น้ำยาถูพื้นฆ่าเชื้อ ใช้อย่างไรให้ได้ผลจริงและพื้นไม่เหนียว

ใช้น้ำยาถูพื้นฆ่าเชื้อให้ได้ผล ทำสามอย่างตามลำดับ กวาดหรือดูดฝุ่นออกก่อน ผสมน้ำยาตามอัตราบนฉลากโดยตวงจริง แล้วถูให้พื้นเปียกทั่วและปล่อยให้เปียกอยู่จนครบเวลาที่ฉลากเขียนไว้ ถ้าข้ามข้อใดข้อหนึ่ง น้ำยาราคาแพงแค่ไหนก็ได้ผลแค่ทำให้พื้นหอม เรื่องที่เหลือคือเลือกห้องที่ต้องใช้จริง และไม่ทำให้พื้นเหนียวหรือคนในบ้านแสบจมูก

ขวดนี้ฆ่าเชื้อจริง หรือแค่หอมสะอาด

ชั้นวางในซูเปอร์มาร์เก็ตมีน้ำยาถูพื้นสามกลุ่มปนกัน กลุ่มแรกทำความสะอาดอย่างเดียว ใช้สารลดแรงตึงผิวดึงคราบมันและฝุ่น กลุ่มที่สองเขียนว่า "ฆ่าเชื้อ" หรือ "ยับยั้งแบคทีเรีย" บนหน้าขวด และกลุ่มที่สามเป็นน้ำยาฆ่าเชื้ออเนกประสงค์ที่ฉลากบอกว่าใช้ถูพื้นได้ด้วย

วิธีแยกอยู่ที่หลังขวด ไม่ใช่สีหรือกลิ่น

สิ่งที่หาบนฉลาก	ถ้ามี แปลว่า	ถ้าไม่มี
ชื่อสารออกฤทธิ์พร้อมร้อยละ เช่น เบนซัลโคเนียมคลอไรด์ คลอโรไซลีนอล โซเดียมไฮโปคลอไรต์	เป็นสูตรที่ตั้งใจให้ฆ่าเชื้อ	น่าจะเป็นน้ำยาทำความสะอาดที่ใส่น้ำหอม
อัตราเจือจางแยกสำหรับ "ทำความสะอาด" กับ "ฆ่าเชื้อ"	ผู้ผลิตบอกว่าฆ่าเชื้อต้องใช้เข้มกว่า	ใช้อัตราเดียวทุกงาน
เวลาที่ต้องทิ้งไว้ (contact time)	มีตัวเลขให้ทำตาม	ไม่รู้ว่าต้องเปียกนานแค่ไหน ฤทธิ์ฆ่าเชื้อจึงคาดเดาไม่ได้
เลขทะเบียน อย. วัตถุอันตราย	ผ่านการขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์ฆ่าเชื้อสำหรับใช้ในบ้าน	ข้อความ "ฆ่าเชื้อ 99.9%" อย่างเดียวไม่พอให้เชื่อ

ฝั่งสหรัฐฯ หน่วยงานสิ่งแวดล้อม (US EPA) ให้ผู้ใช้เริ่มจากตรวจว่าผลิตภัณฑ์ขึ้นทะเบียนเป็นน้ำยาฆ่าเชื้อจริงก่อน แล้วค่อยอ่านวิธีใช้ หลักเดียวกันใช้กับขวดที่ขายในไทยได้ ถ้าขวดไม่มีอัตราเจือจางสำหรับการฆ่าเชื้อและไม่มีเวลาสัมผัส ให้ถือว่าเป็นน้ำยาทำความสะอาดพื้น ใช้งานประจำวันได้ แต่อย่าคาดหวังผลแบบน้ำยาฆ่าเชื้อในวันที่มีคนท้องเสีย

ฝุ่นกับคราบบนพื้นกินฤทธิ์น้ำยาก่อนถึงเชื้อ

ขั้นที่ 3 ในหกขั้นของ EPA คือทำความสะอาดพื้นผิวด้วยสบู่กับน้ำก่อน ถ้าวิธีใช้บนฉลากพูดถึงการทำความสะอาดล่วงหน้า หรือพื้นผิวสกปรกจนมองเห็น ซึ่งพื้นบ้านเกือบทุกหลังเข้าข่ายข้อหลัง ฝุ่น เส้นผม เม็ดทราย และคราบน้ำมันที่ติดรองเท้าเข้ามา ทำให้น้ำยาเกาะอยู่บนสิ่งสกปรกแทนที่จะสัมผัสผิวพื้นตรงๆ

