ติดตั้งปลั๊กไฟเพิ่ม วางตำแหน่ง ความสูง และงานที่ช่างต้องทำ

บ้านที่มีปลั๊กพ่วงวางอยู่หลังทีวี ข้างเตียง และบนเคาน์เตอร์ครัวถาวร คือบ้านที่ควรเพิ่มปลั๊กในผนังมานานแล้ว เจ้าของบ้านมักถามว่าเพิ่มปลั๊กเองได้ไหม คำตอบแยกเป็นสองส่วน ส่วนวางแผนว่าจะเพิ่มกี่จุด ที่ไหน สูงเท่าไร และใช้เต้ารับแบบไหน เจ้าของบ้านทำเองได้และควรทำเอง เพราะไม่มีใครรู้ว่าโซฟาจะวางตรงไหนดีกว่าคนที่อยู่ในบ้าน ส่วนการต่อสายเข้าวงจรที่มีไฟ การเดินสายใหม่จากตู้ และการต่อสายดิน เป็นงานของช่างไฟที่มีหนังสือรับรอง ผมจะไม่เขียนขั้นตอนต่อสายในที่นี้ แต่จะให้รายละเอียดพอที่คุณจะกำหนดงานและตรวจรับงานได้

เริ่มจากเดินดูบ้านพร้อมสมุดหนึ่งเล่ม

ก่อนเรียกช่าง ให้เดินทุกห้องแล้วจดว่าตอนนี้เสียบอะไรอยู่ที่ไหน ใช้ปลั๊กพ่วงกี่ตัว และมีเครื่องไหนที่ต้องลากสายข้ามทางเดิน ผมแนะนำให้ถ่ายรูปผนังแต่ละด้านแล้ววาดจุดปลั๊กที่ต้องการลงบนรูป ช่างจะเข้าใจง่ายกว่าแบบร่างบนกระดาษเปล่ามาก

คำถามที่ควรถามตัวเองในแต่ละห้อง

• เฟอร์นิเจอร์ชิ้นใหญ่จะวางตรงไหน ปลั๊กหลังตู้หรือหลังเตียงที่ถูกบังจนเสียบไม่ได้เป็นปลั๊กที่เสียเปล่า
• เครื่องไหนเสียบค้างตลอดเวลา เช่น ตู้เย็น เราเตอร์ ทีวี ปลั๊กของเครื่องเหล่านี้ควรอยู่หลังตัวเครื่อง
• เครื่องไหนเสียบเป็นครั้งคราว เช่น เครื่องดูดฝุ่น เตารีด ไดร์เป่าผม ปลั๊กของเครื่องเหล่านี้ควรอยู่ในจุดที่เอื้อมถึงง่าย
• มีแผนจะเปลี่ยนการใช้ห้องในอีกไม่กี่ปีไหม เช่น ห้องเก็บของจะกลายเป็นห้องทำงาน

ถ้ากำลังรีโนเวตทั้งหลัง ให้รวมรายการนี้เข้ากับ เช็กลิสต์รีโนเวตบ้าน เพราะงานเดินสายในผนังต้องทำก่อนฉาบและก่อนทาสี การกลับมาเพิ่มปลั๊กทีหลังแปลว่าต้องเดินท่อลอยหรือสกัดผนังที่ทาสีแล้ว

ความสูงและระยะที่ใช้ได้จริง

ความสูงของปลั๊กไม่มีตัวเลขเดียวที่ถูกสำหรับทุกห้อง ตัวเลขข้างล่างเป็นระยะที่ใช้กันบ่อยกับบ้านทั่วไป วัดจากพื้นที่ปูเสร็จแล้วถึงกึ่งกลางหน้ากาก ปรับตามเฟอร์นิเจอร์จริงได้

ตำแหน่ง	ความสูงที่ใช้บ่อย	เหตุผล
ผนังห้องนั่งเล่นและห้องนอนทั่วไป	30 ถึง 40 ซม.	พ้นบัวพื้นและไม้กวาด ไม่เด่นเกินไป
หัวเตียงสำหรับชาร์จโทรศัพท์	เหนือโต๊ะข้างเตียง 10 ถึง 15 ซม.	เอื้อมถึงจากที่นอน ไม่ต้องก้มหลังโต๊ะ
โต๊ะทำงาน	เหนือท็อปโต๊ะ 10 ถึง 20 ซม.	เสียบสายอุปกรณ์ได้โดยไม่ต้องมุดใต้โต๊ะ
ผนังทีวี	ระดับหลังจอ หรือหลังตู้วางทีวี	ซ่อนสายได้หมด
เคาน์เตอร์ครัว	เหนือท็อปเคาน์เตอร์ 15 ถึง 25 ซม.	พ้นน้ำกระเด็นและพ้นแผ่นกันเปื้อน
หลังตู้เย็นและเครื่องซักผ้า	100 ถึง 120 ซม.	พ้นน้ำบนพื้น ดึงปลั๊กออกได้โดยไม่ต้องเลื่อนเครื่อง
ห้องน้ำ (เครื่องเป่าผม)	ข้างกระจก ห่างจากอ่างและฝักบัว	ลดโอกาสโดนน้ำ

