ที่ให้อาหารอัตโนมัติสัตว์เลี้ยง ดีไหม ใช้ได้จริงแค่ไหน

ตีห้าครึ่ง เสียงแมวร้องหน้าประตูห้องนอน ตามด้วยเสียงตะปบประตูเป็นจังหวะ เจ้าของแมวหลายบ้านซื้อที่ให้อาหารอัตโนมัติเพราะเหตุผลนี้ข้อเดียว และหลายบ้านก็ได้นอนต่อจริง แต่เครื่องเดียวกันนี้ถ้าตั้งผิดหรือฝากความหวังไว้มากเกิน ทำให้น้องอ้วนขึ้น หรือแย่กว่านั้นคือไม่ได้กินอะไรเลยทั้งวันโดยไม่มีใครรู้ ก่อนตัดสินใจ ลองดูว่าเครื่องนี้ช่วยเรื่องไหนได้ และเรื่องไหนต้องใช้คนทำ

เครื่องนี้ช่วยอะไรได้บ้าง

สมาคมสัตวแพทย์แมวแห่งอเมริกา (AAFP) ออกแนวทางการให้อาหารแมวในปี 2018 โดยวิจารณ์รูปแบบที่บ้านส่วนใหญ่ทำ คือให้อาหารรสชาติดีมื้อใหญ่วันละหนึ่งหรือสองมื้อ ซึ่งไม่ตรงกับธรรมชาติของแมวที่ล่าและกินเหยื่อตัวเล็กหลายครั้งต่อวัน แนวทางนี้แนะนำให้แบ่งเป็นมื้อเล็กบ่อยครั้ง ใช้ของเล่นปริศนาหรือการให้หาอาหาร และในบางกรณีใช้ที่ให้อาหารอัตโนมัติ เพื่อช่วยเรื่องโรคอ้วนและความเครียด

สำหรับหมา คู่มือสัตวแพทย์ Merck ระบุว่าหมาโตส่วนใหญ่ที่ได้กินแบบเติมอาหารไม่จำกัดจะอ้วน และแนะนำให้ให้อาหารที่ตวงไว้แล้ววันละสองมื้อตามเวลา ลูกหมาตั้งแต่หย่านมถึงหกเดือนกินวันละสามมื้อ แล้วลดเป็นสองมื้อช่วงหกถึงสิบสองเดือน

จากสองแหล่งนี้ ประโยชน์ที่จับต้องได้ของที่ให้อาหารอัตโนมัติคือ

• แบ่งปริมาณที่ชั่งแล้วเป็นหลายมื้อเล็กตามเวลา โดยเฉพาะแมว
• ให้มื้อตรงเวลาแม้เจ้าของกลับบ้านช้าหรือตื่นสาย
• ตัดวงจรแมวปลุกตอนเช้า เพราะน้องเรียนรู้ว่าอาหารมาจากเครื่อง ไม่ได้มาจากเจ้าของ
• ช่วยแยกอาหารในบ้านที่มีสัตว์หลายตัว (ถ้าเป็นรุ่นอ่านไมโครชิป)

สิ่งที่เครื่องทำไม่ได้คือ บอกว่าน้องกินหมดหรือเปล่า บอกว่าน้องป่วย และตัดสินใจแทนเจ้าของว่าน้องควรกินเท่าไร

