สรุปประเด็นสำคัญ
- NHS ระบุว่าไข่ตกราว 10 ถึง 16 วันก่อนประจำเดือนรอบถัดไป ไม่จำเป็นต้องเป็นวันที่ 14 ของรอบเสมอ
- มูกช่องคลอดช่วงใกล้ตกไข่จะใส ลื่น ยืดได้คล้ายไข่ขาวดิบ เป็นสัญญาณที่สังเกตได้ง่ายที่สุด
- ปวดตกไข่มักเป็นที่ท้องน้อยข้างเดียว นานไม่กี่นาทีถึงหนึ่งถึงสองวัน บางคนมีเลือดออกกะปริบกะปรอยเล็กน้อย
- อุณหภูมิกายพื้นฐานขึ้นราว 0.5 ถึง 1 องศาฟาเรนไฮต์หลังไข่ตก จึงยืนยันย้อนหลังได้ ส่วนช่วงเจริญพันธุ์สูงสุดคือสองถึงสามวันก่อนอุณหภูมิขึ้น
- ปวดมากจนยาแก้ปวดไม่ช่วย ปวดซ้ำทุกเดือน หรือปวดขณะที่อาจตั้งครรภ์ ควรพบแพทย์
ร่างกายของผู้หญิงส่งสัญญาณช่วงไข่ตกมาให้เห็นทุกเดือน แค่ส่วนใหญ่ไม่เคยถูกสอนให้สังเกต สัญญาณบางอย่างชัดจนจับได้ด้วยตา เช่น มูกช่องคลอดที่เปลี่ยนเนื้อ บางอย่างต้องใช้เครื่องมือช่วย เช่น เทอร์โมมิเตอร์วัดอุณหภูมิกาย และบางอย่างเป็นความรู้สึก เช่น อาการปวดหน่วงท้องน้อยข้างเดียว
คุณแม่ที่กำลังวางแผนมีลูกจะได้ประโยชน์จากการอ่านสัญญาณเหล่านี้มากที่สุด เพราะช่วยบอกได้ว่ารอบนี้ช่วงไหนควรมีเพศสัมพันธ์ ส่วนคนที่ยังไม่อยากมีลูก การรู้จักอาการตกไข่ก็ช่วยให้เข้าใจร่างกายตัวเองขึ้น ว่าอาการปวดกลางเดือนที่เจอทุกรอบคืออะไร
ไข่ตกเมื่อไรในหนึ่งรอบ
NHS ระบุว่ารอบเดือนที่ยาว 21 ถึง 35 วันถือว่าปกติ ค่าเฉลี่ยอยู่ที่ราว 28 วัน และไข่มักตกราว 10 ถึง 16 วันก่อนประจำเดือนรอบถัดไป จุดที่ควรจำคือการนับย้อนจากรอบหน้า ไม่ใช่นับเดินหน้าจากวันแรกของรอบนี้แล้วตายตัวที่วันที่ 14
| ความยาวรอบเดือน | ช่วงที่ไข่น่าจะตก (นับจากวันแรกของประจำเดือน) |
|---|---|
| 24 วัน | ราววันที่ 8 ถึง 14 |
| 28 วัน | ราววันที่ 12 ถึง 18 |
| 32 วัน | ราววันที่ 16 ถึง 22 |
| 35 วัน | ราววันที่ 19 ถึง 25 |
ตารางนี้คำนวณจากหลัก 10 ถึง 16 วันก่อนรอบถัดไปของ NHS ใช้ได้ดีกับคนที่รอบมาสม่ำเสมอ ถ้ารอบสั้นยาวสลับกันทุกเดือน การดูอาการจริงของร่างกายจะแม่นกว่าการนับวันอย่างเดียว วิธีนับแบบละเอียดและแอปที่ช่วยจด อ่านต่อได้ที่ นับวันตกไข่
ACOG อธิบายว่าไข่มีชีวิตอยู่ได้ราว 24 ชั่วโมงหลังตก ส่วนอสุจิอยู่ในร่างกายผู้หญิงได้ราวสามวัน บางครั้งนานถึงห้าวัน ช่วงเจริญพันธุ์จึงกินเวลาราวห้าวันก่อนไข่ตกไปจนถึงหนึ่งวันหลังไข่ตก ทำให้สัญญาณที่มาก่อนไข่ตก มีประโยชน์มากกว่าสัญญาณที่มาหลังไข่ตก
สัญญาณที่ 1 มูกช่องคลอดเปลี่ยนเนื้อ