บ้านที่อยู่ในพื้นที่น้ำท่วมถึง ผมให้ยกปลั๊กชั้นล่างขึ้นสูงกว่าระดับน้ำที่เคยท่วม แม้จะดูแปลกตา การไฟฟ้านครหลวงกับกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแนะนำให้สับเบรกเกอร์ลงเมื่อน้ำท่วมและย้ายเครื่องใช้ไฟฟ้าขึ้นที่สูง ปลั๊กที่อยู่สูงพ้นน้ำทำให้ชั้นล่างกลับมาใช้ไฟได้เร็วขึ้นหลังน้ำลด

ทำไมเต้ารับต้องเป็นสามรูและมีสายดินจริง

MEA อธิบายหน้าที่ของปลั๊กสามขาไว้ตรงไปตรงมา ขา L เป็นสายมีไฟ แรงดันราว 220 โวลต์ ขา N เป็นสายศูนย์ที่แรงดันใกล้ 0 โวลต์ ส่วนขา G คือสายดิน มีไว้พาไฟที่รั่วลงดินเพื่อให้เบรกเกอร์หรือเครื่องตัดไฟรั่วตัดวงจร ถ้าตัดขาดินทิ้งหรือเสียบผ่านปลั๊กแปลง ไฟที่รั่วไม่มีทางไป เมื่อคนไปแตะตัวเครื่องจึงกลายเป็นทางผ่านของไฟแทน MEA แนะนำให้เปลี่ยนเต้ารับสองรูเป็นแบบสามรู

แต่ PEA เตือนอีกด้านหนึ่งที่สำคัญไม่แพ้กัน เต้ารับสองรูบอกได้ค่อนข้างชัดว่าบ้านไม่มีสายดิน แต่เต้ารับสามรูไม่ได้รับประกันว่าบ้านมีระบบสายดินที่ถูกต้อง ผมเปิดฝาปลั๊กสามรูในบ้านเก่ามาหลายจุดแล้วเจอว่าขั้วดินไม่มีสายต่อเลย เจ้าของบ้านเปลี่ยนหน้ากากให้ดูใหม่เท่านั้น PEA อ้างข้อมูลของ สสส. ว่ามีผู้ถูกไฟดูดมากกว่า 10,000 รายต่อปี และกว่า 73% เกิดในบ้าน ตัวเลขนี้ทำให้ผมไม่ยอมรับปลั๊กสามรูที่ไม่มีสายดินในงานไหนเลย

ดังนั้นงานเพิ่มปลั๊กที่ถูกต้องคือการเพิ่มทั้งเต้ารับและสายดินที่วิ่งกลับไปถึงบาร์ดินในตู้ไฟ และบาร์ดินนั้นต้องต่อลงหลักดินจริง ถ้าบ้านยังไม่มีระบบสายดินเลย งานแรกคือทำระบบสายดินและติดเครื่องตัดไฟรั่ว ก่อนจะคิดเรื่องจำนวนปลั๊ก รายละเอียดอยู่ใน เครื่องตัดไฟรั่ว

เต้ารับแบบไหนเหมาะกับจุดไหน

มาตรฐาน มอก. 166-2549 กำหนดเต้ารับสำหรับบ้านแบบสองขั้วมีขั้วดิน พิกัด 250 โวลต์ 16 แอมป์ และระบุว่าใช้ในที่ที่อุณหภูมิแวดล้อมปกติไม่เกิน 40 องศาเซลเซียส ตัวเลขนี้เป็นพิกัดของเต้ารับหนึ่งตัว ไม่ได้แปลว่าวงจรทั้งเส้นรับ 16 แอมป์ได้ทุกจุดพร้อมกัน

ชนิดเต้ารับ	ใช้ที่ไหน	สิ่งที่ต้องดู
เต้ารับคู่สามรูมาตรฐาน	ห้องทั่วไป	เครื่องหมาย มอก. ขั้วดินเป็นโลหะยึดแน่น
เต้ารับมีม่านนิรภัย	บ้านที่มีเด็กเล็ก	ม่านต้องเปิดเมื่อเสียบสองขาพร้อมกันเท่านั้น
เต้ารับมีพอร์ต USB ในตัว	หัวเตียง โต๊ะทำงาน	กำลังจ่ายของ USB รุ่นถูกมักต่ำ ชาร์จช้า
เต้ารับมีฝาปิดกันน้ำ	ระเบียง ลานซักล้าง นอกบ้าน	ฝาต้องปิดได้แม้มีปลั๊กเสียบอยู่
เต้ารับเดี่ยววงจรเฉพาะ	ไมโครเวฟ เตาอบ เครื่องซักผ้า	ใช้วงจรแยกจากปลั๊กทั่วไป

