วิธีเพิ่มโอกาสท้อง แผนสามเดือนก่อนเริ่มพยายามมีลูก

ถ้าคุณแม่ตัดสินใจแล้วว่าอยากมีลูกในปีนี้ ข่าวดีคือการเตรียมตัวส่วนใหญ่ทำเองได้ ไม่ต้องใช้เงินมาก และเริ่มได้ตั้งแต่วันนี้ NHS ของอังกฤษระบุว่าคู่ที่ฝ่ายหญิงอายุไม่เกิน 39 ปี และมีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอทุกสองถึงสามวันโดยไม่คุมกำเนิด ส่วนใหญ่จะตั้งครรภ์ได้ภายในหนึ่งปี

หนึ่งปีฟังดูนาน แต่เป็นตัวเลขที่ช่วยให้ใจเย็นลงได้ เดือนแรกที่ยังไม่ท้องเป็นเรื่องปกติมาก สิ่งที่ทำได้คือทำให้ทุกเดือนนับ ด้วยการเตรียมร่างกายของทั้งสองคนให้พร้อม แล้วจับจังหวะให้ตรงช่วงเจริญพันธุ์

เราแบ่งการเตรียมตัวเป็นแผนสามเดือนก่อนเริ่มพยายาม แต่ถ้าเริ่มพยายามไปแล้ว ก็ทำทุกข้อไปพร้อมกันได้เลยค่ะ

เดือนที่ 1 ตรวจสุขภาพและเคลียร์ยา

NHS แนะนำเรื่องที่ควรเช็กก่อนตั้งครรภ์ไว้ชัดเจน

สิ่งที่ต้องเช็ก	ทำไมต้องทำก่อนท้อง
ภูมิคุ้มกันหัด คางทูม หัดเยอรมัน (วัคซีน MMR)	NHS แนะนำให้ฉีดก่อนเริ่มพยายาม ถ้ายังไม่เคยได้รับ เพื่อปกป้องลูกระหว่างตั้งครรภ์
ตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก	ถ้าถึงรอบตรวจ ควรทำให้เรียบร้อยก่อนตั้งครรภ์
ตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์	NHS แนะนำให้ตรวจถ้าคิดว่าตัวเองหรือคู่อาจติดเชื้อ
ยาที่ใช้อยู่เป็นประจำ	บางตัวต้องปรับก่อนตั้งครรภ์

เรื่องยาสำคัญมาก NHS ย้ำว่าห้ามหยุดยาที่แพทย์สั่งเองเพราะอยากมีลูก ให้ไปพบแพทย์ก่อน โดยเฉพาะคนที่มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ความดัน โรคลมชัก หรือโรคไทรอยด์ แพทย์จะปรับยาให้ปลอดภัยต่อการตั้งครรภ์ และควบคุมโรคให้นิ่งก่อนเริ่ม

NHS ยังระบุกลุ่มที่ควรนัดคุยกับแพทย์ก่อนเริ่มพยายาม ได้แก่ คนที่ตัวเองหรือคู่มีโรคประจำตัว เช่น โรคลมชัก เบาหวาน หรือติดเชื้อเอชไอวี คนที่ใช้ยาตามใบสั่ง ยาที่ซื้อเอง หรือสมุนไพร คนที่รู้อยู่แล้วว่ามีปัญหาการมีบุตร เช่น เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่หรืออสุจิน้อย และคนที่มีเพศสัมพันธ์ไม่ได้หรือลำบาก เช่น จากความพิการ ถ้าเข้าข้อใดข้อหนึ่ง ให้นัดแพทย์ตั้งแต่เดือนแรกของแผน

คุณพ่อก็ควรไปด้วยนะคะ ยาบางชนิดที่ผู้ชายใช้กระทบการผลิตอสุจิได้ รายละเอียดอยู่ใน ผู้ชายมีลูกยาก เกิดจากอะไร

เดือนที่ 1 ถึง 3 วิตามินและพฤติกรรม

กรดโฟลิก

NHS จัดกรดโฟลิกไว้ในรายการวิตามินที่ควรกินตั้งแต่ช่วงพยายามมีลูก เพื่อเพิ่มโอกาสที่การตั้งครรภ์และลูกจะแข็งแรง เหตุผลที่ต้องเริ่มก่อนท้อง ขนาดที่ใช้ และระยะเวลาที่ควรกินต่อ อ่านต่อได้ที่ กินโฟลิกตอนไหน ส่วนวิตามินรวมสำหรับเตรียมตั้งครรภ์ ให้ถามแพทย์ตอนไปตรวจสุขภาพว่าจำเป็นแค่ไหน

NHS ยังแนะนำวิตามินดีไว้ในรายการเดียวกันด้วย คนไทยที่ออกแดดน้อยหรือทำงานในอาคารทั้งวัน ลองถามแพทย์ว่าควรเสริมหรือไม่

