการผิดปกติที่เด็กสังเกตเห็นและมาบอก