พันธุ์นกเลี้ยงง่ายสำหรับมือใหม่ เปรียบเทียบเสียง ขนาด และความต้องการดูแล

นกที่เหมาะกับมือใหม่มากที่สุดคือนกตัวเล็กที่เสียงไม่ดังและมีข้อมูลการเลี้ยงเยอะ ได้แก่ หงส์หยก ฟินช์ คีรีบูน และนกเขา ถ้าอยากได้นกที่ขึ้นมือและผูกพันกับคน หงส์หยกกับค็อกคาเทลเป็นจุดเริ่มที่ดี ส่วนกระตั้ว มาคอว์ และนกแก้วตัวใหญ่ ให้เก็บไว้หลังจากเลี้ยงนกเล็กรอดมาได้หลายปีแล้ว เพราะเสียง เวลา และอายุขัยของนกกลุ่มนั้นเป็นภาระที่มือใหม่มักประเมินต่ำ

สี่คำถามที่ตอบก่อนดูหน้าตานก

คนส่วนใหญ่เลือกนกจากสีขน แล้วมาเจอปัญหาจริงในเดือนที่สอง ลองตอบสี่ข้อนี้ก่อน

1. เสียงแบบไหนที่บ้านรับได้ ห้องชุดผนังบางกับบ้านเดี่ยวรับได้ไม่เท่ากัน นกแก้วกลุ่มใหญ่ร้องเรียกแหลมดังทุกเช้าและเย็น ไม่มีวิธีฝึกให้เงียบสนิท
2. มีเวลาให้นกวันละกี่ชั่วโมง นกแก้วที่เลี้ยงเดี่ยวต้องการคนคุยด้วยและออกนอกกรงทุกวัน ฟินช์ที่อยู่เป็นฝูงไม่ต้องการคนเลย
3. อยากจับเล่นหรืออยากดู นกที่ขึ้นมือได้ต้องฝึกตั้งแต่เด็กและทำต่อเนื่อง ถ้าแค่อยากฟังเสียงร้องและดูพฤติกรรม นกกลุ่มที่ไม่ชอบให้จับจะเครียดน้อยกว่า
4. อีก 15 ปีข้างหน้าคุณจะอยู่ที่ไหน นกแก้วบางชนิดอยู่ได้หลายสิบปี ต้องคิดว่าถ้าย้ายงาน แต่งงาน หรือมีลูก นกจะไปอยู่กับใคร

เทียบนกที่คนไทยเลี้ยงกันบ่อย

ข้อมูลอายุขัยและเสียงในตารางสรุปจากตารางนกเลี้ยงยอดนิยมของคู่มือ Merck ส่วนระดับความยากเป็นการประเมินสำหรับคนที่เลี้ยงนกเป็นตัวแรก

