ล้างกระทะไหม้โดยไม่ทำลายผิว นอนสติ๊ก กระทะเหล็ก และสเตนเลสล้างไม่เหมือนกัน

กระทะไหม้ล้างอย่างไรขึ้นกับว่ากระทะเป็นชนิดไหน นอนสติ๊กห้ามขัดแรง เหล็กหล่อห้ามแช่นาน สเตนเลสต้มคราบได้ ถ้าไม่แน่ใจ ให้เริ่มจากน้ำอุ่นผสมน้ำยาล้างจานแช่ 20 นาทีกับไม้พายพลาสติกก่อน วิธีนี้ปลอดภัยกับทุกชนิดและมักเอาคราบชั้นบนออกได้เกินครึ่ง

ดูชนิดกระทะก่อนจะหยิบใยขัด

ชนิด	ดูอย่างไร	ล้างไหม้ได้ด้วย	ห้ามทำ
นอนสติ๊ก	ผิวเรียบดำหรือเทา ขอบมักมีเคลือบ	น้ำอุ่นสบู่ ฟองน้ำนุ่ม ต้มเบกกิ้งโซดาสั้นๆ	ใยเหล็ก ของมีคม เปิดไฟแรงขณะกระทะว่าง
เหล็กหล่อ	หนักมาก ผิวหยาบเล็กน้อย	เกลือเม็ดใหญ่ น้ำร้อน ไม้พาย	แช่น้ำข้ามคืน เครื่องล้างจาน
กระทะเหล็ก (carbon steel)	บางกว่าเหล็กหล่อ มีสีน้ำตาลดำเมื่อใช้	เหมือนเหล็กหล่อ	แช่น้ำ ปล่อยให้เปียกค้าง
สเตนเลส	เงา มีวงเสี้ยน	ต้มเบกกิ้งโซดา ใยพลาสติก	แปรงลวดแรงๆ
อะลูมิเนียม ไม่เคลือบ	เทาด้าน	น้ำสบู่ ใยพลาสติก	น้ำด่างแรง กรดนาน
เคลือบเซรามิก	เรียบสีขาวหรือสีสด	น้ำสบู่อ่อน	ใยหยาบ ช็อกความร้อน

ดูก้นกระทะหรือฉลากเดิม หากไม่มีและไม่แน่ใจ ให้ปฏิบัติแบบนอนสติ๊ก เพราะเป็นแบบที่เสียหายง่ายที่สุด

กระทะนอนสติ๊กไหม้ ขัดไม่ได้เลย แต่แช่ได้

ผิวนอนสติ๊กบางมาก ขัดแรงครั้งเดียวก็ถลอก Clemson ระบุว่าเคลือบนอนสติ๊กสึกหรอเมื่อใช้งานหนัก ควรใช้อุปกรณ์ที่ไม่ขีดข่วนและทำตามคำแนะนำผู้ผลิต โดยหน่วยงานเดียวกันอ้างถึงข้อสรุปของ FDA ว่าสารเคลือบนี้ปลอดภัยต่อการสัมผัสอาหาร และเศษเคลือบที่หลุดหรือควันที่ความร้อนสูงไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ แต่ผิวที่หลุดก็ทำให้อาหารติดกระทะ ดังนั้นตัดสินใจเรื่องเลิกใช้ตามประสิทธิภาพ

1. รอให้กระทะเย็นลง ห้ามเทน้ำเย็นลงกระทะร้อน
2. เติมน้ำอุ่นให้ท่วมคราบ ใส่น้ำยาล้างจาน 1 ช้อนโต๊ะ แช่ 30 ถึง 60 นาที
3. ถ้าคราบดื้อ เติมเบกกิ้งโซดา 1 ถึง 2 ช้อนโต๊ะ ตั้งไฟอ่อนจนน้ำอุ่นจัดๆ 5 ถึง 10 นาที ไม่ต้มเดือดนาน
4. ใช้ไม้พายไม้หรือพลาสติกดันคราบที่ลอยตัว
5. ล้างด้วยฟองน้ำนุ่มหรือผ้า ไม่ใช้ใยขัด
6. เช็ดแห้ง

