เครื่องปั่นกับเครื่องสกัดน้ำผลไม้ ต่างกันอย่างไร ใช้ตอนไหน

เอาแอปเปิลสองลูกใส่เครื่องปั่น ได้ของเหลวข้นๆ หนึ่งแก้วที่ต้องใช้หลอดใหญ่ เอาแอปเปิลสองลูกเดียวกันใส่เครื่องสกัด ได้น้ำใสครึ่งแก้วกับกากชื้นๆ อีกหนึ่งกอง ผลไม้เท่ากัน แต่สิ่งที่เข้าปากเราต่างกันมาก นี่คือคำตอบสั้นที่สุดของคำถามนี้

ก่อนตัดสินใจซื้อเครื่องไหน ให้ถามตัวเองว่าเราอยากดื่มอะไร อยากอิ่มนานหรืออยากได้น้ำผักดื่มง่าย และเรายอมล้างชิ้นส่วนกี่ชิ้นทุกเช้า

สิ่งที่ออกจากเครื่องไม่เหมือนกัน

เครื่องปั่น (blender) มีใบมีดหมุนอยู่ก้นโถ ตัดทุกอย่างที่ใส่เข้าไปให้ละเอียดจนเป็นเนื้อเดียว เนื้อ เปลือกบาง เมล็ดเล็ก และใยอาหารยังอยู่ในแก้วทั้งหมด ต้องเติมน้ำ นม หรือน้ำแข็งเพื่อให้ใบมีดหมุนได้

เครื่องสกัดน้ำผลไม้ (juicer) ทำงานคนละแบบ มันบีบหรือเหวี่ยงให้น้ำแยกออกจากเนื้อ น้ำไหลออกช่องหนึ่ง กากออกอีกช่องหนึ่ง ไม่ต้องเติมน้ำ

เรื่อง	เครื่องปั่น	เครื่องสกัดน้ำผลไม้
สิ่งที่ได้	สมูทตี้ข้น ทั้งเนื้อและน้ำ	น้ำผลไม้ใส แยกกากออก
ต้องเติมของเหลว	ต้อง	ไม่ต้อง
ใยอาหารในแก้ว	อยู่เกือบครบ	เหลือน้อย
ผลไม้ที่ใช้ต่อแก้ว	น้อยกว่า	มากกว่า เพราะได้แค่น้ำ
ทำอย่างอื่นได้	ซอส ซุป น้ำพริกบางชนิด เครื่องดื่มปั่น	น้ำผักผลไม้ บางรุ่นทำซอร์เบต์หรือนมถั่ว
ชิ้นส่วนที่ต้องล้าง	โถ ฝา ใบมีด	หลายชิ้น รวมตะแกรงที่มีรูเล็ก

ถ้าในครัวมีเครื่องปั่นอยู่แล้ว สิ่งที่ต้องถามคือ เราอยากได้น้ำใสจริงๆ หรือเปล่า ถ้าไม่ใช่ เครื่องสกัดคือของชิ้นใหม่ที่จะไปอยู่บนชั้นบน

ใยอาหารหายไปไหน

Tufts Health & Nutrition Letter ตอบคำถามนี้ไว้ด้วยตัวเลขที่เห็นภาพชัด ส้มขนาดกลางหนึ่งลูกมีใยอาหารราว 2.66 กรัม ส่วนน้ำส้ม 4 ออนซ์มีใยอาหารเพียงราว 0.23 กรัม ใยอาหารเกือบทั้งหมดอยู่ในเนื้อและเยื่อที่ถูกแยกทิ้งไปกับกาก

Tufts สรุปว่าการปั่นทั้งผลเก็บใยอาหารไว้ได้มากกว่าการสกัดน้ำ เพราะเครื่องปั่นตัดใยให้ละเอียดแต่ไม่ได้แยกมันออก ใยที่ถูกตัดเล็กลงยังเป็นใยอาหาร ยังอยู่ในแก้ว

ลองคิดเป็นมื้อเช้าหนึ่งมื้อ

• สมูทตี้กล้วยหนึ่งลูก แอปเปิลครึ่งลูก นมหนึ่งแก้ว ใยอาหารจากผลไม้อยู่ครบ ดื่มแล้วอิ่มถึงเที่ยง
• น้ำแอปเปิลกับแครอทสกัดหนึ่งแก้ว ใช้ผลไม้มากกว่า แต่ใยอาหารไปอยู่ในถังกาก ดื่มแล้วหิวเร็ว

