น้ำยาล้างจานล้างผักได้ไหม และล้างผักแต่ละแบบอย่างไรให้สะอาด

ไม่แนะนำ คำตอบนี้มาจาก FDA หรือสำนักงานอาหารและยาของสหรัฐฯ โดยตรง หน้าแนะนำเรื่องการเลือกและเตรียมผักผลไม้ของ FDA ระบุว่าไม่แนะนำให้ล้างผักผลไม้ด้วยสบู่ ผงซักฟอก หรือแม้แต่น้ำยาล้างผักเชิงพาณิชย์ ให้ล้างใต้น้ำไหลแทน ฟังดูง่ายเกินไปสำหรับคนที่เคยเห็นแม่ใส่น้ำยาล้างจานหนึ่งหยดลงในกะละมังผักทุกเย็น แต่เหตุผลชัดเจน และวิธีล้างด้วยน้ำเปล่าก็มีรายละเอียดที่ทำให้สะอาดกว่าการแช่น้ำยามาก

ทำไมน้ำยาล้างจานไม่เหมาะกับผัก

น้ำยาล้างจานถูกออกแบบมาสำหรับงานหนึ่ง คือดึงไขมันออกจากจาน แก้ว และหม้อที่ผิวเรียบและไม่ดูดซึม จากนั้นล้างน้ำออกจนหมด ผักและผลไม้ไม่ใช่พื้นผิวแบบนั้น

• ผักใบอย่างผักกาดหอมและคะน้ามีซอกระหว่างใบและเส้นใบ น้ำยาเข้าไปค้างได้ง่ายกว่าออก
• บร็อคโคลีและดอกกะหล่ำมีช่อเล็กหลายร้อยช่อ ล้างน้ำยาออกให้หมดแทบเป็นไปไม่ได้
• ผักและผลไม้หลายชนิดผิวไม่เรียบ บางชนิดมีขน บางชนิดมีรอยช้ำหรือรอยตัด
• ผักที่เรากินดิบ เช่น ผักเคียงส้มตำ ผักแนมน้ำพริก ไม่ได้ผ่านความร้อนที่ช่วยอะไรได้อีก

Poison Control อธิบายว่าน้ำยาล้างจานประกอบด้วยสารลดแรงตึงผิว เอนไซม์ สี และน้ำหอม ถ้ากลืนเข้าไปในปริมาณเล็กน้อย มักทำให้คลื่นไส้ อาเจียน หรือท้องเสีย ปริมาณที่ค้างบนผักหนึ่งจานน้อยกว่าการกลืนน้ำยาโดยตรงมาก แต่ก็ไม่มีเหตุผลให้กินสารเหล่านี้ทุกวัน ในเมื่อมันไม่ได้ช่วยให้ผักสะอาดขึ้นตามที่เราคิด

ล้างด้วยน้ำไหล ทำอะไรได้ และทำอะไรไม่ได้

FDA ระบุว่าการล้างผักช่วยลดแบคทีเรียบนผิวได้ แต่ไม่ได้กำจัดออกทั้งหมด ข้อนี้ใช้กับทุกวิธีล้างที่ทำในบ้าน ไม่ว่าจะใช้น้ำเปล่า น้ำส้มสายชู หรือเครื่องล้างผัก

วิธี	ลดดิน เศษ และแบคทีเรียบนผิว	ข้อเสีย
ล้างใต้น้ำไหล ถูด้วยมือ	ได้ เป็นวิธีที่ FDA แนะนำ	ใช้น้ำมากกว่าการแช่
ใช้แปรงขัดผักผิวแข็ง	ได้ดีกับผิวแข็ง	ใช้กับผักใบไม่ได้
แช่น้ำในกะละมังอย่างเดียว	ช่วยให้ดินอ่อนตัว	ดินและเชื้อที่หลุดลอยอยู่ในน้ำเดียวกับผัก
ใส่น้ำยาล้างจาน	ไม่มีหลักฐานว่าดีกว่าน้ำไหล	เสี่ยงน้ำยาค้าง
น้ำยาล้างผักเชิงพาณิชย์	FDA ไม่แนะนำ	เปลืองเงิน และมีข้อกังวลเรื่องสารค้างเหมือนกัน

