ของใช้ในบ้าน

ขยะอันตราย มีอะไรบ้าง ทิ้งยังไง ตามหกกลุ่มของกฎกระทรวง

| อ่าน 11 นาที

ขยะอันตราย มีอะไรบ้าง ทิ้งยังไง ตามหกกลุ่มของกฎกระทรวง

ประเด็นสำคัญ

  • กฎกระทรวงการจัดการมูลฝอยที่เป็นพิษหรืออันตรายจากชุมชน พ.ศ. 2563 ข้อ 8 ให้ผู้ก่อขยะแยกขยะอันตรายออกจากขยะทั่วไปเป็น 6 กลุ่ม ตั้งแต่หลอดไฟ ถ่าน ภาชนะสารเคมี ยา จนถึงเครื่องใช้ไฟฟ้า
  • ขวดน้ำยาล้างห้องน้ำ กระป๋องสเปรย์ กระป๋องสี ตลับหมึกพิมพ์ และภาชนะของผลิตภัณฑ์กำจัดแมลงในบ้าน ถูกระบุชื่อไว้ในกลุ่มภาชนะบรรจุสารเคมี แม้ใช้หมดแล้ว
  • ท้องถิ่นเป็นผู้เก็บขนตามวันที่แต่ละแห่งกำหนด และ สผ. ระบุว่าจุดรับมีทั้งสำนักงานเขต เทศบาล ห้างบางแห่ง และไปรษณีย์ที่เข้าร่วม ให้ถามพื้นที่ของตัวเองก่อนไปส่ง
  • รายงาน คพ. ปี 2565 พบขยะอันตรายจากชุมชน 676,146 ตัน แต่จัดการถูกต้องเพียงร้อยละ 12.86 ต่ำกว่าเป้าหมายร้อยละ 25 ของแผนปฏิบัติการด้านขยะของประเทศ
  • ซากเครื่องใช้ไฟฟ้าชิ้นใหญ่มักไปอยู่กับรถเร่และร้านรับซื้อของเก่า ท้องถิ่นแจ้งห้ามเผาซากและสายไฟในที่โล่ง จึงไม่ควรเผาเองเพื่อแกะทองแดง

ขยะอันตรายจากบ้านคือของที่มีสารพิษ สารไวไฟ หรือสารกัดกร่อนปนอยู่ กฎกระทรวงการจัดการมูลฝอยที่เป็นพิษหรืออันตรายจากชุมชน พ.ศ. 2563 แบ่งไว้ 6 กลุ่ม ได้แก่ หลอดไฟ ถ่านไฟฉายและแบตเตอรี่ ภาชนะบรรจุสารเคมี ยาและเวชภัณฑ์ เครื่องใช้ไฟฟ้ากับอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ และประเภทอื่นที่รัฐมนตรีประกาศเพิ่ม ทั้งหมดต้องแยกออกจากขยะทั่วไปตั้งแต่ที่บ้าน แล้วส่งต่อให้ท้องถิ่นหรือจุดรับในพื้นที่

ขวดน้ำยาล้างห้องน้ำที่ใช้หมดแล้วกับตลับหมึกปริ้นเตอร์อยู่ในรายการนี้ด้วย ทั้งที่หลายบ้านโยนลงถังเดียวกับเปลือกกล้วย

หกกลุ่มตามข้อ 8 กับของที่เจอในบ้านเรา

ข้อ 8 ของกฎกระทรวงเขียนว่า ผู้ก่อให้เกิดขยะกลุ่มนี้ต้องคัดแยกออกจากมูลฝอยทั่วไปและมูลฝอยติดเชื้อ ตารางนี้ไล่ทีละกลุ่มพร้อมของที่เจอในบ้าน