ถ้าเป้าหมายคือกินผักผลไม้ให้ได้ใยอาหาร เครื่องปั่นตอบโจทย์กว่า ถ้าเป้าหมายคือดื่มน้ำผักที่กินเป็นชิ้นไม่ลง เครื่องสกัดช่วยให้ดื่มได้ แต่อย่านับมันแทนผักที่ต้องเคี้ยว

น้ำตาลในแก้วเดียว

Tufts ยังเตือนเรื่องที่คนมักมองข้าม น้ำผลไม้ที่ใยอาหารต่ำแต่มีน้ำตาลฟรักโทสสูง ทำให้น้ำตาลในเลือดขึ้นเร็ว เพราะไม่มีใยช่วยชะลอการดูดซึม

ปัญหาหนักขึ้นเพราะน้ำผลไม้หนึ่งแก้วต้องใช้ผลไม้หลายลูก เราดื่มส้มสามสี่ลูกได้ในหนึ่งนาที แต่ถ้าต้องปอกกินทั้งลูก น้อยคนจะกินได้ถึงสามลูกติดกัน

วิธีลดน้ำตาลในแก้วโดยไม่ต้องเลิกดื่ม

1. ใช้ผักเป็นฐาน เช่นแตงกวา ขึ้นฉ่าย ผักกาด แล้วใส่ผลไม้หวานแค่หนึ่งชนิดเพื่อแต่งรส
2. ถ้าใช้เครื่องปั่น ใส่โยเกิร์ตไม่หวานหรือถั่วเพื่อเพิ่มโปรตีน ให้อิ่มนานขึ้น
3. ดื่มพร้อมมื้ออาหาร แทนการดื่มเปล่าระหว่างวัน
4. แบ่งแก้วเล็ก ไม่ต้องดื่มให้หมดเหยือก

คนที่เป็นเบาหวาน มีภาวะดื้ออินซูลิน หรือกำลังคุมน้ำหนักด้วยแผนของแพทย์ ให้ถามนักกำหนดอาหารหรือแพทย์ที่ดูแลว่า น้ำผลไม้หรือสมูทตี้แก้วละเท่าไรที่เหมาะกับแผนของเรา พร้อมบอกชนิดผลไม้ที่ใช้

เครื่องสกัดสองแบบที่วางขายคู่กัน

ถ้าตัดสินใจว่าต้องการเครื่องสกัด จะเจอสองแบบหลักในร้าน

แบบแรงเหวี่ยง

ใบมีดหมุนเร็วอยู่ก้นตะแกรงทรงกระบอก ผลไม้ถูกบดแล้วเหวี่ยงให้น้ำผ่านรูตะแกรง กากถูกดันออกด้านข้าง

• ข้อดี เร็ว ช่องใส่กว้าง ใส่แอปเปิลทั้งลูกได้ในหลายรุ่น
• ข้อเสีย เสียงดัง น้ำมีฟองมาก ผักใบอย่างคะน้าหรือผักโขมคั้นได้น้อย กากยังเปียก

แบบรอบต่ำหรือแบบเกลียว

ใช้แกนเกลียวหมุนช้าบีบอัดผลไม้กับตะแกรง คล้ายเครื่องบดเนื้อ

• ข้อดี เงียบกว่า ฟองน้อย คั้นผักใบและหญ้าข้าวสาลีได้ กากแห้งกว่า
• ข้อเสีย ช้ากว่า ช่องใส่มักแคบกว่า ต้องหั่นผลไม้ให้เล็กลง ราคาสูงกว่า

ผู้ขายบางรายอ้างว่าแบบรอบต่ำรักษาสารอาหารได้มากกว่าเพราะความร้อนน้อยกว่า เราไม่พบแหล่งข้อมูลทางการที่วัดความต่างนี้ในการใช้งานบ้านอย่างชัดเจน จึงไม่ใช้ข้อนี้เป็นเหตุผลหลักในการเลือก ให้เลือกจากชนิดผักผลไม้ที่ใช้และความทนต่อเสียงแทน

ผักผลไม้แบบไหนเข้ากับเครื่องไหน

บางอย่างเข้าเครื่องปั่นแล้วออกมาดี บางอย่างเข้าเครื่องสกัดแล้วได้น้ำแทบไม่มี ก่อนซื้อ ลองนึกว่าตะกร้าผักผลไม้ของบ้านเรามีอะไรบ้าง