ชนิด	อายุขัย	เสียง	ความสัมพันธ์กับคน	ระดับสำหรับมือใหม่
ฟินช์	5 ถึง 10 ปี	ไม่ดัง แต่ร้องจิ๊บบ่อย	ไม่ค่อยสนใจคน เลี้ยงเป็นกลุ่ม	ง่าย
คีรีบูน	ถึง 15 ปี	ตัวผู้ร้องเพลงเพราะ	หวงถิ่น เลี้ยงเดี่ยวหรือเป็นคู่	ง่าย
หงส์หยก	5 ถึง 10 ปี	ปกติไม่ดัง	เชื่องได้ บางตัวพูดได้	ง่าย
นกเขา	ถึง 20 ปี	เงียบ ยกเว้นเสียงขัน	ไม่แสดงออกเท่านกแก้ว	ง่ายถึงปานกลาง
ค็อกคาเทล	ถึง 20 ปี	ร้องบ่อยแต่ค่อนข้างเบา	ร่าเริง ขึ้นมือได้ดี	ปานกลาง
เลิฟเบิร์ด	ถึง 20 ปี	ปกติไม่ดัง เสียงหวาน	อารมณ์แปรปรวนช่วงผสมพันธุ์	ปานกลาง
พาร์รอตเลต	ถึง 20 ปี	เงียบเมื่อเทียบกับนกแก้วอื่น	ฝึกให้เชื่องง่ายตอนเด็ก	ปานกลาง
คอนัวร์ตัวใหญ่	ถึง 30 ปี	แหลมดังเมื่อกรีดร้อง	ซุกซน นิสัยต่างกันตามตัว	ยาก
นกขุนทอง	12 ปีขึ้นไป	เลียนเสียงเก่ง	ไม่ค่อยแสดงความรัก มูลเลอะมาก	ยาก
แอฟริกันเกรย์	30 ถึง 50 ปี	ไม่กรีดร้อง แต่คำราม	ฉลาดมาก ปัญหาพฤติกรรมพบบ่อย	ยากมาก
กระตั้ว	25 ถึง 50 ปี	ดังมากเมื่อกรีดร้อง	ต้องการการจับและความสนใจสูง	ยากมาก
มาคอว์	30 ถึง 60 ปี	ดังมาก รบกวนเพื่อนบ้าน	ต้องการการออกกำลังและเวลามาก	ยากมาก

ตัวเลขอายุขัยในตารางเป็นตัวเลขของนกที่ได้รับการดูแลดี นกเล็กที่กินเมล็ดล้วนและอยู่ในกรงแคบมักอายุสั้นกว่านั้นมาก

นกเล็กที่ไม่ต้องจับ: ฟินช์และคีรีบูน

ฟินช์เหมาะกับคนที่อยากมีชีวิตชีวาในบ้านแต่ไม่อยากให้นกเกาะไหล่ Merck ระบุว่าฟินช์มักไม่ปฏิสัมพันธ์กับคนและเลี้ยงเป็นกลุ่ม จึงควรเริ่มที่ 2 ถึง 4 ตัว กรงควรยาวตามแนวนอนมากกว่าสูง เพราะฟินช์บินสั้นและเร็วไปมาระหว่างคอน เลือกกรงที่ยาวที่สุดเท่าที่พื้นที่บ้านรับได้ การจับฟินช์บ่อยทำให้เครียด ใช้มือเฉพาะตอนตรวจสุขภาพหรือย้ายกรง

คีรีบูนเลี้ยงเพื่อฟังเสียง ตัวผู้ร้องเพลง ตัวเมียแทบไม่ร้อง ถ้าอยากได้เสียงเพลงให้ถามผู้เพาะว่าเป็นตัวผู้แน่หรือไม่ ข้อควรรู้คือคีรีบูนหวงถิ่น Merck แนะนำให้เลี้ยงเดี่ยวหรือเป็นคู่ผสมพันธุ์ ห้ามรวมตัวผู้สองตัวในกรงเดียว ทั้งฟินช์และคีรีบูนเหมาะกับห้องชุดส่วนใหญ่

นกแก้วตัวเล็กที่เชื่องได้: หงส์หยก ค็อกคาเทล เลิฟเบิร์ด

หงส์หยกคือนกแก้วตัวเล็กที่คนไทยรู้จักมากที่สุด ราคาไม่สูง หาอาหารและอุปกรณ์ง่าย เสียงไม่ดัง เลี้ยงในห้องชุดได้ ลูกนกที่เพิ่งหย่านมและได้รับการจับทุกวันจะขึ้นมือได้ภายในไม่กี่สัปดาห์ รายละเอียดการเลี้ยงและการเลือกเพศอยู่ที่ นกหงส์หยก

ค็อกคาเทลตัวใหญ่กว่า หงอนตั้งเป็นเอกลักษณ์ ร้องบ่อยแต่เสียงไม่แหลมเท่านกแก้วกลุ่มคอนัวร์ ตัวผู้มักผิวปากเลียนเพลงได้ ค็อกคาเทลมีฝุ่นขน (powder down) มากกว่าหงส์หยก คนในบ้านที่เป็นภูมิแพ้ทางเดินหายใจควรอยู่ใกล้นกจริงสักพักก่อนตัดสินใจ