กลุ่มตามกฎกระทรวง ของที่เจอในบ้าน เก็บที่บ้านยังไง
หลอดไฟ หลอดไฟที่เสียหรือเลิกใช้ ตัวอย่างที่ คพ. ยกคือหลอดฟลูออเรสเซนต์ ใส่กล่องเดิมหรือกล่องกระดาษแข็ง กันแตก
ถ่านไฟฉายและแบตเตอรี่ ถ่านก้อน แบตเตอรี่มือถือ ใส่ขวดหรือกระปุกแห้ง แยกจากของอื่น
ภาชนะบรรจุสารเคมี กระป๋องสเปรย์ กระป๋องสี ขวดน้ำยาล้างห้องน้ำ ตลับหมึกพิมพ์ ภาชนะน้ำมันปิโตรเลียม ภาชนะผลิตภัณฑ์กันหรือกำจัดแมลงและสัตว์ฟันแทะ ปิดฝาให้สนิท วางที่ร่ม ห่างความร้อน
ยาและเวชภัณฑ์ ยาหมดอายุ (สผ. จัดไว้ในกลุ่มอันตราย) ใส่ถุงแยก เขียนชื่อไว้
เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ มือถือเก่า สายชาร์จ พัดลมเสีย รวมไว้ในกล่องแยก ไม่แกะ ไม่เผา
ประเภทอื่นตามประกาศ เพิ่มได้ตามประกาศในราชกิจจานุเบกษา ถามท้องถิ่นเมื่อสงสัย

กฎกระทรวงเขียนคำว่า "หลอดไฟ" กว้าง ๆ ไม่ได้จำกัดชนิด ส่วนหลอด LED ที่เปลี่ยนมาใช้กันในบ้าน เรายังไม่พบข้อความไหนที่ยืนยันว่ารับหรือไม่รับ จึงให้ถามสำนักงานเขตหรือเทศบาลก่อนตัดสินใจ ถ้ากำลังวางแผนเปลี่ยนหลอดทั้งบ้าน เรื่องหลอด LED ประหยัดไฟจะช่วยคำนวณว่าต้องซื้อและต้องทิ้งกี่หลอด

กล่องใส่ถ่านเก่าและหลอดไฟที่เสียแยกไว้ต่างหาก

สี่อย่างที่ดูไม่เหมือนขยะอันตราย แต่อยู่ในรายการ

ขวดน้ำยาล้างห้องน้ำ กฎกระทรวงระบุชื่อไว้ตรง ๆ และเขียนถึงตัวภาชนะ เราจึงเก็บขวดเปล่าไว้รวมกับขยะอันตรายด้วย ไม่ล้างแล้วโยนทิ้งถังทั่วไป ส่วนวิธีล้างห้องน้ำให้สะอาดโดยไม่ต้องใช้น้ำยาหลายขวด อ่านต่อที่วิธีล้างชักโครก

กระป๋องสเปรย์ ครอบคลุมสเปรย์ทุกชนิด รวมถึงสเปรย์กำจัดแมลงที่แถมมากับกล่องกำจัดแมลงสาบ กระป๋องที่ค้างอยู่ใต้ซิงก์ ถ้าหมดอายุหรือเลิกใช้แล้วก็รวมเข้ากล่องได้เลย ส่วนใครกำลังเลือกซื้ออันใหม่ มีเปรียบเทียบไว้ในเรื่องยาฆ่าแมลงสาบ

ตลับหมึกพิมพ์ ถูกจัดอยู่ในภาชนะบรรจุสารเคมี คนที่มีเครื่องพิมพ์อินเจ็ตที่บ้านมักสะสมตลับเก่าไว้ในลิ้นชัก ใส่ถุงรวมแล้วส่งพร้อมรอบอื่นได้เลย

ยาหมดอายุ สผ. จัดไว้ในกลุ่มขยะอันตรายที่ต้องแยกเด็ดขาด ส่วนกฎกระทรวงเขียนว่ายาที่เข้าข่ายคือรายการที่รัฐมนตรีประกาศ จึงควรถามเภสัชกรหรือท้องถิ่นว่ารับยาแบบไหนที่จุดไหน

เก็บที่บ้านแล้วส่งเป็นรอบ

ไม่ต้องวิ่งไปส่งทุกครั้งที่หลอดเสียหรือกระป๋องหมด ทำระบบเก็บรวมแล้วส่งปีละไม่กี่ครั้งก็พอ