คราบที่ยังหลงเหลือเป็นจุดจางๆ ใช้ผงเบกกิ้งโซดาผสมน้ำเป็นเนื้อครีม ถูเบาๆ ด้วยฟองน้ำนุ่มเป็นวงเล็ก ไม่ต้องรีบเอาให้ขาว กระทะที่มีสีเข้มเล็กน้อยยังใช้ได้ปกติ

กระทะเหล็กหล่อและกระทะเหล็ก ไหม้แล้วต้องรักษาชั้นเคลือบน้ำมัน

กระทะเหล็กมีชั้นน้ำมันที่ผ่านความร้อนจนจับตัวเป็นฟิล์ม เรียกว่า seasoning ตัวนี้คือสิ่งที่ทำให้อาหารไม่ติดและกันสนิม เป้าหมายตอนล้างคราบไหม้คือเอาอาหารออกโดยเก็บชั้นนี้ไว้ให้มากที่สุด

คำแนะนำของ University of Maine Extension คือ ล้างตอนกระทะยังอุ่น ใช้แปรงโซ่ แปรงขนแข็ง หรือฟองน้ำที่ไม่หยาบ ห้ามใยขัดเหล็ก ห้ามเทน้ำเย็นลงกระทะร้อน ห้ามแช่น้ำค้างหรือใส่เครื่องล้างจาน เพราะทำให้เคลือบเสียและเกิดสนิม ส่วน Mississippi State Extension แนะนำเช็ดด้วยน้ำและผ้า ไม่ใช้สบู่หรือใยเหล็ก ซึ่งแนวทางสองแหล่งนี้ต่างกันตรงสบู่ ฝั่ง Maine ระบุว่ายังไม่มีข้อสรุปแน่ชัด ถ้าใช้ให้ใช้เพียงเล็กน้อย

คราบไหม้ติดแน่น

1. ต้มน้ำในกระทะ ใช้ไม้พายไม้ขูดอาหารที่นิ่ม
2. เทน้ำทิ้ง ใส่เกลือเม็ดใหญ่ 2 ถึง 3 ช้อนโต๊ะกับน้ำเล็กน้อย
3. ขัดด้วยแปรงไม่หยาบหรือผ้าหนาเป็นวงกลม คราบไหม้ถูกขัดออกด้วยเม็ดเกลือ
4. ล้างน้ำร้อน

เช็ดแห้งและทาน้ำมัน ขั้นที่ห้ามข้าม

1. วางกระทะบนเตาไฟอ่อนจนน้ำระเหยหมด หรือเข้าเตาอบ ห้ามปล่อยให้แห้งเอง
2. หยดน้ำมันพืชที่ทนความร้อน (เช่นน้ำมันถั่วเหลืองหรือน้ำมันคาโนลา) 1 ถึง 2 หยด เกลี่ยด้วยกระดาษทิชชูทั่วด้านใน
3. เช็ดส่วนเกินออกจนกระทะเงาบางๆ ไม่เยิ้ม

คืนชั้นเคลือบเมื่อหลุดจนเห็นเนื้อเหล็ก

University of Maine ระบุขั้นตอนคือทาน้ำมันที่มีจุดเกิดควันสูงบางๆ ทั้งใบ เช็ดส่วนเกินออก คว่ำกระทะเข้าเตาอบที่ประมาณ 450 องศาฟาเรนไฮต์ (ราว 230 องศาเซลเซียส) นาน 1 ชั่วโมง วางถาดหรือฟอยล์รองด้านล่างกันน้ำมันหยด แล้วทำซ้ำ โดยกระทะส่วนมากต้องทำ 3 ถึง 5 รอบจึงเคลือบแน่น เตาอบไฟฟ้าตั้งโต๊ะและเตาเล็กอาจมีขีดจำกัดอุณหภูมิ ดูคู่มือเตาและเปิดหน้าต่างเพราะควันน้ำมัน

