ประเด็นสำคัญ
- กฎกระทรวงการจัดการมูลฝอยที่เป็นพิษหรืออันตรายจากชุมชน พ.ศ. 2563 ข้อ 8 ให้ผู้ก่อขยะแยกขยะอันตรายออกจากขยะทั่วไปเป็น 6 กลุ่ม ตั้งแต่หลอดไฟ ถ่าน ภาชนะสารเคมี ยา จนถึงเครื่องใช้ไฟฟ้า
- ขวดน้ำยาล้างห้องน้ำ กระป๋องสเปรย์ กระป๋องสี ตลับหมึกพิมพ์ และภาชนะของผลิตภัณฑ์กำจัดแมลงในบ้าน ถูกระบุชื่อไว้ในกลุ่มภาชนะบรรจุสารเคมี แม้ใช้หมดแล้ว
- ท้องถิ่นเป็นผู้เก็บขนตามวันที่แต่ละแห่งกำหนด และ สผ. ระบุว่าจุดรับมีทั้งสำนักงานเขต เทศบาล ห้างบางแห่ง และไปรษณีย์ที่เข้าร่วม ให้ถามพื้นที่ของตัวเองก่อนไปส่ง
- รายงาน คพ. ปี 2565 พบขยะอันตรายจากชุมชน 676,146 ตัน แต่จัดการถูกต้องเพียงร้อยละ 12.86 ต่ำกว่าเป้าหมายร้อยละ 25 ของแผนปฏิบัติการด้านขยะของประเทศ
- ซากเครื่องใช้ไฟฟ้าชิ้นใหญ่มักไปอยู่กับรถเร่และร้านรับซื้อของเก่า ท้องถิ่นแจ้งห้ามเผาซากและสายไฟในที่โล่ง จึงไม่ควรเผาเองเพื่อแกะทองแดง
ขยะอันตรายจากบ้านคือของที่มีสารพิษ สารไวไฟ หรือสารกัดกร่อนปนอยู่ กฎกระทรวงการจัดการมูลฝอยที่เป็นพิษหรืออันตรายจากชุมชน พ.ศ. 2563 แบ่งไว้ 6 กลุ่ม ได้แก่ หลอดไฟ ถ่านไฟฉายและแบตเตอรี่ ภาชนะบรรจุสารเคมี ยาและเวชภัณฑ์ เครื่องใช้ไฟฟ้ากับอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ และประเภทอื่นที่รัฐมนตรีประกาศเพิ่ม ทั้งหมดต้องแยกออกจากขยะทั่วไปตั้งแต่ที่บ้าน แล้วส่งต่อให้ท้องถิ่นหรือจุดรับในพื้นที่
ขวดน้ำยาล้างห้องน้ำที่ใช้หมดแล้วกับตลับหมึกปริ้นเตอร์อยู่ในรายการนี้ด้วย ทั้งที่หลายบ้านโยนลงถังเดียวกับเปลือกกล้วย
หกกลุ่มตามข้อ 8 กับของที่เจอในบ้านเรา
ข้อ 8 ของกฎกระทรวงเขียนว่า ผู้ก่อให้เกิดขยะกลุ่มนี้ต้องคัดแยกออกจากมูลฝอยทั่วไปและมูลฝอยติดเชื้อ ตารางนี้ไล่ทีละกลุ่มพร้อมของที่เจอในบ้าน
| กลุ่มตามกฎกระทรวง | ของที่เจอในบ้าน | เก็บที่บ้านยังไง |
|---|---|---|
| หลอดไฟ | หลอดไฟที่เสียหรือเลิกใช้ ตัวอย่างที่ คพ. ยกคือหลอดฟลูออเรสเซนต์ | ใส่กล่องเดิมหรือกล่องกระดาษแข็ง กันแตก |
| ถ่านไฟฉายและแบตเตอรี่ | ถ่านก้อน แบตเตอรี่มือถือ | ใส่ขวดหรือกระปุกแห้ง แยกจากของอื่น |
