หน้าต่างบานเลื่อน เหมาะกับห้องไหน และต้องดูอะไรตอนสั่งทำ

ถ้าเดินดูบ้านจัดสรรสักสิบหลังในกรุงเทพฯ จะเจอหน้าต่างบานเลื่อนอลูมิเนียมแทบทุกหลัง เหตุผลไม่ซับซ้อน มันถูก ติดตั้งเร็ว เปิดแล้วไม่ชนเหล็กดัดหรือม่าน และใส่มุ้งลวดได้ง่าย แต่ความนิยมไม่ได้แปลว่าเหมาะกับทุกห้อง ห้องนอนบางห้องต้องรื้อหน้าต่างบานเลื่อนออกเปลี่ยนเป็นบานเปิด เพราะทนเสียงรถและน้ำฝนที่ซึมตามรางไม่ไหว เราจะดูว่าบานเลื่อนเก่งเรื่องไหน อ่อนเรื่องไหน และตอนสั่งทำต้องกำหนดอะไรให้ชัด

บานเลื่อนเปิดได้แค่ครึ่งช่อง

ข้อจำกัดแรกที่คนมองข้ามคือพื้นที่เปิดรับลม หน้าต่างบานเลื่อนสองตับมีสองบานวิ่งบนรางคู่ เวลาเปิดสุด บานหนึ่งจะซ้อนทับอีกบาน ช่องที่เปิดจริงจึงเหลือราวครึ่งหนึ่งของช่องทั้งหมด ลบขอบกรอบกลางออกไปอีกนิด ส่วนบานเปิดข้างหรือบานกระทุ้งเปิดได้เกือบเต็มช่อง และบานเปิดยังช่วยดักลมที่พัดเฉียงผนังให้เข้าห้อง ซึ่งบานเลื่อนทำไม่ได้

ห้องที่พึ่งลมธรรมชาติเป็นหลัก เช่น ห้องนั่งเล่นบ้านต่างจังหวัดที่ไม่เปิดแอร์ หรือห้องครัวที่อยากระบายกลิ่น ถ้าใช้บานเลื่อนควรเผื่อขนาดช่องให้กว้างขึ้น หรือวางหน้าต่างสองด้านของห้องให้ลมไหลผ่านได้

รูปแบบที่เจอบ่อยในบ้านเรามีดังนี้

รูปแบบ	ช่องเปิดได้โดยประมาณ	ใช้กับ
สองตับ เลื่อนสลับ	ราวครึ่งช่อง	หน้าต่างทั่วไปกว้าง 1 ถึง 2 เมตร
สามตับ บานกลางติดตาย บานข้างเลื่อน	ราวหนึ่งในสามถึงสองในสาม ขึ้นกับระบบ	ช่องกว้างที่อยากได้วิวกลาง
สี่ตับ บานกลางเลื่อนออกข้าง	ราวครึ่งช่อง ได้ช่องกลางสมมาตร	ช่องกว้างกว่า 2.5 เมตร
บานเลื่อนผสมช่องแสงติดตายด้านบน	เฉพาะส่วนบานเลื่อน	ผนังสูง อยากได้แสงเข้าลึก

