ภรรยาตั้งครรภ์ สามีช่วยอะไรได้บ้าง ไล่ตามไตรมาส

ตอนภรรยาตั้งครรภ์ ร่างกายที่เปลี่ยนเป็นของเธอ แต่งานที่ตามมาเป็นของทั้งบ้าน สามีช่วยได้มากกว่าการหิ้วของหรือหาของกินตอนดึก เพราะหลายเรื่องที่ส่งผลต่อสุขภาพแม่และลูก เช่น ควันบุหรี่ การไปตามนัด การวางแผนเงิน และการรู้ว่าอาการไหนต้องรีบไปโรงพยาบาล ขึ้นกับคนที่อยู่ในบ้านด้วยเหมือนกัน

เนื้อหาข้างล่างเรียงตามไตรมาส เพราะความต้องการของภรรยาในแต่ละช่วงไม่เหมือนกัน สามีจะได้รู้ว่าตอนนี้ควรโฟกัสเรื่องไหน

เรื่องที่ทำได้ตั้งแต่วันที่รู้ว่าตั้งครรภ์

มีบางเรื่องที่ไม่ต้องรอไตรมาสไหน ทำได้ทันที

เลิกบุหรี่ NHS ระบุชัดว่าควันบุหรี่มือสองเป็นอันตรายต่อหญิงตั้งครรภ์และทารก และแนะนำให้คู่ของแม่เลิกสูบ ถ้ายังเลิกไม่ได้ อย่างน้อยต้องไม่สูบในบ้าน ในรถ หรือใกล้ภรรยา และควรเริ่มหาตัวช่วยเลิกตั้งแต่ตอนนี้ เพราะหลังคลอดลูกก็ต้องไม่ได้รับควันเช่นกัน

ลดหรืองดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ NHS แนะนำให้คู่ของแม่ลดหรืองดดื่มไปด้วย ภรรยาที่ต้องงดดื่มตลอดการตั้งครรภ์จะทำได้ง่ายขึ้นเมื่อคนในบ้านไม่ได้ดื่มให้เห็นทุกวัน

ไปฝากครรภ์ครั้งแรกด้วยกัน ครั้งแรกมักมีประวัติสุขภาพของทั้งสองฝ่ายที่แพทย์อยากรู้ เช่น โรคทางพันธุกรรมในครอบครัว และบางที่ตรวจเลือดสามีด้วย การไปด้วยกันทำให้ตอบได้ครบตั้งแต่ครั้งแรก

ไตรมาสแรก รับงานช่วงที่ภรรยาเหนื่อยที่สุด

ไตรมาสแรกเป็นช่วงที่หญิงตั้งครรภ์จำนวนมากคลื่นไส้ อาเจียน ง่วง และอ่อนเพลียมาก ทั้งที่ท้องยังไม่ใหญ่ คนภายนอกจึงมักมองไม่ออกว่าเธอกำลังลำบาก

สิ่งที่สามีช่วยได้ในช่วงนี้

• รับงานทำอาหาร ถ้ากลิ่นอาหารทำให้ภรรยาคลื่นไส้
• จัดของว่างที่ภรรยากินได้ไว้ข้างเตียง สำหรับตอนตื่นเช้า
• รับงานที่ต้องสัมผัสสารเคมีหรือของสกปรก เช่น ทำความสะอาดห้องน้ำแรงๆ หรือเก็บอุจจาระแมว
• ยอมให้ภรรยานอนเร็วขึ้นโดยไม่ต้องรู้สึกผิด
• ช่วยเก็บเรื่องไว้เป็นความลับจนกว่าภรรยาพร้อมจะบอกคนอื่น

WHO แนะนำให้หญิงตั้งครรภ์พบบุคลากรสุขภาพครั้งแรกภายใน 12 สัปดาห์ และรวมอย่างน้อย 8 ครั้งตลอดการตั้งครรภ์ ถ้ายังไม่ได้เลือกโรงพยาบาล สามีช่วยหาข้อมูลได้ เช่น ระยะทางจากบ้าน สิทธิรักษาที่ใช้ได้ และค่าใช้จ่ายโดยประมาณ ขั้นตอนฝากครรภ์ทั้งหมดอ่านได้ที่ คู่มือฝากครรภ์