เรื่องสนิมที่ขึ้นบนกระทะเหล็ก ทำตามวิธีในเรื่องขจัดคราบสนิม ซึ่งใช้เกลือกับน้ำส้มสายชูแช่สั้นๆ

กระทะสเตนเลสไหม้ ใช้วิธีเดียวกับหม้อ

สเตนเลสทนกว่านอนสติ๊กมาก ต้มน้ำเบกกิ้งโซดา 10 ถึง 15 นาที ทิ้งให้เย็น ขัดตามเสี้ยนด้วยใยพลาสติก ขั้นตอนละเอียดและตารางเลือกใยขัดอยู่ในเรื่องขัดหม้อดำ ซึ่งใช้ได้กับกระทะก้นสเตนเลสด้วย ส่วนจุดสีรุ้งจากความร้อนล้างด้วยน้ำส้มสายชูเจือจางได้ ไม่ต้องขัด

ก้นกระทะดำด้านนอก

ก้นกระทะที่ดำจากเขม่าไม่เกี่ยวกับคราบไหม้ด้านใน ทำเป็นอีกงาน แช่ก้นกระทะในน้ำร้อนผสมน้ำยาล้างจานครึ่งชั่วโมง ขัดด้วยเบกกิ้งโซดาเนื้อครีมกับใยพลาสติก (กระทะเหล็กขัดเฉพาะคราบหนาแล้วทาน้ำมันตาม) เตาแก๊สที่เปลวสีเหลืองสร้างเขม่ามากกว่า เขี่ยรูไฟตามที่เขียนไว้ในล้างเตาแก๊ส

ทำไมกระทะถึงไหม้บ่อย แก้ที่ต้นเหตุ

• ใส่อาหารก่อนกระทะร้อนพอ โดยเฉพาะสเตนเลสและเหล็ก
• ไฟแรงเกินไป นอนสติ๊กควรใช้ไฟกลางถึงเบา
• น้ำมันน้อยเกินหรือใช้สเปรย์น้ำมันซ้ำๆ จนกลายเป็นฟิล์มเหนียวที่ไหม้
• น้ำตาลในซอสหรือมาริเนด ไหม้เร็วกว่าที่คิด
• เล่นโทรศัพท์ระหว่างผัดและปล่อยให้กระทะร้อนว่าง

ถ้ากระทะบิดงอจนตั้งไม่เรียบบนเตา หรือผิวเคลือบลอกเป็นแผ่นใหญ่ ซื้อใหม่ถูกกว่าเสียเวลากู้ หากเป็นกระทะราคาไม่แพง

สามเคสที่เจอบ่อยในครัวบ้านเรา

ตัวอย่างข้างล่างคือสถานการณ์จริงที่คนถามเรามากที่สุด พร้อมเวลาที่ใช้จริงโดยประมาณ

เคส 1 ไข่เจียวติดกระทะนอนสติ๊กเป็นชั้นสีน้ำตาล

คราบนี้เป็นโปรตีนกับน้ำมันที่ไหม้ติดผิว ยังไม่ฝังลึก

1. เติมน้ำอุ่นให้ท่วมคราบ ใส่น้ำยาล้างจานครึ่งช้อนโต๊ะ แช่ 20 นาที
2. ใช้ไม้พายซิลิโคนดันคราบ ส่วนใหญ่หลุดเป็นแผ่น
3. ที่เหลือใช้ฟองน้ำด้านนุ่มถูวน แล้วล้างน้ำ

รวมประมาณ 25 นาที โดย 20 นาทีคือรอแช่ ระหว่างนั้นล้างจานใบอื่นได้

เคส 2 ต้มแกงจนน้ำงวด ก้นกระทะสเตนเลสดำเป็นวง

คราบน้ำตาลและเครื่องแกงที่ไหม้เป็นถ่านแข็ง

1. เทน้ำให้ท่วมคราบประมาณ 2 ซม. ใส่เบกกิ้งโซดา 2 ช้อนโต๊ะ ตั้งไฟกลางจนเดือด แล้วลดไฟต้มต่อ 10 นาที
2. ปิดไฟ ทิ้งให้เย็นพอจับได้ ราว 15 นาที
3. ขูดด้วยไม้พายไม้ คราบชั้นบนหลุดออกเป็นเกล็ด
4. ชั้นที่เหลือโรยเบกกิ้งโซดาผง ขัดด้วยใยขัดพลาสติกตามแนวเสี้ยน