เหมาะกับห้องไหน และไม่เหมาะกับห้องไหน

ผมแยกตามโจทย์ของห้องมากกว่าความชอบหน้าตา

ห้อง	บานเลื่อนเหมาะไหม	เหตุผล
ห้องนอนติดถนนหรือติดเพื่อนบ้านที่เสียงดัง	ไม่ค่อยเหมาะ	ร่องขนแปรงปิดไม่สนิท เสียงลอดง่าย
ห้องนอนในซอยเงียบ	เหมาะ	ประหยัด ติดมุ้งลวดง่าย ม่านไม่ติดบาน
ห้องนั่งเล่นที่มีโซฟาชิดผนังหน้าต่าง	เหมาะ	ไม่ต้องเว้นพื้นที่ให้บานเปิดเข้า
ครัว เหนือซิงก์หรือเคาน์เตอร์	เหมาะมาก	เอื้อมไปเปิดบานเปิดออกนอกเหนือเคาน์เตอร์ยาก บานเลื่อนเลื่อนข้างได้ทันที
ห้องน้ำ	พอใช้	เลือกขนาดเล็ก หรือใช้บานเกล็ดหรือบานกระทุ้งที่กันฝนสาดได้ดีกว่า
ผนังฝั่งรับฝนหนัก ไม่มีกันสาด	ระวัง	น้ำล้นรางได้ ต้องใช้รุ่นรางสูงและรูระบายน้ำที่ดี
ทางหนีไฟหรือหน้าต่างที่ต้องเปิดออกกว้าง	ไม่เหมาะ	ช่องเปิดเหลือครึ่งเดียว

ห้องนอนติดถนนเป็นกรณีที่ควรระวังที่สุด ถ้าเจ้าของต้องการบานเลื่อนเพราะเรื่องมุ้งลวดหรือม่าน ให้ขยับไปใช้ระบบบานเลื่อนรุ่นที่มียางอัด หรือรุ่นยกบานแล้วกดลงตอนปิด ซึ่งราคาสูงกว่าแต่ซีลได้ดีกว่ามาก อ่านเรื่องกระจกที่ช่วยเพิ่มได้ใน กระจกกันเสียง

หน้าต่างชิดรั้ว เช็กกฎหมายก่อนเจาะผนัง

เรื่องนี้ไม่ได้เกี่ยวกับบานเลื่อนโดยตรง แต่เกิดบ่อยกับงานต่อเติมห้องข้างบ้านหรือหลังบ้านที่มักใช้บานเลื่อน กฎกระทรวงฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ข้อ 50 กำหนดว่าอาคารที่สูงไม่เกิน 9 เมตร ผนังที่มีหน้าต่าง ประตู ช่องระบายอากาศ หรือช่องแสง หรือระเบียง ต้องอยู่ห่างเขตที่ดินไม่น้อยกว่า 2 เมตร

ถ้าห้องต่อเติมอยู่ชิดรั้วน้อยกว่านั้น ผนังด้านนั้นต้องเป็นผนังทึบ กฎกระทรวงฉบับเดียวกันนิยามว่าบล็อกแก้วที่ใช้ในผนังทึบต้องหนาไม่น้อยกว่า 9 เซนติเมตร อยู่สูงจากพื้นห้องไม่น้อยกว่า 1.80 เมตร และมีพื้นที่รวมไม่เกินร้อยละ 10 ของผนังด้านนั้น

ข้อกำหนดนี้มีรายละเอียดตามความสูงอาคารและกรณียกเว้น ถ้าบ้านอยู่ในโครงการก็มีข้อกำหนดของนิติบุคคลเพิ่มอีกชั้น ดูขั้นตอนเตรียมงานต่อเติมได้ใน เช็กลิสต์ก่อนรีโนเวตบ้าน

รางล่าง ล้อ และรูระบายน้ำ

ปัญหาของบานเลื่อนเกือบทั้งหมดเกิดที่รางล่าง ล้อที่สึกทำให้บานฝืดและตกราง ฝุ่นในรางทำให้ล้อสึกเร็วขึ้น และรางที่ระบายน้ำไม่ได้ทำให้น้ำฝนล้นเข้าห้อง

รางล่างที่ดีมีลักษณะดังนี้ ขอบรางด้านนอกต่ำกว่าด้านใน เพื่อให้น้ำที่เข้ามาในรางไหลกลับออกไป มีรูระบายน้ำหรือช่องระบายที่ขอบด้านนอก พร้อมฝาปิดแบบมีลิ้นกันลมตีน้ำย้อนกลับ ความสูงขอบรางด้านในพอที่จะกั้นน้ำเวลาฝนตกหนักพร้อมลมแรง สำหรับผนังรับฝนตรง ผู้ผลิตหลายรายมีรุ่นรางสูงให้เลือก