วัตถุดิบ	เครื่องปั่น	เครื่องสกัด	หมายเหตุ
กล้วย มะม่วงสุก อะโวคาโด	ดีมาก ได้เนื้อเนียน	แย่ ได้น้ำน้อย ตะแกรงตัน	ผลไม้เนื้อนิ่มน้ำน้อยเหมาะกับการปั่น
แตงโม สับปะรด ส้ม	ดี	ดี	สับปะรดปั่นแล้วมีเส้นใย กรองได้ถ้าไม่ชอบ
แครอท บีทรูท ขิง	ต้องเติมน้ำเยอะ ได้เนื้อหยาบ	ดีมาก ได้น้ำใส	ของแข็งน้ำน้อยต้องใช้เครื่องสกัดหรือเครื่องปั่นแรงสูง
คะน้า ผักโขม ใบบัวบก	ได้ แต่สีและรสเข้ม	แบบรอบต่ำดี แบบเหวี่ยงได้น้อย	ผสมผลไม้หวานช่วยให้ดื่มง่าย
ถั่ว ข้าวโอ๊ต เมล็ดเจีย	ดี	ไม่เหมาะ	ใช้เพิ่มโปรตีนและใยในสมูทตี้
น้ำแข็ง	ได้ในเครื่องที่ผู้ผลิตระบุ	ห้ามใส่	น้ำแข็งทำตะแกรงเครื่องสกัดเสียหาย

ถ้าในตะกร้าส่วนใหญ่เป็นกล้วย มะม่วง และผลไม้นิ่ม เครื่องปั่นตัวเดียวพอ ถ้าส่วนใหญ่เป็นแครอท ขิง และผักใบ เครื่องสกัดจะคุ้มกว่า

ทำน้ำใสจากเครื่องปั่นที่มีอยู่

ก่อนลงทุนซื้อเครื่องใหม่ ลองวิธีนี้สักสองสามครั้ง

1. หั่นผักผลไม้เป็นชิ้นขนาดหัวแม่มือ ใส่ของนิ่มและน้ำไว้ล่าง ของแข็งไว้บน
2. เติมน้ำเย็นราวหนึ่งในสามของปริมาณผักผลไม้
3. ปั่นความเร็วต่ำ 10 วินาที แล้วเร่งเป็นสูงจนเนียน
4. เทผ่านถุงผ้าขาวบางหรือถุงกรองนมถั่ว รองด้วยชาม
5. บิดถุงจนน้ำออกหมด กากที่เหลือในถุงใช้แบบเดียวกับกากเครื่องสกัด

วิธีนี้ได้น้ำใสใกล้เคียงเครื่องสกัด แต่ใช้แรงมือเยอะและล้างถุงผ้าเพิ่ม ถ้าทำแล้วรู้สึกว่าคุ้มแรง ใช้วิธีนี้ต่อไปได้ ถ้าทำแล้วเหนื่อยจนไม่อยากทำอีก นั่นคือสัญญาณว่าเครื่องสกัดจะถูกใช้จริง

เวลาและงานล้างต่อแก้ว

ทั้งสองเครื่องใช้เวลาทำไม่นาน แต่เวลาล้างต่างกันมาก

ขั้นตอน	เครื่องปั่น	เครื่องสกัดแบบเหวี่ยง	เครื่องสกัดแบบรอบต่ำ
เตรียมผักผลไม้	3 ถึง 5 นาที	3 ถึง 5 นาที	5 ถึง 8 นาที หั่นเล็กกว่า
ทำ	1 นาที	1 ถึง 2 นาที	3 ถึง 5 นาที
ล้าง	2 นาที ใส่น้ำอุ่นกับน้ำยาแล้วปั่นสั้นๆ	5 นาที ขัดตะแกรง	5 ถึง 8 นาที ขัดตะแกรงและเกลียว
จุดที่ล้างยาก	ใต้ใบมีด	รูตะแกรง	รูตะแกรงและร่องเกลียว

ตะแกรงของเครื่องสกัดคือจุดชี้เป็นชี้ตาย ถ้าปล่อยให้กากแห้งติดรู จะต้องแช่น้ำและขัดด้วยแปรงนานหลายนาที ให้ล้างทันทีหลังทำ หรืออย่างน้อยแช่น้ำไว้ก่อน

น้ำผลไม้สดที่ทำเองไม่ได้ปลอดเชื้อ

น้ำผลไม้ที่ขายในขวดส่วนใหญ่ผ่านการพาสเจอร์ไรซ์หรือวิธีฆ่าเชื้ออื่นแล้ว น้ำที่เราคั้นเองในครัวไม่ได้ผ่านขั้นตอนนี้