คนที่กังวลว่าล้างน้ำไหลจะเปลืองน้ำ มีวิธีประหยัดที่ไม่เสียความสะอาด เปิดน้ำไหลแค่พอเป็นสาย ไม่ต้องเปิดแรง และวางกะละมังรองใต้ตะแกรงเพื่อรับน้ำที่ไหลผ่านผักไว้ น้ำนี้มีแค่ดินและเศษผัก นำไปรดต้นไม้หรือราดล้างพื้นหน้าบ้านต่อได้ การล้างผักหนึ่งมื้อสำหรับครอบครัวสี่คนใช้เวลาประมาณ 5 ถึง 10 นาที ซึ่งเร็วกว่าการแช่น้ำยาแล้วต้องล้างน้ำตามอีกหลายรอบเพื่อให้หมดฟองเสียอีก

ถ้าอยากรู้ว่าเครื่องล้างผักที่ขายกันอยู่ช่วยได้จริงแค่ไหน มีการเปรียบเทียบแยกไว้ในเครื่องล้างผักใช้ได้ผลไหม

ล้างผักแต่ละแบบ ทีละขั้น

หลักจาก FDA สั้นมาก ล้างมือก่อนจับผัก ตัดส่วนที่ช้ำหรือเน่าออก ล้างใต้น้ำไหล ขัดผักผิวแข็งด้วยแปรงสะอาด และซับให้แห้งด้วยผ้าสะอาดหรือกระดาษ เรานำหลักนี้มาแปลงเป็นวิธีที่เข้ากับผักในตลาดไทย

ผักใบ เช่น ผักกาดหอม คะน้า ผักบุ้ง ผักกาดขาว (ประมาณ 5 นาที)

1. ลอกใบนอกสุดที่ช้ำหรือสกปรกทิ้ง
2. แยกใบหรือตัดโคนให้ใบหลุดออกจากกัน ดินมักซ่อนอยู่ที่โคนใบ
3. ล้างทีละใบหรือทีละกำเล็กใต้น้ำไหล ใช้นิ้วถูตรงโคนและเส้นใบ
4. สะเด็ดน้ำในตะแกรง แล้วซับหรือใช้ที่ปั่นสลัดให้แห้ง

สมุนไพร เช่น ผักชี ต้นหอม โหระพา สะระแหน่ (ประมาณ 3 นาที)

1. ตัดรากและโคนที่มีดินทิ้ง
2. จุ่มทั้งกำในชามน้ำ เขย่าเบาๆ ให้ดินตกตะกอน ยกขึ้น เปลี่ยนน้ำ ทำซ้ำ 2 ถึง 3 รอบจนก้นชามไม่มีดิน
3. ล้างใต้น้ำไหลอีกรอบสั้นๆ แล้ววางบนผ้าให้แห้ง

ผักผลไม้ผิวแข็ง เช่น แตงกวา แครอท มะเขือ ฟักทอง มันฝรั่ง แตงโม (ประมาณ 2 นาทีต่อชิ้น)

1. ขัดด้วยแปรงสะอาดใต้น้ำไหล รวมถึงผลที่จะปอกเปลือก FDA ให้เหตุผลว่าเชื้อบนเปลือกติดไปกับมีดและเข้าสู่เนื้อด้านในได้ตอนหั่น
2. ซับให้แห้งก่อนหั่น

ผลไม้ผิวบาง เช่น องุ่น สตรอว์เบอร์รี่ ชมพู่ (ประมาณ 2 นาที)

1. ล้างก่อนกินเท่านั้น
2. ใส่ในตะแกรง เปิดน้ำไหลผ่าน เขย่าเบาๆ ไม่ถูแรงจนช้ำ
3. ผึ่งบนผ้าให้แห้ง

ผักที่บรรจุถุงและระบุว่าล้างแล้ว

FDA ระบุว่าผักที่ฉลากบอกว่าล้างแล้วพร้อมกิน ไม่จำเป็นต้องล้างซ้ำ การล้างซ้ำในครัวบ้านกลับเพิ่มโอกาสที่ผักจะสัมผัสเชื้อจากซิงก์หรือมือเรา