ลำดับที่ใช้ได้กับบ้านทั่วไป

1. เก็บของจากพื้น 5 นาที รองเท้า ของเล่น สายชาร์จ ถุงผ้า
2. กวาดหรือดูดฝุ่นทั้งห้อง 5 ถึง 10 นาทีต่อห้องขนาด 20 ตารางเมตร เน้นมุมห้องและใต้ขอบเฟอร์นิเจอร์
3. ถ้ามีคราบเหนียวเฉพาะจุด เช่น น้ำหวานหกหรือคราบมันหน้าเตา ให้เช็ดจุดนั้นด้วยน้ำผสมน้ำยาล้างจานเล็กน้อยก่อน
4. ถูด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อที่ผสมตามฉลาก (ดูหัวข้อถัดไป)
5. ทิ้งไว้ให้ครบเวลาสัมผัส แล้วถูน้ำเปล่าตามถ้าจำเป็น

ถ้ามีเวลาน้อย ให้ตัดขั้นที่ 4 ออกในห้องที่ไม่เสี่ยง แต่อย่าตัดขั้นที่ 2 ถูพื้นที่ยังมีฝุ่นด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ ได้ผลเป็นโคลนบางๆ ที่ลากไปทั้งห้อง เทคนิคถูให้ฝุ่นไม่ไหลตามม็อบดูได้ที่วิธีถูพื้นให้สะอาดจริง

ตวงน้ำยาต่อถังให้ตรงฉลาก

ฉลากส่วนใหญ่บอกอัตราเป็น "มิลลิลิตรต่อน้ำ 1 ลิตร" หรือ "ฝาต่อน้ำครึ่งถัง" ปัญหาคือถังถูพื้นแต่ละบ้านจุไม่เท่ากัน และคนส่วนใหญ่เทจากความรู้สึก ทำแบบนี้ครั้งเดียวแล้วจำไว้ใช้ตลอด

1. เอาขวดน้ำดื่ม 1.5 ลิตรเติมน้ำลงถังทีละขวด จนถึงระดับที่ปกติใช้ถูพื้น นับว่าได้กี่ลิตร
2. เอาปากกาเขียนขีดที่ด้านในถังตรงระดับนั้น
3. ดูอัตราบนฉลาก แล้วคูณด้วยจำนวนลิตร
4. ตวงด้วยฝาขวดหรือช้อนตวง แล้วจดตัวเลขไว้บนฝาถังด้วยปากกาเมจิก

ตัวอย่างการคำนวณ (ตัวเลขสมมติเพื่อให้เห็นวิธีคิด ใช้ตัวเลขบนขวดของคุณแทน)

ฉลากเขียนว่า	ถังบ้านคุณ	ต้องใส่	ถ้าฝาขวด 1 ฝา = 20 มล.
ทำความสะอาด 10 มล. ต่อน้ำ 1 ลิตร	4 ลิตร	40 มล.	2 ฝา
ฆ่าเชื้อ 25 มล. ต่อน้ำ 1 ลิตร	4 ลิตร	100 มล.	5 ฝา
ฆ่าเชื้อ 1 ส่วน ต่อน้ำ 40 ส่วน	4 ลิตร (4,000 มล.)	100 มล.	5 ฝา

จะเห็นว่าอัตราฆ่าเชื้อมักเข้มกว่าอัตราทำความสะอาดหลายเท่า ถ้าใช้ 2 ฝาเหมือนทุกวันแล้วเรียกว่าฆ่าเชื้อ แปลว่าได้แค่ถูพื้นด้วยน้ำยาที่มีกลิ่นฆ่าเชื้อ

ฝั่งตรงข้ามก็เป็นปัญหา เทเกินกว่าฉลากไม่ได้ทำให้ฆ่าเชื้อเร็วขึ้น สารลดแรงตึงผิวกับสารออกฤทธิ์ที่เหลือจะค้างเป็นฟิล์มบนพื้น เดินแล้วรู้สึกหนืดเท้า ฝุ่นใหม่เกาะง่าย และพื้นกระเบื้องเงาจะลื่นเมื่อมีน้ำหยดลงไปอีกครั้ง

