ที่รองอาหารสัตว์เลี้ยง เลือกชาม ขาตั้ง แผ่นรองให้เหมาะ

ที่รองอาหารที่ดีสำหรับบ้านส่วนใหญ่คือชามสเตนเลสหนา ก้นมียางกันลื่น ขนาดพอดีกับหน้าของน้อง วางบนแผ่นรองที่เช็ดล้างได้ ส่วนขาตั้งยกสูงนั้นมีประโยชน์เฉพาะบางกรณี และสำหรับหมาตัวใหญ่อกลึก ข้อมูลที่มีตอนนี้ยังไม่สนับสนุนให้ใช้

ชามสวยๆ อาจใช้จริงไม่ได้ บางใบลื่นไถลไปทั่วครัวทุกมื้อ บางใบลึกจนแมวไม่ยอมกินก้นชาม บางใบเป็นพลาสติกที่ล้างเท่าไรก็มีคราบมันติด ด้านล่างจึงเรียงตามคำถามที่ต้องตอบก่อนกดสั่งซื้อ

ชามสามวัสดุหลัก ต่างกันตรงไหนเมื่อใช้ทุกวัน

วัสดุคือสิ่งที่กำหนดว่าชามจะสะอาดได้จริงแค่ไหนหลังผ่านไปหกเดือน ความต่างไม่ได้เห็นในวันแรก แต่เห็นเมื่อผิวชามเริ่มมีรอยขีดข่วน

วัสดุ	จุดแข็ง	จุดที่ต้องระวัง	เหมาะกับ
สเตนเลสหนา	ไม่แตก ผิวเรียบ ล้างคราบมันออกง่าย เข้าเครื่องล้างจานได้	ใบบางเบาจะลื่นและมีเสียงดังเวลากระทบพื้น	ชามหลักของหมาและแมวเกือบทุกตัว
เซรามิกเคลือบ	หนัก ไม่ลื่น เก็บความเย็นของน้ำได้ดี	ถ้าเคลือบบิ่นหรือร้าว ผิวด้านในจะเก็บเชื้อ ต้องเปลี่ยนทันที	แมว หมาเล็ก บ้านที่ไม่มีพื้นแข็งให้ชามตกแตก
พลาสติก	เบา ราคาถูก พกพาสะดวก	เกิดรอยขีดจากฟันและฟองน้ำ คราบมันและกลิ่นฝังในรอย	ชามสำรอง ชามเดินทาง ใช้ระยะสั้น
ซิลิโคนพับได้	พับเก็บในกระเป๋าได้	นิ่ม ล้มง่ายเมื่อมีน้ำ ไม่เหมาะวางประจำ	ทริปเที่ยว เดินป่า

สเตนเลสมีหลายเกรด ชามที่ดีให้สังเกตง่ายๆ คือความหนาที่ขอบ ถ้าบีบแล้วยุบ หรือเคาะแล้วเสียงแหลมบาง แปลว่าบาง ชามลักษณะนี้มักบุบเมื่อตกและก้นยางหลุดภายในไม่กี่เดือน

แมวบางตัวมีจุดดำเล็กๆ ใต้คาง ที่เจ้าของเรียกว่าสิวคาง เจ้าของหลายบ้านลองเปลี่ยนจากชามพลาสติกเป็นสเตนเลสหรือเซรามิกเป็นขั้นแรก เพราะทำได้ทันทีและไม่มีข้อเสีย แต่สิวคางมีสาเหตุได้หลายอย่าง ถ้าเปลี่ยนชามและล้างทุกมื้อแล้วสองสามสัปดาห์ยังไม่ดีขึ้น หรือคางบวมแดงมีหนอง ให้สัตวแพทย์ดู

ขนาดและความลึก วัดจากหน้าของน้อง ไม่ใช่จากปริมาณอาหาร

ความผิดพลาดที่เจอบ่อยคือซื้อชามใหญ่เผื่อโต หรือซื้อชามตามปริมาณอาหารต่อมื้อ ความจริงแล้วรูปทรงหน้ากับความยาวจมูกสำคัญกว่า