เต้ารับรุ่นที่ขั้วเป็นทองเหลืองหนาและสปริงจับขาปลั๊กแน่นจะเสียบแล้วไม่หลวม ปลั๊กที่เสียบแล้วโยกได้คือปลั๊กที่หน้าสัมผัสน้อย เกิดความร้อนที่ขั้ว และเป็นจุดที่หน้ากากเหลืองไหม้ในเวลาไม่กี่ปี เวลาเลือกซื้อ ให้ลองเสียบปลั๊กจริงที่ร้าน ถ้าหลวมตั้งแต่ใหม่ก็ไม่ต้องคิดต่อ

จะต่อจากวงจรเดิมหรือเดินวงจรใหม่

นี่คือการตัดสินใจที่ช่างควรอธิบายให้คุณฟังก่อนเริ่มงาน การต่อปลั๊กเพิ่มจากปลั๊กเดิมที่อยู่ใกล้ที่สุดถูกและเร็ว แต่ทุกจุดที่ต่อเพิ่มจะแบ่งกระแสในสายเส้นเดิมกับเบรกเกอร์ตัวเดิม

ชไนเดอร์อธิบายวิธีคิดโหลดวงจรย่อยไว้ว่า เต้ารับใช้งานทั่วไปให้คิดจุดละ 180 โวลต์แอมแปร์ ถ้าเป็นเต้ารับตั้งแต่ 4 ตัวขึ้นไปในชุดเดียวคิด 360 โวลต์แอมแปร์ ส่วนเต้ารับที่รู้ว่าจะเสียบเครื่องอะไรให้คิดตามกำลังไฟจริงของเครื่อง หลักนี้บอกเราว่าวงจรปลั๊กหนึ่งวงจรรับจำนวนจุดได้จำกัด และเต้ารับที่จะเสียบเครื่องร้อนอย่างกาต้มน้ำหรือเตาอบต้องคิดแยก

เกณฑ์คร่าว ๆ เวลาตัดสินว่าต้องเดินวงจรใหม่

1. จุดใหม่จะเสียบเครื่องที่สร้างความร้อน เช่น เตาไฟฟ้า หม้อทอดไร้น้ำมัน เครื่องทำน้ำอุ่น ฮีตเตอร์
2. วงจรเดิมมีปลั๊กเกิน 8 ถึง 10 จุดอยู่แล้ว หรือเบรกเกอร์วงจรนั้นเคยตัด
3. วงจรเดิมไม่มีสายดิน หรือสายเดิมเป็นสาย VAF เก่าที่ฉนวนกรอบ
4. ห้องที่เพิ่มคือครัว ห้องซักล้าง หรือพื้นที่นอกบ้าน ซึ่งควรมีเครื่องตัดไฟรั่วคุ้ม

ถ้าเข้าข้อใดข้อหนึ่ง ให้ช่างเดินสายวงจรใหม่จากตู้ไฟพร้อมเบรกเกอร์ของมันเอง ขนาดสายกับพิกัดเบรกเกอร์ต้องจับคู่กัน ดูหลักการได้ใน ขนาดสายไฟ

ฝังผนังหรือเดินท่อลอย

บ้านที่ผนังทาสีเสร็จแล้วมีสองทางให้เลือก แต่ละทางมีค่าใช้จ่ายแฝงต่างกัน

เรื่องที่เทียบ	เดินสายฝังผนัง	เดินท่อลอยหรือรางเก็บสาย
หน้าตา	เรียบ เห็นแค่หน้ากาก	เห็นรางวิ่งบนผนัง
งานที่ตามมา	สกัดผนัง ฉาบซ่อม ทาสีใหม่ทั้งผนัง	แทบไม่มี
เวลา	หลายวัน รอฉาบแห้ง	ส่วนใหญ่จบในวันเดียว
ฝุ่นและเสียง	มาก	น้อย
เหมาะกับ	บ้านที่รีโนเวตทั้งห้องอยู่แล้ว	ห้องที่ไม่อยากรื้อ ห้องเช่า ส่วนต่อเติม