นี่คือสัญญาณที่ทั้ง NHS และ ACOG ให้น้ำหนักมาก เพราะมาก่อนไข่ตกและสังเกตได้ทุกวันโดยไม่ต้องใช้อุปกรณ์ ช่วงใกล้ไข่ตก ฮอร์โมนเอสโตรเจนทำให้มูกบางลง ใส ลื่น และยืดได้เป็นเส้น NHS เปรียบว่าเหมือนไข่ขาวดิบ
| ช่วงของรอบ | ลักษณะมูกที่พบบ่อย | ความหมาย |
|---|---|---|
| หลังประจำเดือนหมด | แห้ง หรือมีน้อยมาก | โอกาสตั้งครรภ์ต่ำ |
| เริ่มเข้าใกล้ไข่ตก | ขุ่น เหนียว ข้นคล้ายครีม | เริ่มเข้าช่วงเจริญพันธุ์ |
| ใกล้ไข่ตกที่สุด | ใส ลื่น ยืดได้คล้ายไข่ขาวดิบ | ช่วงเจริญพันธุ์สูง |
| หลังไข่ตก | ข้นขึ้นอีกครั้ง แล้วค่อยแห้ง | ช่วงเจริญพันธุ์ผ่านไปแล้ว |
วิธีสังเกต ให้ดูจากกระดาษชำระก่อนเข้าห้องน้ำหรือหลังเข้า ใช้นิ้วแตะดูความยืด แล้วจดลงสมุดวันละครั้ง ACOG แนะนำว่าคนที่ใช้วิธีดูมูกเพื่อวางแผนตั้งครรภ์ สามารถมีเพศสัมพันธ์ทุกวันหรือวันเว้นวันในช่วงที่มีมูกได้
สัญญาณที่ 2 ปวดหน่วงท้องน้อยข้างเดียว
NHS อธิบายว่าผู้หญิงบางคนรู้สึกปวดช่วงไข่ตก ราว 14 วันก่อนประจำเดือนรอบถัดไป ลักษณะเฉพาะของอาการนี้มีดังนี้
- ปวดที่ท้องน้อยข้างใดข้างหนึ่ง ตามข้างของรังไข่ที่ปล่อยไข่ในรอบนั้น
- เดือนนี้ปวดขวา เดือนหน้าอาจย้ายไปปวดซ้าย หรือปวดข้างเดิมหลายเดือนติดก็ได้
- ลักษณะเป็นปวดตื้อๆ คล้ายปวดประจำเดือน หรือเป็นจี๊ดแหลมแบบฉับพลัน
- นานตั้งแต่ไม่กี่นาทีไปจนถึงหนึ่งถึงสองวัน
- บางคนมีเลือดออกทางช่องคลอดเล็กน้อยหรือมีตกขาวร่วมด้วย
ข้อจำกัดของสัญญาณนี้คือมันมาใกล้หรือพร้อมกับไข่ตก ถ้ารอจนปวดแล้วค่อยมีเพศสัมพันธ์ อาจช้าไปนิดสำหรับรอบนั้น ใช้อาการปวดเป็นข้อมูลยืนยันว่ารอบนี้ไข่ตกช่วงไหน แล้วนำไปใช้วางแผนรอบถัดไปจะได้ประโยชน์มากกว่า
ดูแลอาการปวดตกไข่อย่างไร
NHS แนะนำว่าอาการปวดตกไข่ทั่วไปบรรเทาได้ด้วยการแช่น้ำอุ่นหรือประคบอุ่น และยาแก้ปวดอย่างพาราเซตามอลหรือไอบูโพรเฟน คนที่กำลังพยายามตั้งครรภ์ควรถามเภสัชกรหรือแพทย์ก่อนใช้ยาแก้ปวดทุกครั้ง โดยเฉพาะยากลุ่มไอบูโพรเฟน
สัญญาณที่ 3 อุณหภูมิกายพื้นฐานขยับขึ้น
อุณหภูมิกายพื้นฐาน คืออุณหภูมิตอนตื่นนอนก่อนลุกจากเตียง ACOG อธิบายว่าเมื่อไข่ตก อุณหภูมินี้จะขึ้นราว 0.5 ถึง 1 องศาฟาเรนไฮต์ (ราว 0.3 ถึง 0.6 องศาเซลเซียส) และคงสูงไปจนถึงประจำเดือนรอบถัดไป
ตัวเลขที่ต่างกันนิดเดียวนี้ทำให้ต้องวัดอย่างมีวินัย
- ใช้ปรอทวัดไข้แบบดิจิทัลที่อ่านได้ละเอียดสองตำแหน่งทศนิยม