| ภาชนะบรรจุสารเคมี | กระป๋องสเปรย์ กระป๋องสี ขวดน้ำยาล้างห้องน้ำ ตลับหมึกพิมพ์ ภาชนะน้ำมันปิโตรเลียม ภาชนะผลิตภัณฑ์กันหรือกำจัดแมลงและสัตว์ฟันแทะ | ปิดฝาให้สนิท วางที่ร่ม ห่างความร้อน |
| ยาและเวชภัณฑ์ | ยาหมดอายุ (สผ. จัดไว้ในกลุ่มอันตราย) | ใส่ถุงแยก เขียนชื่อไว้ |
| เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ | มือถือเก่า สายชาร์จ พัดลมเสีย | รวมไว้ในกล่องแยก ไม่แกะ ไม่เผา |
| ประเภทอื่นตามประกาศ | เพิ่มได้ตามประกาศในราชกิจจานุเบกษา | ถามท้องถิ่นเมื่อสงสัย |
กฎกระทรวงเขียนคำว่า "หลอดไฟ" กว้าง ๆ ไม่ได้จำกัดชนิด ส่วนหลอด LED ที่เปลี่ยนมาใช้กันในบ้าน เรายังไม่พบข้อความไหนที่ยืนยันว่ารับหรือไม่รับ จึงให้ถามสำนักงานเขตหรือเทศบาลก่อนตัดสินใจ ถ้ากำลังวางแผนเปลี่ยนหลอดทั้งบ้าน เรื่องหลอด LED ประหยัดไฟจะช่วยคำนวณว่าต้องซื้อและต้องทิ้งกี่หลอด

สี่อย่างที่ดูไม่เหมือนขยะอันตราย แต่อยู่ในรายการ
ขวดน้ำยาล้างห้องน้ำ กฎกระทรวงระบุชื่อไว้ตรง ๆ และเขียนถึงตัวภาชนะ เราจึงเก็บขวดเปล่าไว้รวมกับขยะอันตรายด้วย ไม่ล้างแล้วโยนทิ้งถังทั่วไป ส่วนวิธีล้างห้องน้ำให้สะอาดโดยไม่ต้องใช้น้ำยาหลายขวด อ่านต่อที่วิธีล้างชักโครก
กระป๋องสเปรย์ ครอบคลุมสเปรย์ทุกชนิด รวมถึงสเปรย์กำจัดแมลงที่แถมมากับกล่องกำจัดแมลงสาบ กระป๋องที่ค้างอยู่ใต้ซิงก์ ถ้าหมดอายุหรือเลิกใช้แล้วก็รวมเข้ากล่องได้เลย ส่วนใครกำลังเลือกซื้ออันใหม่ มีเปรียบเทียบไว้ในเรื่องยาฆ่าแมลงสาบ
ตลับหมึกพิมพ์ ถูกจัดอยู่ในภาชนะบรรจุสารเคมี คนที่มีเครื่องพิมพ์อินเจ็ตที่บ้านมักสะสมตลับเก่าไว้ในลิ้นชัก ใส่ถุงรวมแล้วส่งพร้อมรอบอื่นได้เลย
ยาหมดอายุ สผ. จัดไว้ในกลุ่มขยะอันตรายที่ต้องแยกเด็ดขาด ส่วนกฎกระทรวงเขียนว่ายาที่เข้าข่ายคือรายการที่รัฐมนตรีประกาศ จึงควรถามเภสัชกรหรือท้องถิ่นว่ารับยาแบบไหนที่จุดไหน
เก็บที่บ้านแล้วส่งเป็นรอบ
ไม่ต้องวิ่งไปส่งทุกครั้งที่หลอดเสียหรือกระป๋องหมด ทำระบบเก็บรวมแล้วส่งปีละไม่กี่ครั้งก็พอ
- หากล่องมีฝาหรือถังเล็กหนึ่งใบ วางไว้ในที่ร่มที่เด็กเอื้อมไม่ถึง (10 นาที ทำครั้งเดียว)
- ใส่ของลงกล่องทันทีที่ใช้หมด อย่ากองไว้ในถังขยะครัวชั่วคราว เพราะเดี๋ยวก็ลืมแล้วโยนไปกับถุงดำ