ไตรมาสสอง ช่วงวางแผนเรื่องใหญ่

หลายคนรู้สึกดีขึ้นในไตรมาสสอง อาการคลื่นไส้ลดลง พลังงานกลับมา ช่วงนี้จึงเหมาะกับการคุยและตัดสินใจเรื่องที่ต้องใช้เวลา

เรื่องเงิน

NHS แนะนำให้คู่ของแม่ช่วยดูเรื่องสิทธิประโยชน์ วันลา และงบประมาณของบ้าน ในบริบทไทย สิ่งที่ควรลิสต์ร่วมกัน ได้แก่

เรื่อง	สิ่งที่ต้องรู้
ค่าฝากครรภ์และค่าคลอด	ราคาแพ็กเกจของโรงพยาบาลที่เลือก แบบคลอดธรรมชาติและผ่าคลอด
สิทธิที่ใช้ได้	ประกันสังคมของภรรยาหรือของสามี สิทธิข้าราชการ หรือประกันสุขภาพที่มี
รายได้ระหว่างลา	ภรรยาได้ค่าจ้างจากนายจ้างและเงินจากประกันสังคมแค่ไหน
ของใช้ลูกช่วงแรก	ลิสต์เฉพาะที่จำเป็นในเดือนแรก
ค่าเลี้ยงดูรายเดือน	ค่านม ผ้าอ้อม ค่าพี่เลี้ยงหรือสถานรับเลี้ยงถ้าจะกลับไปทำงาน

เรื่องประกันสุขภาพเบิกค่าคลอดได้หรือไม่ มีรายละเอียดใน ค่าคลอดบุตร ประกันสุขภาพเบิกได้ไหม

เรื่องวันลา

กฎหมายคุ้มครองแรงงานที่มีผลตั้งแต่ 7 ธันวาคม 2568 ให้ภรรยาที่เป็นลูกจ้างลาคลอดได้ไม่เกิน 120 วัน และให้สามีที่เป็นลูกจ้างลาไปช่วยภรรยาเลี้ยงดูบุตรได้ไม่เกิน 15 วันทำงาน ภายใน 90 วันหลังคลอด โดยได้รับค่าจ้าง ตามข้อมูลจากสำนักประชาสัมพันธ์วุฒิสภา ไตรมาสสองเป็นจังหวะดีที่จะแจ้งหัวหน้างานและถามเอกสารที่ฝ่ายบุคคลต้องการ

เรื่องร่างกาย

NHS แนะนำให้คู่ของแม่ออกกำลังกายเบาๆ ด้วยกัน เช่น เดินเล่นตอนเย็น และกินอาหารที่ดีต่อสุขภาพไปด้วยกัน การกินแบบเดียวกันทั้งบ้านช่วยให้ภรรยาไม่ต้องทำอาหารแยก และไม่ต้องเห็นของที่ตัวเองต้องเลี่ยงวางอยู่ทุกมื้อ

ไปตามนัดฝากครรภ์ แล้วช่วยอะไรในห้องตรวจ

ถ้าสามีลางานไปทุกครั้งไม่ได้ ให้เลือกนัดที่สำคัญ เช่น ครั้งแรก ครั้งที่อัลตราซาวด์ และนัดช่วงใกล้คลอด ในห้องตรวจ สามีช่วยได้แบบนี้

1. จดคำถามที่ภรรยาอยากถามไว้ล่วงหน้าในโทรศัพท์
2. จดคำแนะนำของแพทย์ ยาที่สั่ง และวันนัดครั้งถัดไป
3. ถามเรื่องที่เกี่ยวกับสามีโดยตรง เช่น ควรทำอะไรเมื่อเริ่มเจ็บครรภ์ ติดต่อใครได้ตอนกลางคืน
4. ถามระเบียบโรงพยาบาลเรื่องการอยู่ด้วยตอนรอคลอดและตอนคลอด