  1. หากล่องมีฝาหรือถังเล็กหนึ่งใบ วางไว้ในที่ร่มที่เด็กเอื้อมไม่ถึง (10 นาที ทำครั้งเดียว)
  2. ใส่ของลงกล่องทันทีที่ใช้หมด อย่ากองไว้ในถังขยะครัวชั่วคราว เพราะเดี๋ยวก็ลืมแล้วโยนไปกับถุงดำ
  3. ติดป้าย "ขยะอันตราย" บนกล่อง ถ่านและแบตเตอรี่แยกใส่ขวดหรือกระปุกอีกใบ ดูวิธีเตรียมถ่านก่อนทิ้งในคู่มือถ่านไฟฉาย
  4. พอกล่องเต็ม ถามสำนักงานเขตหรือเทศบาลที่คุณอยู่ว่ามีรอบเก็บหรือจุดรับที่ไหน (5 นาที)
  5. นำไปส่งตามรอบหรือที่จุดรับ

ขั้นที่ 4 คือหัวใจ เพราะกฎกระทรวงข้อ 16 ให้ท้องถิ่นแยกเก็บและขนตามวันที่ท้องถิ่นกำหนดเอง สผ. ระบุว่าจุดรับมีทั้งสำนักงานเขต เทศบาล ห้างบางแห่ง และไปรษณีย์ที่เข้าร่วมโครงการ แต่แต่ละที่รับของไม่เท่ากัน บอกชื่อของที่คุณมีตอนถาม จะได้ไม่ขนไปเสียเที่ยว

จุดรับขยะอันตรายของชุมชนที่ตั้งกล่องแยกตามประเภท

ตัวเลขปี 2565 ที่ทำให้ต้องแยกตั้งแต่ในบ้าน

รายงานของกรมควบคุมมลพิษปี พ.ศ. 2565 ให้ภาพที่ชัดว่าขยะกลุ่มนี้ไปไหน

  • ทั้งประเทศมีขยะอันตรายจากชุมชน 676,146 ตัน เพิ่มร้อยละ 0.99 จาก 669,518 ตันในปี 2564
  • ซากเครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์มี 439,495 ตัน หรือร้อยละ 65 ส่วนหลอดไฟ ถ่าน แบตเตอรี่ ภาชนะสารเคมี และกระป๋องสเปรย์รวมกัน 236,651 ตัน หรือร้อยละ 35
  • ปริมาณที่ได้รับการจัดการอย่างถูกต้องคิดเป็นร้อยละ 12.86 ของที่เกิดขึ้น ต่ำกว่าเป้าหมายร้อยละ 25 ตามแผนปฏิบัติการด้านการจัดการขยะของประเทศ ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2565 ถึง 2570)
  • รายงานระบุเหตุหนึ่งว่าประชาชนยังขาดความตระหนักรู้ และมีการนำขยะอันตรายไปปนกับขยะทั่วไป

ตัวเลขทั้งหมดมาจากรายงานฉบับเดียวและเป็นข้อมูลปี 2565 ถ้ามีรายงานปีใหม่กว่าออกมา ตัวเลขจะเปลี่ยนไป แต่ข้อสรุปว่าของที่แยกไม่ทันที่บ้านมักไปจบรวมกับขยะทั่วไปนั้นอยู่ในรายงานตรง ๆ

ซากเครื่องใช้ไฟฟ้าชิ้นใหญ่ ไม่ได้ไปกับรถเก็บขยะ

รายงานฉบับเดียวกันระบุว่า ท้องถิ่นส่วนใหญ่รวบรวมได้เฉพาะของเล็ก เช่น หลอดไฟ ถ่าน ภาชนะสารเคมี และกระป๋องสเปรย์ ส่วนซากเครื่องใช้ไฟฟ้าชิ้นใหญ่จะถูกรวบรวมโดยรถเร่และร้านรับซื้อของเก่า รายงานระบุว่าซากเครื่องใช้ไฟฟ้าได้รับการจัดการอย่างถูกต้องเพียงร้อยละ 10 ที่เหลือถูกถอดแยกอย่างไม่ถูกวิธี และกำจัดเศษด้วยการเผากลางแจ้งหรือทิ้งรวมกับขยะชุมชน