บุหรี่ แอลกอฮอล์ และสารเสพติด

NHS แนะนำให้เลิกบุหรี่ ไม่ดื่มแอลกอฮอล์ และไม่ใช้สารเสพติด ข้อนี้ใช้กับทั้งสองคน เพราะบุหรี่และสารเสพติดกระทบคุณภาพอสุจิด้วย ควันบุหรี่มือสองในบ้านก็กระทบคุณแม่และลูกในอนาคตได้

ถ้าเลิกบุหรี่เองหลายครั้งแล้วไม่สำเร็จ การขอความช่วยเหลือจากคลินิกเลิกบุหรี่ในโรงพยาบาลใกล้บ้านเพิ่มโอกาสเลิกได้มากกว่าการหักดิบคนเดียว

น้ำหนักตัว

NHS ระบุว่าน้ำหนักที่น้อยเกินไปหรือมากเกินไปทำให้ตั้งครรภ์ยากขึ้น เป้าหมายคือน้ำหนักที่อยู่ในช่วงสุขภาพดี วิธีที่ยั่งยืนคือการกินอาหารครบหมู่และออกกำลังกายสม่ำเสมอ การอดอาหารหนักเพื่อลดน้ำหนักเร็วๆ ช่วงเตรียมตั้งครรภ์ไม่ใช่ทางที่ดี เพราะทำให้ร่างกายขาดสารอาหารที่จำเป็น

จับช่วงเจริญพันธุ์ให้ตรง

ช่วงไหนมีโอกาสท้อง

ACOG อธิบายว่าไข่มีชีวิตได้ราว 24 ชั่วโมงหลังตก ส่วนอสุจิอยู่ในร่างกายผู้หญิงได้ราวสามวัน บางครั้งถึงห้าวัน NHS ระบุว่าอสุจิอยู่ได้ถึงเจ็ดวัน ช่วงเจริญพันธุ์จึงกินเวลาราวห้าวันก่อนไข่ตกถึงหนึ่งวันหลังไข่ตก

ข้อสรุปเชิงปฏิบัติคือ อสุจิควรรออยู่ก่อนไข่จะตก การมีเพศสัมพันธ์หลังไข่ตกไปแล้วหนึ่งถึงสองวันมีโอกาสน้อยกว่ามาก

ไข่ตกวันไหน

NHS ระบุว่าไข่ตกราว 14 วันก่อนประจำเดือนรอบถัดไป ในรอบ 28 วัน ไข่จึงมักตกราววันที่ 14 แต่ในรอบ 32 วัน ไข่น่าจะตกราววันที่ 18 คนที่รอบไม่แน่นอนควรดูสัญญาณร่างกายควบคู่ เช่น มูกช่องคลอดที่ใสยืดคล้ายไข่ขาว รายละเอียดอยู่ใน อาการตกไข่ และวิธีนับแบบละเอียดที่ นับวันตกไข่

ความถี่ที่ใช้ได้จริง

NHS แนะนำให้มีเพศสัมพันธ์ทุกสองถึงสามวันตลอดรอบ ACOG ก็ระบุว่าคนที่ดูมูกช่องคลอด ให้มีเพศสัมพันธ์ทุกวันหรือวันเว้นวันในช่วงที่มีมูก ทั้งสองแนวทางมีจุดร่วมคือความสม่ำเสมอ

ทำไมไม่เล็งแค่วันตกไข่วันเดียว เพราะการทำนายวันตกไข่คลาดได้หนึ่งถึงหลายวัน ถ้าเล็งแค่วันเดียวแล้วพลาด ก็เสียทั้งรอบ ส่วนการมีเพศสัมพันธ์ทุกสองถึงสามวันครอบคลุมช่วงเจริญพันธุ์ได้เกือบแน่นอน โดยไม่ต้องจับเวลาจนเครียด

รูปแบบ	ข้อดี	ข้อเสีย
ทุกสองถึงสามวันตลอดรอบ (NHS)	ไม่ต้องรู้วันตกไข่แน่นอน ลดความเครียด	ต้องสม่ำเสมอตลอดเดือน
ทุกวันหรือวันเว้นวันช่วงมีมูกใส (ACOG)	เน้นช่วงที่โอกาสสูงที่สุด	ต้องสังเกตมูกได้
เล็งเฉพาะวันที่แอปบอก	ทำง่าย	พลาดง่ายถ้าแอปทำนายคลาด

เรื่องเล่าที่ไม่ต้องทำ

คู่ที่กำลังพยายามมักได้คำแนะนำจากญาติและอินเทอร์เน็ตมากมาย บางเรื่องไม่มีหลักฐานรองรับในแหล่งทางการที่เปิดอ่าน และทำให้เครียดโดยเปล่าประโยชน์

• ยกขาพิงผนังนานๆ หลังมีเพศสัมพันธ์ ไม่มีในคำแนะนำของ NHS หรือ ACOG
• งดมีเพศสัมพันธ์หลายวันเพื่อ "เก็บอสุจิ" ก่อนวันตกไข่ ขัดกับคำแนะนำเรื่องความถี่ทุกสองถึงสามวัน
• ซื้ออาหารเสริมหรือสมุนไพรหลายตัวพร้อมกัน NHS จัดยาสมุนไพรไว้ในกลุ่มที่ควรคุยกับแพทย์ก่อนวางแผนตั้งครรภ์
• ตรวจครรภ์ทุกวันตั้งแต่สัปดาห์แรกหลังไข่ตก ได้ผลลบเพราะเร็วเกินไป แล้วเสียใจซ้ำทุกเดือน