ซิงก์และเขียงก็ต้องสะอาดด้วย ผักที่ล้างสะอาดแล้ว ถ้าไปวางในซิงก์ที่เพิ่งล้างไก่ดิบ ก็กลับไปสกปรกเหมือนเดิม CDC แนะนำให้ล้างเขียง อุปกรณ์ และเคาน์เตอร์ด้วยน้ำร้อนผสมสบู่หลังเตรียมอาหารแต่ละอย่าง เราใช้น้ำยาล้างจานกับเขียงและซิงก์ ไม่ใช้กับผัก

ผักในตลาดไทยที่ล้างยากเป็นพิเศษ

ผักบางชนิดที่เราซื้อกันทุกสัปดาห์มีจุดที่ดินและเศษซ่อนอยู่ ถ้ารู้ว่าต้องดูตรงไหน การล้างด้วยน้ำไหลก็ทำได้เร็วและทั่วถึง โดยไม่ต้องพึ่งน้ำยาใดๆ

ผัก	จุดที่ดินซ่อน	ใช้อะไร	ทำยังไง
ผักบุ้ง	ข้อลำต้นและโคนที่เป็นโพรง	มือกับน้ำไหล	เด็ดเป็นท่อน ล้างทีละกำ ถูตรงข้อ
กะหล่ำปลี	ใบนอกสุด	มือ	ลอกใบนอก 2 ถึง 3 ใบทิ้ง แกะใบที่จะใช้แล้วล้างทีละใบ
ถั่วฝักยาว	ปลายฝักและขั้ว	มือ	เด็ดขั้วและปลายทิ้งก่อน ล้างทั้งกำใต้น้ำไหล
พริกขี้หนู	ใต้ขั้ว	มือ ตะแกรง	เด็ดขั้วก่อนล้าง ใส่ตะแกรงเขย่าใต้น้ำไหล
เห็ดฟาง เห็ดนางฟ้า	โคนที่มีขี้เลื่อยหรือดิน	มีด ผ้าหมาด	ตัดโคนทิ้ง ล้างเร็วๆ ใต้น้ำไหล ไม่แช่ เพราะเห็ดดูดน้ำ แล้วซับให้แห้ง
ถั่วงอก	เปลือกถั่วสีเขียวที่หลุดปน	ชามน้ำ ตะแกรง	จุ่มน้ำให้เปลือกลอยแล้วช้อนทิ้ง จากนั้นล้างในตะแกรงใต้น้ำไหล
ขิง ข่า ตะไคร้	ร่องและข้อเหง้า	แปรง	ขัดใต้น้ำไหล ตัดส่วนที่ดำหรือนิ่มทิ้ง

ผักที่ซื้อจากตลาดสดมักมีดินมากกว่าผักในห้าง เพราะไม่ได้ผ่านการล้างก่อนวางขาย ให้เผื่อเวลาล้างไว้มากกว่าเล็กน้อย และเปลี่ยนน้ำในชามบ่อยๆ ถ้าใช้วิธีจุ่มก่อนล้างน้ำไหล

ถ้าเผลอใช้น้ำยาล้างจานล้างผักไปแล้ว

ไม่ต้องตกใจ ปริมาณที่ค้างบนผักหนึ่งมื้อมักน้อย ทำตามนี้

1. ล้างใต้น้ำไหลต่ออีกหลายนาที ถูทีละใบหรือทีละชิ้น จนไม่มีฟองและผิวไม่ลื่น
2. ผักผิวแข็งที่ปอกได้ ให้ปอกเปลือกหลังล้าง
3. ผักที่ซอกเยอะ เช่น บร็อคโคลี ดอกกะหล่ำ หรือผักกาดหอมที่ห่อแน่น ถ้ายังได้กลิ่นน้ำยาหลังล้าง ให้ทิ้งส่วนนั้น
4. ผักที่จะนำไปต้มหรือผัด ล้างน้ำแล้วนำไปปรุงได้ตามปกติ

ถ้ามีคนกินผักที่มีน้ำยาค้างแล้วมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน หรือท้องเสีย Poison Control ระบุว่ามักเป็นอาการที่เกิดจากน้ำยาล้างจานเมื่อกลืนเข้าไป อาการส่วนใหญ่ไม่รุนแรง ถ้าเป็นเด็กเล็ก มีอาการมาก หรือไม่แน่ใจ ในไทยปรึกษาศูนย์พิษวิทยารามาธิบดีได้ที่สายด่วน 1367