รายงานยังบันทึกว่าท้องถิ่นแจ้งนโยบายห้ามเผาซากผลิตภัณฑ์และห้ามเผาสายไฟในที่โล่งอย่างเด็ดขาด รวมทั้งยกเลิกการรับซื้อทองแดงที่ได้จากการเผา ดังนั้นอย่าเผาสายไฟเพื่อแกะทองแดงเอง และถ้าจะขายซากให้ร้านรับซื้อ ให้ถามก่อนว่าร้านส่งต่อไปที่ไหน

ตารางสรุป ทำอะไร และไม่ทำอะไร

ทำ ไม่ทำ
เก็บขยะอันตรายรวมในกล่องปิดฝาที่เด็กเอื้อมไม่ถึง โยนลงถังขยะครัวไว้ก่อนแล้วค่อยแยก
เก็บขวดและกระป๋องที่ใช้หมดแล้วไว้ในกล่องเดียวกัน ล้างขวดน้ำยาล้างห้องน้ำแล้วทิ้งรวมกับขวดพลาสติกรีไซเคิล
ถามเขตหรือเทศบาลว่ารับของอะไร ที่ไหน วันไหน ขนไปส่งทุกอย่างโดยไม่ถามก่อน
ถามร้านรับซื้อว่าส่งซากต่อที่ไหน เผาสายไฟหรือซากเครื่องใช้ไฟฟ้าในที่โล่ง

ตั้งกล่องใบนี้ให้เสร็จก่อน แล้วเพิ่มบรรทัด "ส่งกล่องขยะอันตราย" ไว้ในตารางงานบ้านของเดือนที่กล่องเต็ม ดูวิธีจัดตารางได้ที่ตารางทำความสะอาดบ้านรายสัปดาห์

คำถามที่พบบ่อย

ขวดน้ำยาล้างห้องน้ำที่หมดแล้ว ทิ้งถังขยะทั่วไปได้ไหม

กฎกระทรวงข้อ 8 ระบุขวดน้ำยาล้างห้องน้ำไว้ในกลุ่มภาชนะบรรจุสารเคมี ซึ่งต้องแยกจากขยะทั่วไป ข้อความเขียนถึงตัวภาชนะ จึงควรเก็บขวดที่หมดแล้วไว้รวมกับขยะอันตรายด้วย

ยาหมดอายุเป็นขยะอันตรายไหม

สผ. จัดยาหมดอายุไว้ในกลุ่มขยะอันตรายที่ต้องแยก ส่วนกฎกระทรวงเขียนว่ายาและเวชภัณฑ์ที่เข้าข่ายคือรายการที่รัฐมนตรีประกาศในราชกิจจานุเบกษา ถ้าไม่แน่ใจให้ถามเภสัชกรหรือหน่วยงานท้องถิ่นว่ามีจุดรับยาในพื้นที่ไหม

ใครเป็นคนมาเก็บขยะอันตรายจากบ้าน

กฎกระทรวงให้หน่วยงานท้องถิ่น หรือผู้ที่ท้องถิ่นมอบหมาย หรือผู้รับใบอนุญาตจากท้องถิ่น เป็นผู้เก็บ ขน และกำจัด โดยต้องแยกเก็บตามประเภทและตามวันที่ท้องถิ่นกำหนด ดังนั้นรอบเก็บของแต่ละพื้นที่จึงไม่เท่ากัน

แหล่งอ้างอิง

  1. รายงานสถานการณ์ของเสียอันตรายจากชุมชน ปี พ.ศ. 2565 | กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
  2. คู่มือการลด คัดแยก และใช้ประโยชน์ขยะมูลฝอยสำหรับเยาวชน | กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
  3. วิธีแยกขยะก่อนทิ้ง ดีต่อสิ่งแวดล้อมและสังคม | สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.)

อ่านเรื่องอื่นในหมวดของใช้ในบ้าน

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดของใช้ในบ้าน