- ติดป้าย "ขยะอันตราย" บนกล่อง ถ่านและแบตเตอรี่แยกใส่ขวดหรือกระปุกอีกใบ ดูวิธีเตรียมถ่านก่อนทิ้งในคู่มือถ่านไฟฉาย
- พอกล่องเต็ม ถามสำนักงานเขตหรือเทศบาลที่คุณอยู่ว่ามีรอบเก็บหรือจุดรับที่ไหน (5 นาที)
- นำไปส่งตามรอบหรือที่จุดรับ
ขั้นที่ 4 คือหัวใจ เพราะกฎกระทรวงข้อ 16 ให้ท้องถิ่นแยกเก็บและขนตามวันที่ท้องถิ่นกำหนดเอง สผ. ระบุว่าจุดรับมีทั้งสำนักงานเขต เทศบาล ห้างบางแห่ง และไปรษณีย์ที่เข้าร่วมโครงการ แต่แต่ละที่รับของไม่เท่ากัน บอกชื่อของที่คุณมีตอนถาม จะได้ไม่ขนไปเสียเที่ยว

ตัวเลขปี 2565 ที่ทำให้ต้องแยกตั้งแต่ในบ้าน
รายงานของกรมควบคุมมลพิษปี พ.ศ. 2565 ให้ภาพที่ชัดว่าขยะกลุ่มนี้ไปไหน
- ทั้งประเทศมีขยะอันตรายจากชุมชน 676,146 ตัน เพิ่มร้อยละ 0.99 จาก 669,518 ตันในปี 2564
- ซากเครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์มี 439,495 ตัน หรือร้อยละ 65 ส่วนหลอดไฟ ถ่าน แบตเตอรี่ ภาชนะสารเคมี และกระป๋องสเปรย์รวมกัน 236,651 ตัน หรือร้อยละ 35
- ปริมาณที่ได้รับการจัดการอย่างถูกต้องคิดเป็นร้อยละ 12.86 ของที่เกิดขึ้น ต่ำกว่าเป้าหมายร้อยละ 25 ตามแผนปฏิบัติการด้านการจัดการขยะของประเทศ ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2565 ถึง 2570)
- รายงานระบุเหตุหนึ่งว่าประชาชนยังขาดความตระหนักรู้ และมีการนำขยะอันตรายไปปนกับขยะทั่วไป
ตัวเลขทั้งหมดมาจากรายงานฉบับเดียวและเป็นข้อมูลปี 2565 ถ้ามีรายงานปีใหม่กว่าออกมา ตัวเลขจะเปลี่ยนไป แต่ข้อสรุปว่าของที่แยกไม่ทันที่บ้านมักไปจบรวมกับขยะทั่วไปนั้นอยู่ในรายงานตรง ๆ
ซากเครื่องใช้ไฟฟ้าชิ้นใหญ่ ไม่ได้ไปกับรถเก็บขยะ
รายงานฉบับเดียวกันระบุว่า ท้องถิ่นส่วนใหญ่รวบรวมได้เฉพาะของเล็ก เช่น หลอดไฟ ถ่าน ภาชนะสารเคมี และกระป๋องสเปรย์ ส่วนซากเครื่องใช้ไฟฟ้าชิ้นใหญ่จะถูกรวบรวมโดยรถเร่และร้านรับซื้อของเก่า รายงานระบุว่าซากเครื่องใช้ไฟฟ้าได้รับการจัดการอย่างถูกต้องเพียงร้อยละ 10 ที่เหลือถูกถอดแยกอย่างไม่ถูกวิธี และกำจัดเศษด้วยการเผากลางแจ้งหรือทิ้งรวมกับขยะชุมชน