เลิฟเบิร์ดตัวเล็ก สีสด พลังเหลือ แต่หวงกรงและงับได้ โดยเฉพาะช่วงผสมพันธุ์ที่ Merck ระบุว่าอารมณ์แปรปรวน อย่าเลี้ยงรวมกับนกเล็กชนิดอื่น เพราะเลิฟเบิร์ดไล่จิกเท้านกตัวอื่นจนบาดเจ็บได้ ถ้าวางแผนจะเลี้ยงนกแก้วตัวใหญ่ขึ้นในอนาคต อ่านเกณฑ์เตรียมตัวที่ นกแก้วสำหรับมือใหม่

นกเขาและนกพิราบ: เงียบ ทน ไม่เรียกร้อง

นกเขาเป็นนกที่ผู้เลี้ยงไทยคุ้นเคยมานาน Merck อธิบายว่านกเขาเงียบยกเว้นตอนขัน และแสดงออกกับคนน้อยกว่านกแก้ว เหมาะกับคนที่อยากได้นกที่ไม่ต้องการความสนใจตลอดเวลา นกเขากินเมล็ดเป็นหลักและเดินหากินบนพื้นกรง จึงต้องการพื้นที่พื้นกว้าง ไม่ใช่กรงสูง

จุดที่ต้องคิดคือเสียงขันเช้ามืด ซึ่งในซอยแคบหรือห้องชุดบางแห่งเพื่อนบ้านรำคาญได้ และนกเขาบางชนิดในไทยเป็นสัตว์ป่า ต้องดูเรื่องแหล่งที่มาตามหัวข้อด้านล่าง

นกที่ยังไม่ควรเริ่มเป็นตัวแรก

ชนิด	เหตุผลจากคู่มือ Merck	ทางเลือกที่ให้ความรู้สึกคล้ายกัน
กระตั้ว	ดังมาก ต้องการการจับและความสนใจสูง ชอบแทะ ไม่เหมาะกับผู้ไม่มีประสบการณ์	ค็อกคาเทล ซึ่งเป็นญาติตัวเล็ก
มาคอว์	เสียงดังจนรบกวนเพื่อนบ้าน ต้องออกกำลังมาก อายุ 30 ถึง 60 ปี	ยังไม่มีตัวแทนที่ดี รอจนพร้อมจริง
แอฟริกันเกรย์	ฉลาดมากจนเกิดปัญหาพฤติกรรมได้ ต้องการความสนใจสูง	หงส์หยกถ้าอยากได้นกที่เลียนเสียง
ลอรี่และลอริคีต	ต้องกินอาหารน้ำหวานสูตรเฉพาะ เลอะเทอะมาก	ไม่มี ต้องพร้อมเรื่องอาหารเท่านั้น
นกขุนทอง	มูลเหลวเลอะมาก ไม่ค่อยแสดงความรัก	ค็อกคาเทลถ้าอยากได้นกที่ผิวปาก

นกกลุ่มนี้ไม่ได้เลี้ยงไม่ได้ แต่ถ้านกตัวแรกเป็นกระตั้วแล้วเจ้าของรับเสียงไม่ไหว นกมักถูกส่งต่อหลายบ้านจนเกิดปัญหาถอนขนตัวเอง ลอรี่เป็นตัวอย่างชัดว่าอาหารกำหนดความยาก Merck ระบุว่าลอรี่ต้องได้น้ำหวานสูตรเฉพาะที่เปลี่ยนบ่อยเพราะบูดเร็ว และต้องเลี่ยงอาหารเม็ดธาตุเหล็กสูงกับผลไม้ตระกูลส้ม เรื่องอาหารของนกแต่ละกลุ่มอยู่ที่ อาหารนก