ล้อเลื่อนควรเป็นล้อลูกปืนที่ปรับระดับได้ ล้อพลาสติกแบบไม่มีลูกปืนราคาถูกกว่าแต่สึกเร็ว และพอบานทรุดลงมาหนึ่งสองมิลลิเมตร ขนแปรงก็ปิดร่องไม่สนิทอีกต่อไป ถามช่างว่าล้อรุ่นนี้หาอะไหล่เปลี่ยนได้ไหม เพราะอายุล้อสั้นกว่าอายุกรอบเสมอ

ช่างบางคนยิงซิลิโคนอุดรอบวงกบรวมถึงรูระบายน้ำที่รางล่างไปด้วย ด้วยความตั้งใจกันรั่ว ผลคือน้ำที่เข้ารางไม่มีทางออกและล้นเข้าห้องแทน ตอนตรวจรับให้เทน้ำลงรางดูว่าน้ำไหลออกนอกบ้านได้จริง

กระจกในบานเลื่อน

ความร้อนที่เข้าห้องผ่านหน้าต่างมาจากกระจกเป็นหลัก ตารางในประกาศกระทรวงพลังงาน พ.ศ. 2552 ให้ค่ากระจกหนา 6 มม. ที่ใช้เทียบได้ กระจกใสชั้นเดียวมีค่า SHGC 0.73 แปลว่าความร้อนจากแดดผ่านเข้าห้องได้ราว 73% กระจกเขียวตัดแสงอยู่ที่ 0.54 โดยยังปล่อยแสงผ่านได้ 76% กระจกสองชั้นใสกับใสอยู่ที่ 0.60 และกระจกสองชั้นเขียวประสิทธิภาพสูงคู่กับ low-e อยู่ที่ 0.27

คู่มือประหยัดพลังงานของกระทรวงพลังงานสหรัฐฯ แนะนำให้พื้นที่อากาศร้อนเลือกหน้าต่างที่มีค่า SHGC ต่ำ และให้ดูค่าของหน้าต่างทั้งบาน ไม่ดูเฉพาะค่ากลางแผ่นกระจก เพราะกรอบและขอบกระจกทำให้ค่าทั้งบานต่างจากค่ากระจกเพียงอย่างเดียว

ทิศของหน้าต่าง	กระจกที่ผมแนะนำในบานเลื่อน
ตะวันตก ไม่มีกันสาด	กระจกเขียวตัดแสงหรือกระจกสองชั้นที่มี low-e ถ้างบถึง
ตะวันออก	กระจกเขียวตัดแสง หรือกระจกใสแล้วติดฟิล์ม
ใต้ มีกันสาดยื่นพอ	กระจกใสหรือเขียวอ่อน
เหนือ	กระจกใส ได้แสงนวลทั้งวัน
ห้องน้ำ	กระจกฝ้าหรือกระจกลาย

บานเลื่อนที่ขอบล่างอยู่ใกล้พื้นหรือมีเด็กเล็กในบ้าน ควรใช้กระจกนิรภัย ดูข้อแตกต่างของชนิดกระจกได้ใน กระจกเทมเปอร์

มุ้งลวดและเหล็กดัดอยู่ด้านไหน

ข้อได้เปรียบใหญ่ของบานเลื่อนคือเรื่องนี้ มุ้งลวดบานเลื่อนวิ่งบนรางที่สามของวงกบเดียวกัน ทำให้เปิดหน้าต่างรับลมโดยมุ้งยังปิดอยู่ได้ ส่วนเหล็กดัดติดด้านนอกได้โดยไม่ขวางบาน เพราะบานไม่ได้เปิดออกไปข้างนอก