ลักษณะหน้า	ตัวอย่าง	ชามที่กินง่าย
หน้าสั้น จมูกแบน	ปั๊ก ชิสุ เปอร์เซีย	จานตื้นกว้าง หรือชามที่ขอบเอียงด้านหนึ่ง เพื่อให้ปากถึงอาหารโดยไม่ต้องกดหน้าลงไป
จมูกยาว หูยาว	บีเกิ้ล ค็อกเกอร์ สแปเนียล	ชามทรงสูงปากแคบ ใบหูจะตกด้านนอกชามแทนที่จะจุ่มลงอาหาร
แมวทั่วไป	แมวไทย สก็อตติช โฟลด์	จานตื้นกว้างกว่าความกว้างหนวดเล็กน้อย
หมาตัวใหญ่	ลาบราดอร์ โกลเด้น	ชามกว้างพอให้ปากลงได้สบาย ก้นหนักไม่ลื่น

ปริมาณอาหารต่อมื้อควรกินพื้นที่ไม่เกินครึ่งชาม เพราะถ้าเต็มขอบ เม็ดอาหารจะกระเด็นออกทุกครั้งที่น้องดุนชาม ส่วนการคำนวณว่าต่อมื้อควรเป็นกี่กรัม ใช้วิธีใน คำนวณปริมาณอาหารหมา แล้วค่อยเลือกชามที่ใส่ปริมาณนั้นได้แบบเหลือขอบ

ชามสำหรับแมว เรื่องหนวดที่พูดกันมาก

คำว่าหนวดล้า (whisker fatigue) ถูกใช้ขายชามแมวทรงตื้นมาหลายปี งานวิจัยที่ตีพิมพ์ใน Journal of Feline Medicine and Surgery ให้แมวเลี้ยงในบ้าน 40 ตัวกินจากชามเดิมเทียบกับชามที่โฆษณาว่าเป็นมิตรกับหนวด ผลคือเวลาที่ใช้กิน ปริมาณที่กิน และเศษที่ตกนอกชามไม่ต่างกัน แต่เมื่อวางทั้งสองใบให้เลือก แมวส่วนใหญ่เลือกชามทรงตื้นกว้าง

แปลเป็นการตัดสินใจได้ว่า จานตื้นกว้างไม่ได้แก้ปัญหาแมวกินน้อย แต่เป็นตัวเลือกที่แมวชอบมากกว่า และราคาไม่ต่างจากชามทั่วไป ถ้าแมวกินน้อยลงจริง ให้มองหาสาเหตุอื่นก่อน อ่านต่อได้ที่ แมวไม่กินอาหาร

ขาตั้งยกสูง ใครได้ประโยชน์ ใครควรเลี่ยง

ขาตั้งชามถูกขายว่าช่วยท่าทางและการย่อย แต่หลักฐานที่มีพูดเรื่องอื่น

American College of Veterinary Surgeons (ACVS) อธิบายภาวะกระเพาะขยายและบิด (GDV) ว่าเป็นภาวะที่ลุกลามเร็วและอันตรายถึงชีวิต ปัจจัยเสี่ยงหลักคืออกลึก การกินมื้อใหญ่มื้อเดียวต่อวันหรือกินเร็ว อายุมากขึ้น และมีญาติสายตรงเคยเป็น ส่วนชามยกสูง ม้ามที่เคยถูกตัด พันธุ์ใหญ่และยักษ์ และความเครียด ถูกระบุว่าเป็นปัจจัยที่สงสัยว่าเกี่ยวข้อง

บทความทบทวนหลักฐานใน Veterinary Evidence รวบรวมงานวิจัยเรื่องนี้ไว้ งานของ Glickman และคณะในปี 2000 พบว่าหมาพันธุ์ใหญ่และยักษ์ที่กินจากชามยกสูงมีโอกาสเกิด GDV มากกว่า ขณะที่งานในปี 2012 ไม่พบผลของความสูงชาม ประเด็นที่ผู้ทบทวนเน้นคือ ไม่มีงานไหนเลยที่พบว่าชามยกสูงช่วยลดความเสี่ยง จึงแนะนำให้หมากลุ่มเสี่ยงกินจากพื้น เพราะอย่างน้อยไม่มีหลักฐานว่าทำให้เสี่ยงเพิ่ม

น้องเป็นแบบนี้	ขาตั้งยกสูง
หมาพันธุ์ใหญ่ อกลึกแคบ เช่น เกรทเดน ไวมาราเนอร์ เซนต์เบอร์นาร์ด	ไม่ใช้ ให้กินจากพื้น
หมาที่พ่อแม่หรือพี่น้องเคยเป็นกระเพาะบิด	ไม่ใช้ และคุยกับสัตวแพทย์เรื่องผ่าตัดเย็บกระเพาะป้องกัน
หมาแก่ปวดคอหรือข้อศอก ไม่ใช่พันธุ์อกลึก	ยกเล็กน้อยได้ ให้ขอบชามอยู่ราวระดับข้อศอก
แมวสูงวัยที่ข้อเสื่อม	ยกเล็กน้อยช่วยให้ไม่ต้องก้มต่ำ
หมาที่มีหลอดอาหารขยาย (megaesophagus)	ต้องใช้ตามแผนของสัตวแพทย์ ซึ่งมักให้กินในท่าตั้งตัวตรง
หมาเล็กแข็งแรง แมวโตทั่วไป	ไม่จำเป็น