ใช้สองถังเพื่อลดการลากเชื้อกลับ โดยถังหนึ่งใส่น้ำยาผสม อีกถังใส่น้ำเปล่าไว้ล้างและบิดม็อบ จุ่มม็อบในถังน้ำเปล่า บิดแห้ง แล้วค่อยจุ่มถังน้ำยา น้ำยาในถังแรกจะสะอาดนานขึ้น ใช้ได้ครบทั้งห้องโดยไม่ต้องผสมใหม่กลางทาง

เวลาสัมผัส: พื้นต้องเปียกอยู่

EPA เขียนไว้ชัดว่าเวลาสัมผัสอยู่ในวิธีใช้บนฉลาก และพื้นผิวควรเปียกอยู่ตลอดช่วงเวลานั้นเพื่อให้ผลิตภัณฑ์ได้ผล นี่คือจุดที่การถูพื้นในบ้านพลาดมากที่สุด ม็อบที่บิดจนหมาดทิ้งน้ำไว้บนกระเบื้องเป็นฟิล์มบาง ในห้องที่เปิดพัดลมหรือแอร์ ฟิล์มนี้แห้งเร็วกว่าเวลาที่ฉลากส่วนใหญ่กำหนด

ทำให้พื้นเปียกพอ ทำได้หลายทาง

• ในจุดเสี่ยง ให้บิดม็อบให้ชุ่มกว่าปกติ ถูแล้วต้องเห็นพื้นเปียกเป็นมันวาว
• ปิดพัดลมเพดานและพัดลมตั้งพื้นช่วงที่รอ เปิดหน้าต่างไว้ระบายอากาศแทน
• แบ่งพื้นเป็นช่วงละ 2 ถึง 3 ตารางเมตร ถูให้เปียกทั่วแล้วไปช่วงถัดไป ไม่ต้องรีบเช็ดตาม
• ถ้าพื้นแห้งก่อนครบเวลา ให้ถูซ้ำอีกรอบในจุดนั้น

ถ้าเวลาสัมผัสบนฉลากยาวเกินกว่าที่พื้นจะเปียกได้จริง เช่นในห้องโถงที่ลมโกรก ให้ยอมรับว่าการถูทั้งห้องคือการทำความสะอาด แล้วใช้การฆ่าเชื้อแบบเปียกจริงเฉพาะจุดที่เสี่ยง ซึ่งเล็กกว่ามาก

ห้องไหนต้องฆ่าเชื้อ ห้องไหนถูธรรมดาพอ

พื้นบ้านไม่ได้เป็นจุดที่มือสัมผัสบ่อยเท่าลูกบิดประตูหรือก๊อกน้ำ การฆ่าเชื้อพื้นทั้งบ้านทุกวันจึงเปลืองน้ำยาและเวลามากกว่าประโยชน์ที่ได้ แบ่งตามความเสี่ยงแบบนี้

พื้นที่	ความถี่ใช้สูตรฆ่าเชื้อ	เหตุผล
พื้นรอบชักโครกในรัศมี 1 เมตร	สัปดาห์ละ 1 ถึง 2 ครั้ง	ละอองจากการกดชักโครกและปัสสาวะกระเด็น
ทางเข้าบ้าน ห้องที่ถอดรองเท้า	สัปดาห์ละ 1 ครั้ง หรือหลังฝนตก	ดินและสิ่งสกปรกจากถนนติดพื้นรองเท้า
พื้นครัวหน้าเขียงและอ่างล้างจาน	เมื่อมีน้ำจากเนื้อดิบหรือไข่หก	เชื้อจากอาหารดิบ
ห้องนอน ห้องนั่งเล่น	ถูธรรมดา ใช้สูตรฆ่าเชื้อเมื่อมีคนป่วยหรืออาเจียน	ความเสี่ยงต่ำในวันปกติ
มุมที่สัตว์เลี้ยงขับถ่ายพลาด	ทุกครั้งหลังเก็บกวาด	ปัสสาวะและอุจจาระ

ในช่วงที่มีคนในบ้านท้องเสียหรืออาเจียน ลำดับการเก็บกวาดและสูตรน้ำยาฟอกขาวที่ใช้แทนได้ อยู่ในคู่มือใช้น้ำยาฆ่าเชื้อในบ้าน ซึ่งละเอียดกว่าการถูพื้นปกติ เพราะต้องรวมผ้าเช็ดตัว ลูกบิด และห้องน้ำทั้งห้องด้วย