รายงานยังบันทึกว่าท้องถิ่นแจ้งนโยบายห้ามเผาซากผลิตภัณฑ์และห้ามเผาสายไฟในที่โล่งอย่างเด็ดขาด รวมทั้งยกเลิกการรับซื้อทองแดงที่ได้จากการเผา ดังนั้นอย่าเผาสายไฟเพื่อแกะทองแดงเอง และถ้าจะขายซากให้ร้านรับซื้อ ให้ถามก่อนว่าร้านส่งต่อไปที่ไหน
ตารางสรุป ทำอะไร และไม่ทำอะไร
| ทำ | ไม่ทำ |
|---|---|
| เก็บขยะอันตรายรวมในกล่องปิดฝาที่เด็กเอื้อมไม่ถึง | โยนลงถังขยะครัวไว้ก่อนแล้วค่อยแยก |
| เก็บขวดและกระป๋องที่ใช้หมดแล้วไว้ในกล่องเดียวกัน | ล้างขวดน้ำยาล้างห้องน้ำแล้วทิ้งรวมกับขวดพลาสติกรีไซเคิล |
| ถามเขตหรือเทศบาลว่ารับของอะไร ที่ไหน วันไหน | ขนไปส่งทุกอย่างโดยไม่ถามก่อน |
| ถามร้านรับซื้อว่าส่งซากต่อที่ไหน | เผาสายไฟหรือซากเครื่องใช้ไฟฟ้าในที่โล่ง |
ตั้งกล่องใบนี้ให้เสร็จก่อน แล้วเพิ่มบรรทัด "ส่งกล่องขยะอันตราย" ไว้ในตารางงานบ้านของเดือนที่กล่องเต็ม ดูวิธีจัดตารางได้ที่ตารางทำความสะอาดบ้านรายสัปดาห์
คำถามที่พบบ่อย
ขวดน้ำยาล้างห้องน้ำที่หมดแล้ว ทิ้งถังขยะทั่วไปได้ไหม
กฎกระทรวงข้อ 8 ระบุขวดน้ำยาล้างห้องน้ำไว้ในกลุ่มภาชนะบรรจุสารเคมี ซึ่งต้องแยกจากขยะทั่วไป ข้อความเขียนถึงตัวภาชนะ จึงควรเก็บขวดที่หมดแล้วไว้รวมกับขยะอันตรายด้วย
ยาหมดอายุเป็นขยะอันตรายไหม
สผ. จัดยาหมดอายุไว้ในกลุ่มขยะอันตรายที่ต้องแยก ส่วนกฎกระทรวงเขียนว่ายาและเวชภัณฑ์ที่เข้าข่ายคือรายการที่รัฐมนตรีประกาศในราชกิจจานุเบกษา ถ้าไม่แน่ใจให้ถามเภสัชกรหรือหน่วยงานท้องถิ่นว่ามีจุดรับยาในพื้นที่ไหม
ใครเป็นคนมาเก็บขยะอันตรายจากบ้าน
กฎกระทรวงให้หน่วยงานท้องถิ่น หรือผู้ที่ท้องถิ่นมอบหมาย หรือผู้รับใบอนุญาตจากท้องถิ่น เป็นผู้เก็บ ขน และกำจัด โดยต้องแยกเก็บตามประเภทและตามวันที่ท้องถิ่นกำหนด ดังนั้นรอบเก็บของแต่ละพื้นที่จึงไม่เท่ากัน
แหล่งอ้างอิง
- รายงานสถานการณ์ของเสียอันตรายจากชุมชน ปี พ.ศ. 2565 | กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
- คู่มือการลด คัดแยก และใช้ประโยชน์ขยะมูลฝอยสำหรับเยาวชน | กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
- วิธีแยกขยะก่อนทิ้ง ดีต่อสิ่งแวดล้อมและสังคม | สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.)