ชุดตรวจครรภ์ให้ผลแม่นขึ้นเมื่อรอจนถึงวันที่ประจำเดือนควรมา ซื้อไว้กล่องเดียวพอ ไม่ต้องตุน

อายุกับเส้นเวลาที่ควรพบแพทย์

ศูนย์การแพทย์ศรีพัฒน์ มช. นิยามภาวะมีบุตรยากว่า มีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอสัปดาห์ละสองถึงสามครั้งนานหนึ่งปีโดยไม่คุมกำเนิดแล้วยังไม่ตั้งครรภ์ ในผู้หญิงที่อายุเกิน 35 ปี ใช้เกณฑ์หกเดือน ส่วน NHS แนะนำให้พบแพทย์หลังพยายามมาหนึ่งปี

อายุฝ่ายหญิง	พยายามมาแล้วนานแค่ไหนค่อยพบแพทย์
ต่ำกว่า 35 ปี	12 เดือน
35 ปีขึ้นไป	6 เดือน
มีโรคหรือประวัติที่เพิ่มความเสี่ยง	พบแพทย์ได้ทันที ไม่ต้องรอ

กลุ่มที่ไม่ควรรอ ได้แก่ คนที่ประจำเดือนมาห่างมากหรือไม่มาหลายเดือน เคยเป็นโรคติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน เคยผ่าตัดในอุ้งเชิงกราน มีอาการปวดประจำเดือนรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ หรือฝ่ายชายเคยมีปัญหาที่อัณฑะ

เมื่อพบแพทย์แล้วจะเกิดอะไรขึ้น

การพบแพทย์ครั้งแรกเรื่องมีบุตรยากมักเริ่มจากการซักประวัติ ตรวจร่างกาย ตรวจฮอร์โมนของฝ่ายหญิง และตรวจน้ำเชื้อของฝ่ายชาย ถ้าพบสาเหตุที่แก้ได้ เช่น ไข่ไม่ตก แพทย์จะเริ่มจากการรักษาที่ไม่ซับซ้อนก่อน

NHS ระบุว่าเมื่อการตรวจพบปัญหาการมีบุตร ทางเลือกการรักษามีตั้งแต่ยา การผ่าตัด การฉีดเชื้อเข้าโพรงมดลูก ไปจนถึงเด็กหลอดแก้ว แล้วแต่สาเหตุของแต่ละคู่ การรักษาส่วนใหญ่จึงไม่ได้กระโดดไปที่วิธีแพงที่สุดตั้งแต่แรก

ในแง่ตัวเลข NHS ระบุว่าคู่ที่ฝ่ายหญิงอายุไม่เกิน 39 ปีและใช้การฉีดเชื้อเข้าโพรงมดลูก มักต้องทำ 6 ถึง 12 รอบ ส่วนคู่ที่ต้องใช้เด็กหลอดแก้ว จะมีค่าใช้จ่ายและขั้นตอนมากกว่า ดูภาพรวมได้ที่ เด็กหลอดแก้ว ราคาเท่าไหร่

การเตรียมบันทึกรอบเดือนสามถึงหกเดือนไปให้แพทย์ดู ช่วยให้นัดแรกได้ข้อมูลมากขึ้น และบางครั้งช่วยลดการตรวจที่ไม่จำเป็นลงได้

เช็กลิสต์ติดตู้เย็น

• นัดตรวจสุขภาพก่อนตั้งครรภ์ ถามเรื่องวัคซีนหัดเยอรมันและยาที่ใช้
• เริ่มกรดโฟลิกทุกวัน
• เลิกบุหรี่และงดแอลกอฮอล์ทั้งสองคน
• ปรับน้ำหนักให้อยู่ในช่วงสุขภาพดีอย่างค่อยเป็นค่อยไป
• จดวันแรกของประจำเดือนและลักษณะมูกทุกวัน
• มีเพศสัมพันธ์ทุกสองถึงสามวันอย่างสม่ำเสมอ
• นับเวลา ถ้าครบเกณฑ์ตามอายุแล้วยังไม่ท้อง นัดพบแพทย์

ถ้าเดือนไหนประจำเดือนมาแล้วรู้สึกผิดหวังมาก ให้พักหนึ่งวัน คุยกันว่ารู้สึกอย่างไร แล้วค่อยเริ่มจดรอบใหม่ ความเครียดที่สะสมทุกเดือนเป็นเรื่องที่บอกแพทย์ได้เสมอ ไม่ต้องเก็บไว้คนเดียว

การพยายามมีลูกไม่ควรกลายเป็นการบ้านที่ทำให้ทั้งคู่เหนื่อย เตรียมร่างกายให้พร้อม จับจังหวะคร่าวๆ ให้ถูก แล้วปล่อยให้ความสัมพันธ์เป็นเรื่องของความรักเหมือนเดิมค่ะ