- วางปรอทไว้ข้างเตียง วัดทันทีที่ตื่นก่อนลุกนั่ง ก่อนดื่มน้ำหรือเข้าห้องน้ำ
- วัดเวลาใกล้เคียงกันทุกเช้า
- จดค่าลงกราฟ และหมายเหตุวันที่นอนดึก ป่วย หรือดื่มแอลกอฮอล์ เพราะทำให้ค่าเพี้ยน
ACOG ระบุว่าช่วงที่มีโอกาสตั้งครรภ์สูงที่สุดคือสองถึงสามวันก่อนอุณหภูมิขึ้น กราฟอุณหภูมิจึงบอกย้อนหลังได้ว่าไข่ตกแล้ว เมื่อเก็บกราฟได้สองถึงสามรอบ จะเริ่มเห็นแบบแผนว่าไข่มักตกวันที่เท่าไรของรอบ ซึ่ง NHS ก็ระบุว่าการเรียนรู้สัญญาณเจริญพันธุ์ให้แม่นต้องใช้เวลาราวสองถึงสามรอบเดือน
สัญญาณเสริมที่ใช้ได้
นอกจากสามสัญญาณหลัก ACOG ยังพูดถึงเครื่องตรวจฮอร์โมนในปัสสาวะ ซึ่งใช้ในวิธีที่เรียกว่า Marquette ชุดตรวจแบบนี้จับฮอร์โมนที่พุ่งขึ้นก่อนไข่ตก ช่วยบอกล่วงหน้าได้ราวหนึ่งถึงสองวัน เหมาะกับคนที่อ่านมูกไม่ออกหรือรอบไม่สม่ำเสมอ
สัญญาณอื่นที่ผู้หญิงบางคนเล่าว่ารู้สึกได้ เช่น คัดตึงเต้านมหรือความรู้สึกทางเพศเปลี่ยน แหล่งข้อมูลทางการที่เปิดอ่านไม่ได้ให้น้ำหนักกับสัญญาณกลุ่มนี้ จึงไม่ควรใช้เป็นตัวตัดสินเพียงอย่างเดียว
ส่วนแอปนับรอบเดือน NHS ระบุว่ายังไม่มีแอปไหนที่ NHS แนะนำอย่างเป็นทางการ แอปช่วยเรื่องจดบันทึกได้ดี แต่การทำนายวันตกไข่ของแอปมาจากตัวเลขที่เราป้อนเข้าไป ถ้าป้อนแค่วันมีประจำเดือน แอปก็เดาได้แค่คร่าวๆ
ใช้อาการตกไข่เพื่อเลี่ยงการตั้งครรภ์ได้แค่ไหน
คำถามนี้มาบ่อยจากคุณแม่ที่เพิ่งมีลูกคนแรกและยังไม่อยากมีคนที่สอง ACOG จัดวิธีอ่านสัญญาณเจริญพันธุ์ไว้ในกลุ่มการวางแผนครอบครัวแบบธรรมชาติ และอธิบายวิธีที่ง่ายที่สุดชื่อ Standard Days ซึ่งใช้ได้กับคนที่รอบเดือนยาว 26 ถึง 32 วันเท่านั้น โดยถือว่าวันที่ 8 ถึง 19 ของรอบเป็นช่วงที่ตั้งครรภ์ได้ ต้องงดหรือใช้วิธีคุมแบบอื่นในช่วงนั้น
ข้อควรระวังคือ วิธีเหล่านี้ต้องอาศัยความสม่ำเสมอสูงมาก ต้องจดทุกวัน และต้องเรียนรู้หลายรอบก่อนจะพึ่งได้ NHS ระบุว่าบุคลากรทางการแพทย์ที่ผ่านการฝึกด้านนี้สอนวิธีจดสัญญาณรายวันให้ได้ และช่วงสองถึงสามรอบแรกที่ยังเรียนรู้อยู่ ให้ใช้การคุมกำเนิดวิธีอื่นเสริม หรืองดมีเพศสัมพันธ์ไปก่อน คุณแม่หลังคลอดที่ยังให้นมลูกอยู่ยิ่งต้องระวัง เพราะ ACOG ระบุว่าการให้นมเปลี่ยนลักษณะมูกได้ ทำให้อ่านสัญญาณผิด ถ้ายังไม่พร้อมมีลูกเพิ่มจริงๆ ให้ปรึกษาแพทย์เรื่องการคุมกำเนิดที่เชื่อถือได้มากกว่า
จดอาการแบบไหนถึงใช้ได้จริง
สมุดหรือแอปที่ดีควรมีช่องเหล่านี้ทุกวัน