NHS ยังแนะนำให้คู่ของแม่ไปเรียนคลาสเตรียมคลอดด้วย หลายโรงพยาบาลในไทยมีโรงเรียนพ่อแม่หรือคลาสเตรียมคลอด ซึ่งสอนเรื่องการหายใจ ท่าคลอด และการให้นม สามีที่ไปเรียนจะช่วยภรรยาได้ตรงจุดกว่าตอนอยู่ในห้องรอคลอด

ไตรมาสสาม เตรียมวันคลอด

ช่วงนี้ท้องใหญ่ นอนลำบาก ปวดหลัง และเหนื่อยง่ายอีกครั้ง งานที่ต้องก้ม ยก หรือยืนนาน ควรย้ายมาที่สามีให้มากที่สุด

เช็กลิสต์ไตรมาสสามของสามี

• จัดกระเป๋าคลอดของภรรยาและของลูกให้เสร็จก่อนราว 36 สัปดาห์
• จัดกระเป๋าของตัวเอง เช่น เสื้อผ้าเปลี่ยน ที่ชาร์จ ของกินระหว่างรอ
• เก็บเอกสารที่ต้องใช้ไว้ในแฟ้มเดียว เช่น สมุดฝากครรภ์ บัตรประชาชน
• ติดตั้งคาร์ซีทหันหลังในรถให้เสร็จ ถ้าจะใช้รถยนต์รับลูกกลับบ้าน
• ประกอบที่นอนของลูกและจัดพื้นที่ในห้องนอน
• ส่งต่องานให้เพื่อนร่วมงานเผื่อคลอดก่อนกำหนด

รายการของในกระเป๋าคลอดแบบละเอียดดูได้ที่ กระเป๋าเตรียมคลอดต้องมีอะไรบ้าง

ปวดหลัง นอนไม่หลับ และเรื่องเล็กที่ช่วยได้ทุกคืน

ยิ่งใกล้คลอด หญิงตั้งครรภ์จำนวนมากนอนหลับยาก ต้องลุกเข้าห้องน้ำบ่อย ปวดหลังส่วนล่าง ตะคริวที่น่อง และหาท่านอนที่สบายไม่ได้ สามีช่วยเรื่องเหล่านี้ได้โดยไม่ต้องใช้ความรู้ทางการแพทย์

• ช่วยจัดหมอนหนุนท้อง หมอนรองหลัง และหมอนระหว่างเข่า ให้ภรรยานอนตะแคงได้สบายขึ้น
• เปิดไฟทางเดินดวงเล็กไว้ตอนกลางคืน และเก็บของที่วางเกะกะบนพื้น ลดโอกาสสะดุดตอนลุกไปห้องน้ำ
• นวดหลังส่วนล่างหรือนวดน่องเบาๆ ก่อนนอน ถ้าภรรยาชอบ และหยุดทันทีถ้ารู้สึกไม่สบาย
• รับงานที่ต้องก้มหรือยกของหนัก เช่น ยกถังน้ำ เปลี่ยนผ้าปูที่นอน ซื้อของเข้าบ้านทีละมากๆ
• ช่วยใส่ถุงเท้าและผูกเชือกรองเท้า เมื่อท้องใหญ่จนก้มไม่ถนัด

ถ้าน่องข้างเดียวปวด บวม แดง หรือร้อน อย่านวด ให้ไปพบแพทย์ เพราะเป็นอาการที่ต้องแยกจากลิ่มเลือดอุดตัน

ลองทำงบประมาณด้วยกันแบบหยาบๆ

สมมติว่าบ้านหนึ่งยังไม่รู้จะเริ่มคุยเรื่องเงินตรงไหน วิธีง่ายคือแบ่งค่าใช้จ่ายเป็นสามก้อน ก้อนแรกคือค่าฝากครรภ์และค่าคลอด ซึ่งถามราคาแพ็กเกจจากโรงพยาบาลได้ตรงๆ ก้อนที่สองคือของใช้ลูกช่วงสามเดือนแรก ซึ่งควบคุมได้ด้วยการซื้อเฉพาะที่จำเป็น ก้อนที่สามคือรายได้ที่หายไประหว่างลา ซึ่งต้องดูว่าค่าจ้างจากนายจ้างและเงินจากประกันสังคมครอบคลุมแค่ไหน