แบบต่างๆ ในตลาด

แบบ	ทำงานอย่างไร	เหมาะกับ	ข้อจำกัด
ถังเติมเม็ดตั้งเวลา	เก็บอาหารเม็ดในถัง ปล่อยตามเวลาและจำนวนช่องหรือจำนวนครั้งที่ตั้ง	แมวหรือหมาตัวเดียว กินเม็ด	ใช้กับอาหารเปียกไม่ได้ เม็ดใหญ่หรือเม็ดรูปทรงแปลกค้างง่าย
ถาดหมุนแบ่งช่อง	ถาดกลมหลายช่อง หมุนเปิดทีละช่องตามเวลา	ใส่อาหารเปียกได้บางรุ่น มีช่องน้ำแข็ง	จำนวนมื้อจำกัด อาหารเปียกเสียง่ายในอากาศร้อน
เปิดฝาด้วยไมโครชิป	อ่านไมโครชิปหรือแท็กที่ปลอกคอ เปิดฝาให้เฉพาะตัวที่ลงทะเบียน	บ้านหลายตัวที่อาหารต่างกัน หรือตัวหนึ่งต้องคุมน้ำหนัก	ไม่ได้ตั้งเวลาเสมอไป ต้องดูสเปกว่าทำทั้งสองอย่างได้ไหม
รุ่นมีกล้องและแอป	สั่งงานและดูภาพผ่านโทรศัพท์ แจ้งเตือนเมื่อปล่อยอาหาร	เจ้าของที่อยากดูว่าน้องมากินจริง	ต้องพึ่งไวไฟและเซิร์ฟเวอร์ผู้ผลิต แจ้งเตือนว่าปล่อยแล้วไม่ได้แปลว่ากินแล้ว
ถังเติมแรงโน้มถ่วง	อาหารไหลลงชามเองเมื่อชามพร่อง	น้องที่กินพอดีตัวเองจริงๆ ซึ่งมีไม่มาก	นี่คือการเติมไม่จำกัด หมาและแมวส่วนใหญ่อ้วน

แบบสุดท้ายอยู่ในตารางเพราะขายปนอยู่กับแบบอื่นและราคาไม่สูง แต่มันไม่ได้คุมปริมาณเลย ตรงข้ามกับคำแนะนำของ Merck ที่ให้ตวงอาหารเป็นมื้อ

ตั้งค่าให้ถูกตั้งแต่วันแรก

ข้อผิดพลาดใหญ่ที่สุดคือเชื่อตัวเลขบนหน้าจอเครื่อง เครื่องส่วนใหญ่ตั้งเป็นจำนวนส่วนหรือจำนวนรอบใบพัด ไม่ได้ชั่งเป็นกรัมจริง และหนึ่งส่วนของอาหารเม็ดต่างยี่ห้อก็หนักไม่เท่ากัน

1. หาปริมาณที่น้องควรได้ต่อวันจากฉลากอาหารเป็นจุดเริ่มต้น แล้วปรับตามน้ำหนักและรูปร่าง ถ้าไม่แน่ใจให้ถามสัตวแพทย์ ดูวิธีคิดคร่าวๆ ได้ที่ คำนวณปริมาณอาหารสุนัข
2. ตั้งเครื่องให้ปล่อยหนึ่งมื้อ แล้วเทออกมาชั่งด้วยตาชั่งครัว ทำซ้ำสามครั้งเพื่อดูว่าแต่ละครั้งได้เท่ากันไหม
3. คำนวณว่ากี่ส่วนเท่ากับปริมาณต่อมื้อที่ต้องการ แล้วตั้งจำนวนมื้อต่อวัน
4. ถ้าให้ขนมหรืออาหารเปียกด้วย หักออกจากปริมาณเม็ดในเครื่อง Merck ระบุว่าขนมไม่ควรเกินราว 10 เปอร์เซ็นต์ของพลังงานต่อวัน
5. ชั่งน้ำหนักน้องทุกสองถึงสี่สัปดาห์ในเดือนแรก เพื่อดูว่าปริมาณที่ตั้งพอดีหรือเปล่า

ตัวอย่างตารางมื้อ

สัตว์	มื้อต่อวันที่ใช้บ่อย	ตั้งเครื่องอย่างไร
แมวโตในบ้าน	4 ถึง 6 มื้อเล็ก	แบ่งปริมาณต่อวันเท่าๆ กัน มื้อแรกตั้งก่อนเวลาที่น้องเคยปลุกเล็กน้อย
แมวที่ต้องลดน้ำหนัก	4 ถึง 6 มื้อเล็ก	ใช้ปริมาณที่สัตวแพทย์กำหนด อ่านเพิ่มที่ อาหารแมวคุมน้ำหนัก
หมาโต	2 มื้อ	ตามคำแนะนำของ Merck เวลาเดิมทุกวัน
ลูกหมาอายุไม่ถึง 6 เดือน	3 มื้อ	ดูรายละเอียดที่ ลูกหมากินวันละกี่มื้อ