ACVS แนะนำในระยะยาวให้แบ่งอาหารเป็นวันละ 2 ถึง 3 มื้อเล็กแทนมื้อใหญ่มื้อเดียว ข้อนี้ทำได้กับหมาทุกตัวโดยไม่ต้องซื้ออุปกรณ์เพิ่ม

ชามกินช้า เมื่อไรควรใช้

ชามกินช้ามีสันนูนหรือร่องวกวนในชาม ทำให้น้องต้องเลียและดุนอาหารออกมาทีละน้อย เหมาะกับหมาที่กินมื้อหนึ่งหมดในไม่ถึงนาที กินแล้วสำรอกออกมาทั้งเม็ด หรือกินแล้วเรอและหอบ

วิธีเลือกให้ใช้ได้จริง

1. ร่องต้องกว้างกว่าจมูกน้องเล็กน้อย ถ้าแคบเกิน น้องจะหงุดหงิดแล้วคว่ำชามแทน
2. เริ่มจากแบบง่ายที่สุดก่อน ลายวงกลมหรือก้อนนูนสองสามก้อน ใช้ 1 ถึง 2 สัปดาห์แล้วค่อยเปลี่ยนเป็นลายที่ยากขึ้น
3. เลือกวัสดุที่ล้างถึงซอก ถ้าร่องลึกแคบจนแปรงเข้าไม่ถึง คราบมันจะสะสมในร่องทุกวัน
4. สำหรับหมาหน้าสั้น ใช้แบบร่องตื้น หรือแผ่นเลียแทนชาม

ถ้าบ้านใช้เครื่องให้อาหารอัตโนมัติ ข้อนี้ก็ใช้ได้ เพราะเครื่องหลายรุ่นแบ่งมื้อย่อยให้เอง ดูข้อดีข้อเสียได้ที่ เครื่องให้อาหารสัตว์อัตโนมัติ

แผ่นรองชาม ช่วยอะไรมากกว่ากันเลอะ

แผ่นรองใต้ชามมีสามหน้าที่ คือกันชามลื่น เก็บน้ำและเศษที่หก และบอกเจ้าของว่าน้องกินเลอะผิดปกติหรือไม่

แบบแผ่นรอง	ข้อดี	ข้อเสีย
ซิลิโคนขอบยก	กันน้ำล้นออกพื้น ล้างในซิงก์ได้	ถ้าไม่ยกล้าง น้ำขังใต้ชามจนมีเมือก
ยางพื้นเรียบ	กันลื่นดี ราคาถูก	ไม่กันน้ำล้น
ผ้าซับน้ำ	ซับน้ำจากหนวดและเครา	ต้องซักบ่อย ชื้นอับง่ายในหน้าฝน
ถาดพลาสติกแข็ง	เช็ดง่าย	ชามลื่นบนถาดถ้าชามไม่มีก้นยาง

บ้านเราใช้ซิลิโคนขอบยกใต้ชามน้ำ และยางเรียบใต้ชามอาหาร เพราะจุดที่เลอะที่สุดคือน้ำที่หยดจากปากหลังกิน โดยเฉพาะหมาเคราเยอะ

ล้างชามบ่อยแค่ไหน ในบ้านที่อากาศร้อนชื้น

FDA แนะนำให้ล้างชามอาหาร ช้อนตัก และถ้วยตวงด้วยสบู่และน้ำร้อนหลังใช้ทุกครั้ง และไม่ใช้ชามของน้องตักอาหารจากกระสอบ ให้ใช้ที่ตักที่สะอาดและใช้สำหรับอาหารสัตว์อย่างเดียว ส่วนอาหารกระป๋องหรือซองที่เปิดแล้วเหลือ ให้แช่ตู้เย็นทันทีหรือทิ้ง และตั้งตู้เย็นไว้ที่ราว 4 องศาเซลเซียสหรือต่ำกว่า อาหารเม็ดควรเก็บในที่แห้ง อุณหภูมิต่ำกว่าราว 27 องศาเซลเซียส