นกพื้นเมืองไทยและเรื่องกฎหมาย

นกพื้นเมืองที่คนไทยนิยมเลี้ยงฟังเสียง เช่น นกกรงหัวจุก นกปรอด และนกเขาบางชนิด หลายชนิดอยู่ในบัญชีสัตว์ป่าคุ้มครองตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า การมีไว้ในครอบครองหรือซื้อขายโดยไม่ได้รับอนุญาตมีโทษทั้งจำและปรับ สถานะของบางชนิดมีการถกเถียงและปรับบัญชีในช่วงหลายปีที่ผ่านมา จึงไม่ควรเชื่อคำบอกเล่าของผู้ขายว่า "เลี้ยงได้แล้ว"

สิ่งที่ทำได้คือก่อนรับนกพื้นเมืองทุกตัว ให้ขอเอกสารแสดงที่มาจากฟาร์มเพาะเลี้ยงที่ได้รับอนุญาต แล้วโทรถามสำนักงานของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืชในจังหวัดว่าชนิดนั้นต้องมีเอกสารอะไรบ้าง ส่วนนกต่างประเทศอย่างหงส์หยก ค็อกคาเทล และเลิฟเบิร์ดที่เพาะในประเทศ มักไม่ติดเงื่อนไขนี้ แต่นกแก้วนำเข้าบางชนิดอยู่ในบัญชีไซเตส ต้องมีเอกสารนำเข้ากำกับ อย่าซื้อนกที่ผู้ขายบอกว่าจับมาจากป่า

คอนโดกับนก: เสียง ฝุ่น และอันตรายจากครัว

ปัญหาที่ทำให้นกในห้องชุดตายกะทันหันมากที่สุดคืออากาศในห้อง คู่มือ Merck อธิบายว่ากระทะเคลือบกันติดที่ร้อนจัดถึงราว 280 องศาเซลเซียส ปล่อยแก๊สที่ทำให้นกตายได้ทันทีโดยไม่มีอาการเตือน นกเล็กตายได้แม้ได้รับเพียงเล็กน้อย แหล่งอื่นที่ระบุไว้ ได้แก่ เตารีด ผ้ารองรีด และเตาอบที่ทำความสะอาดตัวเองบางรุ่น

ห้องชุดส่วนใหญ่มีครัวเปิดติดห้องนั่งเล่น จึงควร

1. วางกรงห้องที่ไกลจากครัวที่สุดและปิดประตูได้
2. เลิกใช้กระทะเคลือบกันติดถ้าเลี้ยงนก หรือห้ามเปิดไฟแรงโดยกระทะเปล่าเด็ดขาด
3. ไม่สูบบุหรี่ในห้อง Merck ระบุว่าควันบุหรี่และสารตกค้างบนมือ ผม และเสื้อผ้าของคนสูบ ทำให้นกมีปัญหาทางเดินหายใจ ผิวหนัง และถอนขน
4. งดเทียนหอม น้ำหอมปรับอากาศ และสเปรย์ในห้องที่มีกรง
5. ตรวจของเล่นและกรง ถ้าเป็นโลหะชุบสังกะสี กุญแจ กระดิ่งราคาถูก หรือมีตะกั่ว นกที่แทะจะได้รับโลหะหนัก

เสียงและฝุ่นจัดการได้ง่ายกว่า คลุมผ้ากรงตอนกลางคืนให้ห้องมืดและเงียบช่วยให้นกนอนเป็นเวลา เปลี่ยนรองพื้นกรงวันเว้นวัน และใช้เครื่องฟอกอากาศถ้าเลี้ยงค็อกคาเทลหรือกระตั้วที่มีฝุ่นขนมาก