ตัวเลขในตารางเป็นจุดเริ่มต้น แมวบางตัวกินมื้อเล็กหกมื้อได้สบาย บางตัวกินแค่ครึ่งหนึ่งแล้วทิ้งที่เหลือไว้ให้แห้ง ถ้าเห็นอาหารค้างในชามบ่อย ลดจำนวนมื้อลงแต่เพิ่มปริมาณต่อมื้อ โดยรวมต่อวันเท่าเดิม

ความชื้น มด และอาหารเปียก ในอากาศบ้านเรา

ที่ให้อาหารอัตโนมัติส่วนใหญ่ออกแบบมาสำหรับอากาศแห้งกว่าบ้านเรา ในเมืองไทยมีปัญหาที่เจอบ่อยกว่าที่คู่มือเขียนไว้

• อาหารเม็ดดูดความชื้นจนนิ่มและเกาะกันในถัง ใบพัดหมุนแต่อาหารไม่ลง เลือกรุ่นที่มีซีลยางที่ฝาและช่องใส่ซองกันชื้น เติมอาหารครั้งละพอใช้ไม่เกินหนึ่งถึงสองสัปดาห์ ไม่ใช่เทเต็มถังทีเดียว
• มดเข้าตามช่องปล่อยอาหาร ตั้งเครื่องบนถาดรองที่มีน้ำล้อมหรือห่างจากผนัง และเช็ดเศษอาหารรอบปากช่องทุกวัน
• อาหารเปียกในถาดหมุนบูดเร็วมากในห้องที่ไม่มีแอร์ ใช้รุ่นที่มีช่องใส่เจลเย็นและให้อาหารเปียกเฉพาะมื้อที่ใกล้เวลาเติม ไม่ปล่อยค้างทั้งวัน
• ไฟตก ไฟดับ ใช้รุ่นที่มีถ่านสำรอง และเปลี่ยนถ่านตามรอบ

ความเสี่ยงที่หลายคนมองข้าม แมวที่ไม่ได้กิน

แจ้งเตือนในแอปว่าปล่อยอาหารแล้ว ไม่ได้แปลว่าแมวกินแล้ว เรื่องนี้สำคัญกับแมวมากกว่าหมา ศูนย์สุขภาพแมว Cornell อธิบายว่าภาวะไขมันพอกตับในแมว เกิดร่วมกับหรือตามหลังการไม่กินอาหาร และพบบ่อยกว่ามากในแมวอ้วน อาการที่ให้สังเกตคือ เลี่ยงชามอาหาร เก็บตัว และตัวเหลือง ซึ่งเห็นได้ที่ใบหูและเหงือก

แปลว่าเจ้าของที่ใช้เครื่องอัตโนมัติต้องมีวิธีรู้ว่าน้องกินจริง

• ดูอาหารที่เหลือในชามทุกเย็น ถ้ามีเหลือติดกันสองถึงสามมื้อให้สงสัย
• ใช้กล้องดูช่วงมื้ออาหาร ไม่ใช่แค่ดูการแจ้งเตือนว่าเครื่องปล่อยอาหาร
• บ้านหลายตัว ระวังตัวที่กินเก่งไปกินของอีกตัว เจ้าของเห็นชามว่างแล้วคิดว่าทุกตัวกินแล้ว
• ชั่งน้ำหนักแมวทุกเดือน น้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจเป็นสัญญาณที่เห็นได้ก่อนอาการอื่น

ถ้าแมวไม่กินอาหารเลยหนึ่งวัน หรือกินน้อยกว่าปกติมากติดกันสองถึงสามวัน อ่านสาเหตุที่พบบ่อยที่ แมวไม่กินข้าว และพาไปหาสัตวแพทย์ อย่ารอให้หายเอง