พื้นแต่ละชนิดรับน้ำยาฆ่าเชื้อได้แค่ไหน

สารฆ่าเชื้อบางกลุ่มกัดผิวพื้น บางกลุ่มทิ้งคราบขุ่น ก่อนใช้กับพื้นที่ไม่แน่ใจ ให้ทดลองที่มุมห้องหรือใต้เฟอร์นิเจอร์ขนาดฝ่ามือ ทิ้งไว้ครบเวลาสัมผัสแล้วดูในวันรุ่งขึ้น

พื้น	ใช้อะไรได้	ทำยังไง	ห้ามทำ
กระเบื้องเซรามิก แกรนิตโต้	สูตรฆ่าเชื้อทั่วไปเกือบทุกแบบ	ถูให้เปียก รอ แล้วถูน้ำเปล่าถ้าเหนียว	ใช้สูตรกรดล้างห้องน้ำถูทั้งพื้นเป็นประจำ ร่องยาแนวจะกร่อน
ลามิเนต ไม้เอ็นจิเนียร์	สูตรที่ฉลากระบุว่าใช้กับพื้นไม้ได้	ม็อบหมาด เปียกเฉพาะจุดเสี่ยง	ราดน้ำ ปล่อยน้ำขังตามรอยต่อ
ไม้จริงเคลือบ	น้ำยาสำหรับพื้นไม้ ฆ่าเชื้อเฉพาะจุดเล็ก	เช็ดแห้งทันทีหลังครบเวลา	น้ำยาฟอกขาว แอลกอฮอล์เข้มข้นเป็นบริเวณกว้าง
หินอ่อน หินขัด	น้ำยาค่า pH เป็นกลางสำหรับหิน	เช็ดเฉพาะจุด	น้ำยาที่มีกรด น้ำส้มสายชู มะนาว
ไวนิล SPC กระเบื้องยาง	สูตรฆ่าเชื้ออ่อน	ถูน้ำเปล่าตาม	ตัวทำละลายแรง ทิ้งน้ำยาเข้มข้นจนแห้งเป็นคราบ

พื้นลามิเนตมีรายละเอียดเรื่องน้ำซึมรอยต่อมากกว่าที่ตารางนี้บอก ถ้าบ้านใช้พื้นแบบนี้เป็นหลัก อ่านต่อที่ถูพื้นลามิเนตไม่ให้บวม ส่วนการเลือกขวดตามวัสดุพื้นและค่า pH อยู่ในหน้าน้ำยาถูพื้นยี่ห้อไหนดี

ต้องถูน้ำเปล่าตามหรือไม่

คำตอบขึ้นกับสองอย่าง ฉลากบอกว่าอย่างไร และใครใช้พื้นนั้น

• ฉลากบางขวดเขียนว่าไม่ต้องล้างออก ใช้กับพื้นทั่วไปได้ตามนั้น
• ฉลากที่บอกให้ล้างน้ำออกหลังครบเวลาสัมผัส ให้ถูน้ำเปล่าตาม ไม่ต้องคิดเพิ่ม
• ถ้าฉลากไม่ได้พูดถึง และบ้านมีเด็กเล็กที่คลาน นั่งเล่น หรือเอามือเข้าปาก ให้ถูน้ำเปล่าตามหนึ่งรอบหลังครบเวลา
• สัตว์เลี้ยงที่นอนเลียอุ้งเท้าเป็นประจำ ใช้หลักเดียวกับเด็กเล็ก

ถูน้ำเปล่ารอบหลังไม่ได้ลบผลการฆ่าเชื้อที่เกิดขึ้นไปแล้ว เพราะเชื้อตายในช่วงที่พื้นเปียกน้ำยา รอบหลังเพียงเก็บสารที่ค้างอยู่ออก พื้นจะไม่เหนียวด้วย ข้อแลกคือเวลาเพิ่มอีก 10 ถึง 15 นาทีต่อห้อง

ห้ามผสม และอากาศในห้องตอนถู

คนจำนวนไม่น้อยเติมน้ำยาฟอกขาวลงในถังน้ำยาถูพื้นฆ่าเชื้อ "ให้แรงขึ้น" หรือราดน้ำยาล้างห้องน้ำก่อนแล้วถูน้ำยาอีกตัวทับ กรมอนามัยรัฐวอชิงตันระบุว่าน้ำยาฟอกขาวผสมกับกรดจะปล่อยก๊าซคลอรีน และผสมกับแอมโมเนียจะได้ก๊าซคลอรามีน ระดับต่ำทำให้ระคายตา จมูก คอ ระดับสูงทำให้เจ็บหน้าอก อาเจียน และมีน้ำในปอด ผลิตภัณฑ์ที่มีกรดในรายชื่อของหน่วยงานนี้รวมถึงน้ำส้มสายชู น้ำยาล้างโถส้วม และน้ำยาขจัดสนิม ซึ่งเป็นของที่วางอยู่ในห้องน้ำแทบทุกบ้าน