ผนังก่ออิฐกับผนังเบามีวิธีฝังสายต่างกัน ผนังเบาเดินสายในโครงได้ง่ายกว่าแต่ต้องหาตำแหน่งโครงเหล็กสำหรับยึดกล่อง ส่วนผนังคอนกรีตหล่อต้องตัดร่องด้วยเครื่องตัดแล้วสกัด งานสกัดผนังเดิมเสี่ยงเจอเหล็กเสริมและท่อน้ำ ช่างที่ดีจะถามหาแบบหรือใช้เครื่องสแกนผนังก่อน เรื่องการเจาะผนังคอนกรีตโดยไม่ไปโดนท่อและสาย ผมเขียนไว้ใน เจาะผนังปูน

ปลั๊กพ่วงคือทางชั่วคราว ไม่ใช่ทางแก้

ระหว่างรอช่าง บ้านส่วนใหญ่ยังต้องพึ่งปลั๊กพ่วง MEA ให้หลักเลือกไว้ คือรางปลั๊กต้องผ่าน มอก. 2432-2555 ถ้ามีเต้ารับตั้งแต่ 3 ตัวขึ้นไปต้องมีอุปกรณ์ป้องกันกระแสเกิน มีม่านนิรภัยและขั้วสายดิน และควรเลี่ยงรางปลั๊กแบบสองขา

พฤติกรรมที่พบบ่อยและควรเลิกทำ

• เสียบปลั๊กพ่วงต่อกันเป็นทอด ๆ เพื่อลากไปอีกมุมห้อง
• ใช้ปลั๊กพ่วงกับเครื่องร้อน เช่น หม้อหุงข้าว กาต้มน้ำ เตารีด พร้อมกันหลายเครื่อง
• ม้วนสายปลั๊กพ่วงที่ยาวเหลือไว้เป็นขดขณะใช้งาน สายจะระบายความร้อนไม่ได้
• วางรางปลั๊กบนพื้นห้องน้ำหรือหลังเครื่องซักผ้า
• ซ่อนปลั๊กพ่วงไว้ใต้พรมหรือใต้ที่นอน ซึ่งเหยียบทับและร้อนสะสมโดยไม่มีใครเห็น

ถ้าบ้านมีปลั๊กพ่วงเสียบค้างไว้เกินสามจุด นั่นคือรายการจุดที่ต้องเพิ่มปลั๊กในผนังที่เขียนเสร็จแล้ว

งานไหนเจ้าของบ้านทำเอง งานไหนต้องเป็นช่าง

การแบ่งงานให้ชัดช่วยทั้งประหยัดค่าแรงและปลอดภัย

งาน	ใครทำ
วางผังจุดปลั๊ก ความสูง และชนิดเต้ารับ	เจ้าของบ้าน
เลือกซื้อเต้ารับ หน้ากาก และกล่องตามสเปก	เจ้าของบ้าน โดยให้ช่างยืนยันรุ่น
ขนย้ายเฟอร์นิเจอร์ ปูผ้ากันฝุ่น	เจ้าของบ้าน
เดินสาย ต่อสายเข้าเต้ารับ ต่อเข้าตู้ไฟ	ช่างไฟที่มีหนังสือรับรอง
ทำระบบสายดินและหลักดิน	ช่างไฟที่มีหนังสือรับรอง
ติดตั้งเบรกเกอร์และเครื่องตัดไฟรั่ว	ช่างไฟที่มีหนังสือรับรอง
ฉาบซ่อมผนังและทาสี	ช่างสีหรือเจ้าของบ้าน

ตรวจรับงานวันช่างส่งของ

วันที่ช่างบอกว่าเสร็จ ให้ใช้เวลาสิบห้านาทีตรวจตามรายการนี้ก่อนจ่ายงวดสุดท้าย

1. เสียบปลั๊กจริงทุกจุด ปลั๊กต้องแน่น ไม่โยก หน้ากากไม่เอียง
2. ขอให้ช่างวัดให้ดูว่าทุกจุดมีไฟและขั้วดินต่อถึงจริง ใช้เครื่องทดสอบหรือมัลติมิเตอร์
3. กดปุ่มทดสอบของเครื่องตัดไฟรั่วที่คุมวงจรใหม่ ต้องตัดทันที
4. เปิดตู้ไฟดูว่ามีเบรกเกอร์วงจรใหม่ติดป้ายชื่อแล้ว และสายดินเข้าบาร์ดิน
5. ถ่ายรูปแนวสายก่อนปิดผนัง หรือขอให้ช่างทำเครื่องหมายแนวสายไว้
6. เก็บใบรับประกันอุปกรณ์และใบเสร็จไว้รวมกับเอกสารบ้าน

ถ้าข้อ 2 ช่างทำให้ดูไม่ได้ ผมถือว่างานยังไม่เสร็จ ระบบไฟที่วัดไม่ได้คือระบบที่ไม่มีใครรู้ว่าปลอดภัยจริงหรือไม่