ตอนสั่งทำ ให้บอกช่างตั้งแต่ต้นว่าจะใช้มุ้งลวด เพื่อเลือกวงกบสามราง และกำหนดว่าบานมุ้งอยู่ด้านในหรือด้านนอก มุ้งด้านในกันแมลงได้ดีกว่าและทำความสะอาดง่าย มุ้งด้านนอกทำให้ม่านไม่เกี่ยวกับมุ้ง แต่ฝุ่นจับเร็วกว่า ชนิดของมุ้งที่ใช้กับบานเลื่อนเทียบไว้ใน มุ้งลวดมีกี่แบบ

ราคาโดยประมาณ

หน้าต่างบานเลื่อนคิดเป็นตารางเมตรหรือตารางฟุต รวมกรอบ กระจก อุปกรณ์ และค่าติดตั้ง ช่วงด้านล่างเป็นราคาประมาณสำหรับบ้านพักอาศัย ราคาจริงต่างกันตามยี่ห้อ ความหนาอลูมิเนียม สี ชนิดกระจก และพื้นที่

ระบบ	ช่วงราคาโดยประมาณต่อตร.ม.
อลูมิเนียมรุ่นมาตรฐาน กระจกใสหรือเขียว 5 มม.	ประมาณ 2,500 ถึง 4,500 บาท
อลูมิเนียมรุ่นรางสูงหรือระบบยางอัด	ประมาณ 5,000 ถึง 9,000 บาท
uPVC บานเลื่อน	ประมาณ 5,500 ถึง 10,000 บาท
อลูมิเนียมระบบสูงกับกระจกสองชั้น	ประมาณ 9,000 ถึง 18,000 บาทขึ้นไป

มุ้งลวดเลื่อนมักคิดแยกเป็นบาน ส่วนค่าซ่อมผนังรอบวงกบเมื่อเปลี่ยนหน้าต่างเก่าออก ถ้าไม่เขียนไว้ในใบเสนอราคาจะกลายเป็นค่าใช้จ่ายเพิ่มหน้างาน เรื่องเลือกระหว่างกรอบอลูมิเนียมกับ uPVC อ่านได้ใน หน้าต่างอลูมิเนียม และ หน้าต่าง uPVC

ตรวจรับวันติดตั้ง

คู่มือของกระทรวงพลังงานสหรัฐฯ ระบุว่าหน้าต่างควรติดตั้งโดยช่างที่ผ่านการฝึกตามคำแนะนำของผู้ผลิต มิฉะนั้นการรับประกันอาจเป็นโมฆะ ข้อนี้ใช้กับบ้านเราได้ตรงๆ ถ้าซื้อของยี่ห้อดีแต่ช่างติดตั้งไม่ตามแบบ เคลมยาก

รายการที่ผมเช็กวันติดตั้ง

1. วงกบได้ดิ่งและได้ระดับ วางระดับน้ำที่รางล่างและวงกบข้าง
2. บานเลื่อนเปิดปิดลื่นด้วยนิ้วเดียว ไม่ไหลเองเมื่อปล่อยมือ
3. เมื่อปิดสนิท ไม่เห็นแสงลอดตามร่องขนแปรงตอนปิดไฟในห้อง
4. กลอนล็อกเข้าลิ้นสนิทโดยไม่ต้องดันบาน และมีตัวกันยกบานที่รางบน
5. รูระบายน้ำเปิดออกด้านนอก เทน้ำทดสอบแล้วไหลออกจริง
6. ยาแนวซิลิโคนรอบวงกบด้านนอกต่อเนื่อง ไม่มีรูหรือฟอง
7. มุ้งลวดวิ่งได้ตลอดราง ไม่มีช่องที่ขอบบน
8. ได้ชื่อรุ่นของกรอบ ล้อ และกระจกเป็นลายลักษณ์อักษร เพื่อหาอะไหล่ในอนาคต

ข้อสุดท้ายฟังดูไม่สำคัญ แต่อีกสามปีเมื่อล้อสึกหรือขนแปรงเสื่อม การรู้ชื่อรุ่นทำให้หาอะไหล่ตรงรุ่นได้ในวันเดียว แทนการให้ช่างเปลี่ยนทั้งบาน