ใครไม่ควรใช้ หรือควรใช้แบบมีเงื่อนไข

สถานการณ์	คำแนะนำ
ลูกแมวหรือลูกหมาอายุน้อยมาก	ให้อาหารด้วยมือก่อน ดูการกินและการขับถ่ายทุกมื้อ
น้องที่กินเร็วจนสำลักหรืออาเจียน	ใช้มื้อเล็กจากเครื่องได้ แต่เพิ่มชามชะลอการกิน และดูว่าอาเจียนลดลงไหม
น้องที่ป่วยหรือกินยาตามมื้อ	ป้อนยาและให้อาหารด้วยมือ ตามที่สัตวแพทย์สั่ง
น้องที่กินอาหารรักษาโรค	ใช้ได้ถ้าเป็นรุ่นอ่านไมโครชิป เพื่อไม่ให้ตัวอื่นกินอาหารรักษาโรค หรือตัวที่ป่วยไปกินอาหารปกติ
น้องขี้ตกใจเสียงมอเตอร์	ลองหลายวันก่อนใช้จริง ช่วงแรกวางชามธรรมดาข้างเครื่องด้วย
หมาที่กัดแทะของ	เลือกรุ่นที่สายไฟซ่อนและตัวเครื่องแข็งแรง หรือตั้งในที่ที่หมาเอื้อมไม่ถึงตัวเครื่อง

ทำความสะอาด

ถังอาหารเม็ดมีน้ำมันจากเม็ดอาหารเกาะผนัง เมื่อเก่าจะมีกลิ่นหืนที่ทำให้อาหารใหม่ที่เติมลงไปเหม็นตาม และในอากาศชื้นมีโอกาสขึ้นรา

ส่วน	ความถี่
ชามรับอาหาร	ล้างทุกวัน หรือทุกครั้งที่มีอาหารเปียก
ถังเก็บเม็ดและใบพัด	ล้างและเช็ดให้แห้งสนิททุกครั้งก่อนเติมอาหารถุงใหม่
ซีลยางและช่องปล่อยอาหาร	เช็ดเศษและผงทุกสัปดาห์
ถ่านสำรองและสายไฟ	ตรวจทุกเดือน

อย่าเทอาหารใหม่ทับเม็ดเก่าที่ค้างก้นถัง เม็ดเก่าจะอยู่ล่างสุดไปเรื่อยๆ และเป็นเม็ดที่ชื้นและหืนก่อน ให้เทเม็ดเก่าออกมาใส่ถุงปิดสนิทไว้ ล้างถัง แล้วเทเม็ดเก่าลงก่อนตามด้วยเม็ดใหม่ หรือใช้เม็ดเก่าให้หมดด้วยมือเป็นมื้อเสริม แล้วจึงเติมถุงใหม่

ก่อนเติมอาหารกลับเข้าถัง ให้ถังแห้งสนิทจริงๆ เพราะความชื้นที่ค้างไว้คือเหตุผลอันดับต้นๆ ที่อาหารเกาะตัวและเครื่องค้าง

สรุปให้ตัดสินใจ

ที่ให้อาหารอัตโนมัติคุ้มค่าเมื่อ เจ้าของต้องการแบ่งมื้อเล็กให้แมว ต้องการมื้อตรงเวลาในวันที่กลับบ้านช้า หรือต้องการแยกอาหารในบ้านหลายตัวด้วยไมโครชิป และพร้อมชั่งอาหาร ล้างถังตามรอบ และดูว่าน้องกินจริง ส่วนบ้านที่หวังให้เครื่องดูแลแทนเวลาไม่อยู่หลายวัน หรือใช้แบบเติมไม่จำกัด เครื่องนี้สร้างปัญหามากกว่าแก้

พาไปหาหมอทันทีถ้า แมวไม่กินอะไรเลยเกินหนึ่งวัน เห็นตัวเหลืองที่ใบหูหรือเหงือก อาเจียนซ้ำหลายครั้ง หรือหมาท้องอืดตึงหลังกินแล้วพยายามอาเจียนแต่ไม่มีอะไรออก อาการเหล่านี้รอข้ามคืนไม่ได้