เมื่อเห็นสามก้อนนี้แล้ว ค่อยดูว่าเงินเก็บที่มีพอหรือไม่ ถ้าไม่พอ จะได้มีเวลาหลายเดือนในการปรับ เช่น ลดค่าใช้จ่ายที่ไม่จำเป็น หรือเลือกแพ็กเกจคลอดที่เหมาะกับงบ การคุยเรื่องนี้ในไตรมาสสองดีกว่ารอไปคุยตอนท้องแก่และทุกคนเหนื่อย

อาการที่สามีต้องพาไปโรงพยาบาลทันที

ภรรยาอาจลังเลไม่อยากรบกวนแพทย์ หรือคิดว่ารอดูก่อนได้ สามีที่รู้อาการเตือนจะช่วยตัดสินใจได้เร็วขึ้น

สัญญาณเจ็บครรภ์จริงกับเจ็บครรภ์เตือนแยกกันอย่างไร อ่านเพิ่มได้ที่ อาการใกล้คลอด

ดูแลใจภรรยาโดยไม่ต้องเป็นผู้เชี่ยวชาญ

การตั้งครรภ์มาพร้อมความกังวลหลายเรื่อง ทั้งเรื่องสุขภาพลูก การคลอด งาน และร่างกายที่เปลี่ยนไป สามีไม่จำเป็นต้องมีคำตอบทุกเรื่อง การฟังจนจบ ไม่รีบบอกว่าคิดมากไป และถามว่าอยากให้ช่วยอะไร ช่วยได้มากกว่าคำปลอบที่ฟังดูดี

สิ่งที่ควรระวังคือ NHS ระบุว่าภาวะซึมเศร้าที่เกี่ยวกับการมีลูกเริ่มได้ตั้งแต่ระหว่างตั้งครรภ์ ไม่ได้เกิดเฉพาะหลังคลอด ถ้าภรรยาเศร้าเกือบทั้งวันติดต่อกันหลายสัปดาห์ หมดความสนใจในสิ่งที่เคยชอบ หรือวิตกกังวลจนกินนอนไม่ได้ ควรบอกแพทย์ที่ฝากครรภ์ในนัดถัดไป หรือโทรถามก่อนถึงนัดถ้าอาการหนัก

เตรียมตัวเป็นพ่อไปพร้อมกัน

ช่วงตั้งครรภ์เป็นเวลาที่ดีในการเรียนเรื่องที่จะต้องทำหลังลูกเกิด เช่น การอุ้ม การเปลี่ยนผ้าอ้อม การจัดที่นอนให้ปลอดภัย และการแบ่งกะกลางคืน สามีที่รู้เรื่องเหล่านี้ก่อนจะรับงานได้ทันทีตั้งแต่วันแรกที่กลับบ้าน ไม่ต้องรอให้ภรรยาที่เพิ่งคลอดสอน แนวทางช่วงหลังคลอดมีต่อใน พ่อมือใหม่ช่วยดูแลแม่หลังคลอดยังไง

สรุปงานของสามีแยกตามไตรมาส

ไตรมาส	งานหลักของสามี
ไตรมาสแรก	เลิกบุหรี่ ไปฝากครรภ์ครั้งแรก รับงานบ้านและงานครัว
ไตรมาสสอง	วางแผนเงิน แจ้งลา ออกกำลังกายเบาๆ ด้วยกัน เรียนคลาสเตรียมคลอด
ไตรมาสสาม	ซ้อมเส้นทาง จัดกระเป๋า ติดตั้งคาร์ซีท จำสัญญาณอันตราย

ไม่มีสามีคนไหนทำได้ครบทุกข้อ และภรรยาส่วนใหญ่ไม่ได้คาดหวังแบบนั้น สิ่งที่ช่วยได้จริงคือการอยู่ตรงนั้น รับงานไปทำโดยไม่ต้องรอให้ขอ และพาไปพบแพทย์ทันทีเมื่อเห็นอาการที่ไม่ปกติ