ตัวเลขหลังนี้สำคัญกับบ้านเรา เพราะห้องครัวที่ไม่มีแอร์ช่วงเมษายนร้อนเกินนั้นแทบทั้งวัน

ตารางล้างที่เราใช้

สิ่งที่ล้าง	ความถี่	วิธี
ชามอาหารเปียก	หลังทุกมื้อ	น้ำยาล้างจาน น้ำอุ่น ฟองน้ำแยกจากของคน
ชามอาหารเม็ด	อย่างน้อยวันละครั้ง	เหมือนกัน ห้ามเติมเม็ดใหม่ทับเศษเก่า
ชามน้ำ	เปลี่ยนน้ำวันละ 1 ถึง 2 ครั้ง ขัดเมือกทุกวัน	ใช้นิ้วลูบก้นชาม ถ้ารู้สึกลื่นแปลว่ามีเมือก
แผ่นรอง	2 ถึง 3 ครั้งต่อสัปดาห์	ยกขึ้นล้าง ตากให้แห้งทั้งสองด้าน
ชามพลาสติกเก่า	ตรวจทุกเดือน	มีรอยขีดลึกหรือกลิ่นไม่หาย ให้เปลี่ยนใบใหม่

อาหารเปียกที่วางทิ้งไว้ในชามช่วงกลางวันอากาศร้อน เราไม่ปล่อยค้างนานกว่าระยะของมื้อนั้น ถ้าน้องกินไม่หมดในราว 20 ถึง 30 นาที ให้เก็บออก แล้วมื้อหน้าค่อยลดปริมาณลง

บ้านที่มีหลายตัว จัดจุดกินอย่างไรไม่ให้แย่งกัน

ปัญหาของบ้านหลายตัวมักไม่ได้อยู่ที่ชาม แต่อยู่ที่ตำแหน่ง

• ชามของแต่ละตัวแยกกันอย่างน้อยหนึ่งช่วงตัว หรือแยกห้องถ้ามีตัวที่กินเร็วแล้วไปเบียดชามคนอื่น
• แมวชอบกินในมุมที่มองเห็นทางเข้า ไม่ชอบหันหลังให้ประตู วางชามชิดผนังโดยให้หน้าแมวหันออกมาที่ห้อง
• ชามน้ำวางห่างจากชามอาหารและห่างจากกระบะทรายพอสมควร แมวหลายตัวกินน้ำมากขึ้นเมื่อแยกจุด ถ้าแมวกินน้ำน้อยลองดูไอเดียใน น้ำพุแมว
• หมาที่หวงอาหาร ให้กินในคอกหรือหลังประตูกั้น และเก็บชามเปล่าออกทันทีหลังกิน
• ถ้ามีตัวหนึ่งกินอาหารสูตรพิเศษ เช่น สูตรไตหรือสูตรลดน้ำหนัก ต้องแยกห้องกินจริงๆ เพราะการวางชามห่างกันอย่างเดียวไม่พอ

ซื้อชามชุดแรก หรือเปลี่ยนชามเดิม เช็กห้าข้อนี้

1. วัสดุ สเตนเลสหนาหรือเซรามิกที่เคลือบไม่บิ่น สำหรับชามหลัก
2. ก้นชาม มียางกันลื่นที่ติดแน่น ลองดันด้วยนิ้วบนพื้นกระเบื้องเปียกดูว่าไถลไหม
3. รูปทรง ตามหน้าน้อง ตื้นกว้างสำหรับหน้าสั้นและแมว ปากแคบสำหรับหูยาว
4. ความสูง กินจากพื้นเป็นค่าเริ่มต้น ยกเฉพาะเมื่อมีเหตุผลทางสุขภาพและไม่ใช่พันธุ์อกลึก
5. ล้างได้ทุกซอก ถ้าแปรงเข้าไม่ถึงตรงไหน ตรงนั้นจะเป็นที่สะสมคราบ

ถ้าน้องเปลี่ยนท่ากินไปจากเดิม เช่น กินข้างเดียว ทำอาหารหล่นจากปาก ก้มกินแล้วร้อง หรือกินน้ำมากขึ้นอย่างชัดเจน อย่าเริ่มจากการเปลี่ยนชาม ให้นัดสัตวแพทย์ตรวจปาก ฟัน และข้อก่อน แล้วค่อยปรับที่รองอาหารตามสิ่งที่หมอพบ