| ช่องบันทึก | ตัวอย่างการจด |
|---|---|
| วันที่ของรอบ | วันที่ 1 คือวันแรกที่มีประจำเดือน |
| มูกช่องคลอด | แห้ง / ข้น / ใสยืด |
| อุณหภูมิตอนตื่น | 36.42 |
| อาการปวด | ปวดหน่วงซ้าย 2 ชม. |
| เลือดกะปริบกะปรอย | มี / ไม่มี |
| หมายเหตุ | นอนตีสอง, เป็นหวัด |
จดครบสองถึงสามรอบ แล้วนำไปให้แพทย์ดูได้ด้วย ข้อมูลนี้ช่วยการประเมินภาวะมีบุตรยากได้มาก ถ้าวางแผนจะมีลูกในเร็วๆ นี้ ดูแนวทางเพิ่มโอกาสที่ทำควบคู่กันได้ที่ วิธีเพิ่มโอกาสท้อง
เมื่อปวดท้องน้อยกลางรอบอาจเป็นเรื่องอื่น
NHS เตือนว่าอาการปวดคล้ายปวดตกไข่ เกิดจากภาวะอื่นได้ เช่น เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ ถุงน้ำรังไข่ การติดเชื้อคลามัยเดีย พังผืดในอุ้งเชิงกราน และการตั้งครรภ์นอกมดลูก ภาวะสุดท้ายนี้อันตราย ต้องได้รับการรักษาเร็ว
หลังไข่ตกแล้ว รออะไรต่อ
ถ้ามีเพศสัมพันธ์ในช่วงเจริญพันธุ์แล้ว ช่วงรอคอยคือราวสองสัปดาห์จนถึงวันที่ประจำเดือนควรมา การตรวจครรภ์เร็วเกินไปมักได้ผลลบทั้งที่อาจตั้งครรภ์อยู่ ดูจังหวะที่เหมาะได้ที่ ตรวจครรภ์ตอนไหนแม่นที่สุด และถ้าอยากรู้ว่าร่างกายส่งสัญญาณอะไรเมื่อเริ่มตั้งครรภ์ อ่านต่อที่ อาการคนท้องระยะแรก
ถ้าจดครบหกเดือนแล้วไม่เห็นมูกใสยืดเลย กราฟอุณหภูมิไม่เคยขยับขึ้น หรือรอบเดือนห่างกันเกิน 35 วันบ่อยๆ ให้นำบันทึกไปพบแพทย์ เพราะเป็นข้อมูลที่ช่วยประเมินว่าไข่ตกสม่ำเสมอหรือไม่ได้ดี
การสังเกตอาการตกไข่ไม่ต้องสมบูรณ์แบบตั้งแต่รอบแรก แค่เริ่มจดทุกวัน อีกสองสามเดือนคุณแม่จะรู้จักร่างกายตัวเองดีกว่าแอปไหนๆ ค่ะ
คำถามที่พบบ่อย
ไม่รู้สึกอะไรเลยช่วงกลางรอบ แปลว่าไข่ไม่ตกไหม
ไม่จำเป็นค่ะ ผู้หญิงจำนวนมากไม่มีอาการปวดตกไข่เลย ให้ดูสัญญาณอื่นประกอบ เช่น มูกช่องคลอดหรือกราฟอุณหภูมิ ถ้ารอบเดือนมาไม่สม่ำเสมอหรือสงสัยว่าไม่ตกไข่ ให้ปรึกษาแพทย์
มีเลือดออกนิดหน่อยกลางรอบ อันตรายไหม
NHS ระบุว่าบางคนมีเลือดออกเล็กน้อยหรือมีตกขาวร่วมกับอาการปวดตกไข่ได้ แต่ถ้าออกมาก ออกบ่อย หรือมีอาการอื่นร่วม ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ
แหล่งอ้างอิง
- Ovulation pain | NHS
- Periods and fertility in the menstrual cycle | NHS
- Fertility Awareness-Based Methods of Family Planning | American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG)
- Natural family planning | NHS