เรื่องที่เข้าใจผิดบ่อย

ความเชื่อ	ความจริง
ล้างน้ำยาล้างจานแล้วล้างน้ำตาม ก็ไม่เหลืออะไร	ผักมีซอกและผิวไม่เรียบ น้ำยาค้างได้มากกว่าบนจาน
แช่ผักนานๆ ยิ่งสะอาด	แช่นานไม่ได้ช่วยแทนการถูใต้น้ำไหล และผักใบที่แช่นานจะช้ำ นิ่ม เก็บต่อได้ไม่นาน
ล้างผักเสร็จแล้วเก็บเข้าตู้เย็นเลย ประหยัดเวลา	ผักเปียกเสียเร็ว ล้างก่อนกินหรือก่อนปรุงดีกว่า
ผลไม้ที่ปอกเปลือกไม่ต้องล้าง	FDA แนะนำให้ล้างก่อนปอก เพราะเชื้อติดมีดเข้าเนื้อได้
ผักออร์แกนิกไม่ต้องล้าง	ผักออร์แกนิกก็มีดินและเชื้อจากการขนส่งและการจับต้องเหมือนผักทั่วไป

ข้อที่ว่าผักเปียกเสียเร็วเป็นเหตุผลที่เราแยกการเก็บผักกับการล้างผักออกจากกัน วิธีเก็บผักแต่ละชนิดในตู้เย็นให้อยู่ได้นานอยู่ในเก็บผักให้สดนาน

แล้วน้ำยาล้างจานควรอยู่ตรงไหนในงานเตรียมผัก

น้ำยาล้างจานยังมีบทบาทในครัว แค่ไม่ได้อยู่บนผัก ลำดับงานที่เราใช้ทุกวันคือ

1. ล้างมือด้วยสบู่และน้ำก่อนจับผัก (20 วินาที)
2. ล้างผักด้วยน้ำไหลตามชนิดในหัวข้อข้างบน (3 ถึง 10 นาที ตามปริมาณ)
3. หั่นผักบนเขียงที่ใช้กับผักและอาหารพร้อมกินเท่านั้น ไม่ใช้เขียงเดียวกับเนื้อดิบ
4. หลังเตรียมเสร็จ ล้างเขียง มีด กะละมัง และซิงก์ด้วยน้ำผสมน้ำยาล้างจาน (5 นาที)

ปริมาณน้ำยาที่พอดีสำหรับขั้นที่ 4 อยู่ในน้ำยาล้างจาน ผสมน้ำเท่าไหร่ ส่วนการเลือกน้ำยาล้างจานที่เหมาะกับบ้านอยู่ในน้ำยาล้างจานยี่ห้อไหนดี

สรุป ทำได้ และห้ามทำ

ทำได้	ห้ามทำ
ล้างใต้น้ำไหล ถูด้วยมือ	ใส่น้ำยาล้างจานในกะละมังผัก
ขัดผักผิวแข็งด้วยแปรงสะอาด	ใช้แปรงขัดหม้อมาขัดผัก
ตัดส่วนช้ำหรือเน่าออกก่อนล้าง	เก็บส่วนที่เน่าไว้ใกล้ผักที่ดี
ล้างผลไม้ก่อนปอก	ข้ามการล้างเพราะคิดว่าจะปอกอยู่แล้ว
ซับให้แห้งด้วยผ้าหรือกระดาษสะอาด	ล้างผักทั้งหมดก่อนเข้าตู้เย็น
ใช้น้ำยาล้างจานกับเขียง มีด และซิงก์หลังเตรียมผัก	วางผักที่ล้างแล้วในซิงก์ที่เพิ่งล้างเนื้อดิบ
เชื่อฉลากผักถุงที่ระบุว่าล้างแล้วพร้อมกิน	ล้างผักถุงพร้อมกินซ้ำในซิงก์ที่ไม่สะอาด

น้ำเปล่าที่ไหลผ่านกับมือที่ถูอย่างตั้งใจ ทำงานได้ดีกว่าน้ำยาทุกขวดที่ขายเป็นน้ำยาล้างผัก และไม่ต้องจ่ายเงินเพิ่มสักบาท