ไปดูนกตัวจริง สังเกตอาการอะไรบ้าง

• ตาใส กลม ไม่มีน้ำตา ขี้ตา หรือเปลือกตาบวม
• รูจมูกแห้ง ขนเหนือจมูกไม่เปียกติดกัน
• ขนรอบก้นสะอาด ไม่มีมูลเกาะ
• ยืนบนคอนด้วยสองขา ไม่นั่งพองขนหลับตาในเวลากลางวัน
• หางไม่กระดกขึ้นลงตามจังหวะหายใจ
• กินเมล็ดหรืออาหารเม็ดเองได้ ไม่ใช่ลูกนกที่ยังต้องป้อน ยกเว้นคุณมีประสบการณ์ป้อนลูกนก
• กรงที่ผู้ขายเลี้ยงสะอาด นกในกรงเดียวกันไม่มีตัวไหนดูป่วย

ถ้ามีนกเดิมอยู่แล้ว ให้กักนกใหม่ในห้องแยกหลายสัปดาห์ตามที่สัตวแพทย์แนะนำ ใช้ถ้วยและอุปกรณ์แยก และล้างมือทุกครั้งหลังจับ เพราะโรคนกหลายโรคติดผ่านมูลแห้งและฝุ่นขน ช่วงกักเป็นเวลาดีที่จะพาไปตรวจสุขภาพครั้งแรกกับสัตวแพทย์ที่รักษาสัตว์เลี้ยงพิเศษ

งบเริ่มต้นที่ต้องเตรียมนอกจากค่านก

ราคานกต่างกันมากตามชนิด สี และช่วงเวลา จึงไม่ควรใช้ตัวเลขตายตัว หมวดที่ต้องเตรียมคือ

หมวด	สิ่งที่ต้องมี	สิ่งที่คนมักลืม
กรง	กรงที่นกกางปีกเต็มได้ทั้งสองข้าง ซี่ห่างพอดีกับขนาดหัวนก	กรงสีที่ลอกได้หรือชุบสังกะสีเป็นแหล่งโลหะหนัก
คอน	คอนกิ่งไม้ขนาดต่างกัน 2 ถึง 3 แบบ	คอนพลาสติกเรียบล้วนทำให้เท้าอักเสบ
อาหาร	อาหารเม็ดสำหรับชนิดนั้น ผักสด เมล็ดเป็นรางวัล	ถ้วยสำรองสำหรับล้างสลับทุกวัน
ของเล่น	ของให้แทะ ปีน หาอาหาร	หมุนเวียนสัปดาห์ละครั้งกันเบื่อ
สุขภาพ	ตรวจครั้งแรกหลังรับนก	คลินิกสัตว์เลี้ยงพิเศษมีน้อย หาให้เจอก่อนนกป่วย

นกตัวแรกควรเริ่มจากชนิดไหน

สถานการณ์ของคุณ	ชนิดที่ควรเริ่ม
อยู่ห้องชุด ทำงานนอกบ้านทั้งวัน อยากฟังเสียงนก	ฟินช์ 2 ถึง 4 ตัว หรือคีรีบูนตัวผู้หนึ่งตัว
อยู่ห้องชุด มีเวลาเย็นวันละ 1 ถึง 2 ชั่วโมง อยากให้นกขึ้นมือ	หงส์หยกลูกนกหย่านมแล้ว 1 ตัว
บ้านเดี่ยว อยากได้นกที่ผิวปากและผูกพัน	ค็อกคาเทล
ชอบนกนิ่ง ไม่ต้องจับ มีพื้นที่ระเบียงร่ม	นกเขาที่มีเอกสารแหล่งที่มา
อยากได้นกพูดเก่งทันที	เลี้ยงหงส์หยกหรือค็อกคาเทลก่อนสักสองสามปี แล้วค่อยพิจารณาใหม่

ถ้าหลังจากนี้อยากฝึกนกให้เลียนเสียง ขั้นตอนและความคาดหวังที่สมจริงอยู่ที่ สอนนกแก้วพูด