เรื่องอากาศอีกข้อ ห้องน้ำขนาด 2 x 2 เมตรที่ปิดประตูถูพื้นด้วยน้ำยาเข้มข้น ไอระเหยสะสมเร็ว เปิดพัดลมดูดอากาศหรือเปิดประตูไว้ตลอดเวลาที่ถูและรอ

ถุงมือ ม็อบ และการเก็บขวด

ขั้นที่ 5 และ 6 ของ EPA คือสวมถุงมือแล้วล้างมือหลังถอด และปิดฝาให้แน่นเก็บให้พ้นมือเด็ก สองเรื่องนี้ดูเล็กแต่เป็นที่มาของอุบัติเหตุในบ้านบ่อย

• สวมถุงมือยางตอนตวงและบิดม็อบ น้ำยาฆ่าเชื้อแบบเข้มข้นทำให้มือแห้งแตกเร็วกว่าน้ำยาถูพื้นธรรมดา
• ล้างหัวม็อบหลังใช้ทุกครั้ง ม็อบชื้นที่วางไว้ในถังคือที่ที่เชื้อโตได้ดีที่สุดในห้องน้ำ
• กรมอนามัยรัฐนิวเจอร์ซีย์แนะนำให้ซักผ้าไมโครไฟเบอร์และหัวม็อบแยกจากผ้าอื่น ห้ามใช้น้ำยาฟอกขาวเพราะทำให้อายุใช้งานสั้นลง และห้ามใช้น้ำยาปรับผ้านุ่มเพราะน้ำมันในน้ำยาไปอุดเส้นใย
• ตากหัวม็อบให้แห้งในที่มีแดดหรือลมผ่าน อย่าเก็บในตู้ทั้งที่ยังชื้น
• เก็บขวดน้ำยาในตู้ที่มีประตู สูงเกินระดับที่เด็กเอื้อมถึง ห้ามถ่ายใส่ขวดน้ำดื่มหรือแก้ว

หัวม็อบที่ซักแล้วยังมีกลิ่นอับ หรือเส้นใยแบนแข็งจนเก็บฝุ่นไม่ได้ ถึงเวลาเปลี่ยน รายละเอียดการเลือกหัวม็อบและถังปั่นอยู่ที่ไม้ถูพื้นแบบไหนดี

ตารางประจำสัปดาห์สำหรับบ้านที่อยากใช้น้ำยาฆ่าเชื้อแบบพอดี

วัน	งาน	น้ำยา	เวลาโดยประมาณ
ทุกวัน	กวาดหรือดูดฝุ่นทางเดินหลัก	ไม่ใช้	10 นาที
จันทร์ พฤหัส	ถูพื้นทั้งบ้าน	น้ำยาถูพื้นอัตราทำความสะอาด	30 ถึง 40 นาที
อาทิตย์	ถูพื้นห้องน้ำและรอบชักโครก	อัตราฆ่าเชื้อ รอครบเวลา ถูน้ำเปล่าตาม	20 นาที
อาทิตย์	ทางเข้าบ้านและหน้าประตู	อัตราฆ่าเชื้อ	10 นาที
เมื่อมีคนป่วย	ห้องคนป่วย ห้องน้ำ ทางเดิน	อัตราฆ่าเชื้อทุกวันจนหายดี 2 วัน	30 นาทีต่อวัน

ตารางนี้ทำให้ขวดน้ำยาฆ่าเชื้อหนึ่งขวดอยู่ได้นานกว่าการใช้ถูทั้งบ้านทุกวันหลายเท่า และพื้นที่เด็กใช้เล่นไม่มีสารค้างสะสม ถ้าต้องการรู้ว่าน้ำยาตัวไหนอันตรายเมื่อเข้าตาหรือกลืน ให้ถ่ายรูปฉลากด้านหลังเก็บไว้ในโทรศัพท์ เวลามีเหตุจะได้บอกศูนย์พิษวิทยาหรือแพทย์ได้ทันทีว่าเป็นสารอะไร