FDA ระบุว่าน้ำผลไม้ที่ไม่ผ่านการฆ่าเชื้อมีแบคทีเรียที่ทำให้ป่วยได้ และเคยมีรายงานการระบาดจากน้ำผลไม้ชนิดนี้ กลุ่มที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือเด็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และคนที่ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ

วิธีเตรียมผักผลไม้ตามคำแนะนำของ FDA

1. ล้างมือก่อนจับผักผลไม้
2. ตัดส่วนที่ช้ำหรือเน่าทิ้ง
3. ล้างใต้น้ำไหล แม้จะปอกเปลือกก็ตาม เพราะเชื้อที่เปลือกติดมีดเข้าไปในเนื้อได้
4. ไม่ใช้สบู่หรือน้ำยาล้างผักผลไม้
5. ผลไม้เปลือกแข็งอย่างแครอทหรือแอปเปิล ใช้แปรงสะอาดขัด
6. เช็ดให้แห้งด้วยผ้าหรือกระดาษสะอาด

ถ้าอยากรู้ว่าเครื่องล้างผักที่ขายกันช่วยได้แค่ไหน อ่านเครื่องล้างผัก ใช้ได้ผลไหม ประกอบ

ทำแล้วดื่มทันที ถ้าต้องเก็บ ใส่ขวดแก้วปิดสนิท แช่ตู้เย็นช่องธรรมดา และดื่มภายในวัน อย่าวางเหยือกไว้บนโต๊ะตลอดเช้า

กากที่เหลือเอาไปทำอะไร

เครื่องสกัดทิ้งกากไว้เกือบเท่าปริมาณผลไม้ที่ใส่เข้าไป กากนี้คือใยอาหารที่เราพูดถึงข้างบน ทิ้งไปเฉยๆ ก็เสียดาย

• กากแครอทกับแอปเปิล ผสมในแป้งทำมัฟฟินหรือแพนเค้ก
• กากผัก ใส่ในน้ำซุปหรือแกงจืดช่วงท้าย
• กากผลไม้ ใส่ถังหมักปุ๋ยหรือฝังในกระถาง
• กากที่ยังไม่ใช้ แช่แข็งในกล่องแบนๆ ใช้ภายในไม่กี่สัปดาห์

ถ้าทุกครั้งเรามีกากเหลือแล้วทิ้ง นี่คือสัญญาณว่าเครื่องปั่นตอบโจทย์บ้านเรามากกว่า

เลือกเครื่องจากเป้าหมาย

เป้าหมายหลัก	เลือก	เหตุผล
มื้อเช้าเร็วที่อิ่มถึงเที่ยง	เครื่องปั่น	เก็บใยอาหารไว้ เติมโปรตีนได้
ใช้ทำอาหารด้วย เช่นซุป ซอส เครื่องแกง	เครื่องปั่น	ใช้งานได้หลายอย่าง
ดื่มน้ำผักใบเขียวที่กินเป็นชิ้นไม่ลง	เครื่องสกัดแบบรอบต่ำ	คั้นผักใบได้ดี
อยากได้น้ำผลไม้ใสดื่มง่ายวันหยุด	เครื่องปั่นแล้วกรอง หรือเครื่องสกัดแบบเหวี่ยง	ลองกรองก่อน ถ้าชอบจริงค่อยซื้อเครื่องสกัด
ล้างได้ไม่เกิน 2 นาทีต่อวัน	เครื่องปั่น	ชิ้นส่วนน้อย
บ้านมีเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุ	เครื่องปั่น หรือกินผลไม้ทั้งลูก	เลี่ยงน้ำผลไม้สดไม่ผ่านการฆ่าเชื้อ

ถ้ายังไม่แน่ใจ ใช้เครื่องปั่นที่มีอยู่แล้ว ทำสูตรเดิมสองแบบเป็นเวลาหนึ่งสัปดาห์ วันคู่ดื่มแบบไม่กรอง วันคี่กรองผ่านผ้าขาวบาง ถ้าครบสัปดาห์แล้วเรายังอยากได้แบบใส และทนงานกรองไม่ไหว ค่อยซื้อเครื่องสกัด ส่วนผักผลไม้ที่ซื้อมาเตรียมไว้ทั้งสัปดาห์ ดูวิธีเก็บในเก็บผลไม้ในตู้เย็นให้อยู่นาน