รวมประมาณ 40 นาที ถ้ายังเหลือเงาดำบางๆ ทำซ้ำอีกรอบในวันรุ่งขึ้นดีกว่าเปลี่ยนไปใช้ฝอยเหล็ก

เคส 3 กระทะเหล็กหล่อลืมตั้งไฟจนน้ำมันไหม้เป็นคราบเหนียว

คราบเหนียวคือน้ำมันที่ไหม้ไม่สม่ำเสมอ ซ้อนบนชั้น seasoning เดิม

1. ตั้งไฟกลาง เติมน้ำครึ่งแก้ว ปล่อยให้เดือด 2 ถึง 3 นาที ขูดด้วยไม้พาย
2. เทน้ำออก ใส่เกลือเม็ดใหญ่กับน้ำมันเล็กน้อย ขัดด้วยกระดาษทิชชูหนาหรือผ้าที่จับด้วยคีม
3. ล้างน้ำร้อน วางบนไฟจนแห้ง ทาน้ำมันบางๆ แล้วให้ความร้อนต่ออีก 3 ถึง 5 นาที

รวมประมาณ 20 นาที ถ้าขัดแล้วเห็นเนื้อเหล็กสีเทาเป็นวงกว้าง ให้คืนชั้นเคลือบในเตาอบตามขั้นตอนข้างบน

กระทะไฟฟ้าและกระทะที่ถอดด้ามไม่ได้

กระทะไฟฟ้า หม้อสุกี้ไฟฟ้า และกระทะปิ้งย่างไฟฟ้ามีส่วนประกอบไฟฟ้าอยู่ใต้ผิวกระทะ ล้างผิดวิธีจะเสียทั้งเครื่อง

• ถอดปลั๊กและรอให้เย็นสนิทก่อนทุกครั้ง
• ห้ามจุ่มตัวเครื่องหรือขั้วต่อสายไฟลงน้ำ ยกเว้นคู่มือระบุว่าส่วนนั้นถอดล้างได้
• คราบไหม้ด้านในให้เติมน้ำอุ่นผสมน้ำยาล้างจานลงในกระทะแช่ 30 นาที แล้วเช็ดด้วยฟองน้ำนุ่ม ผิวเกือบทั้งหมดเป็นนอนสติ๊ก
• ถ้าต้องอุ่นน้ำเบกกิ้งโซดาในกระทะไฟฟ้า ใช้ระดับไฟต่ำสุด 5 นาทีแล้วปิด และดูคู่มือก่อนว่ารุ่นนั้นอนุญาต
• เช็ดขั้วต่อให้แห้งสนิทก่อนเสียบปลั๊กครั้งต่อไป

กระทะที่ด้ามเป็นพลาสติกหรือไม้ ห้ามเข้าเตาอบตอนคืนชั้นเคลือบ และห้ามต้มจนเปลวไฟเลียขึ้นมาถึงด้าม ด้ามที่ยึดด้วยหมุดย้ำควรเช็ดรอบหมุดให้แห้ง เพราะน้ำที่ขังใต้หมุดทำให้เกิดสนิมและกลิ่น

ล้างทุกวันอย่างไรให้คราบไม่สะสมจนไหม้

คราบไหม้ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดในมื้อเดียว แต่เกิดจากฟิล์มน้ำมันบางๆ ที่ล้างไม่หมดแล้วไหม้ซ้ำทุกครั้งที่ตั้งไฟ

เวลา	ทำอะไร	ใช้เวลา
หลังทำอาหารทุกมื้อ	ล้างตอนกระทะยังอุ่น ไม่ร้อนจัด เช็ดแห้งทันที	3 นาที
สัปดาห์ละครั้ง	ส่องผิวกระทะใต้ไฟ ถ้าเห็นฟิล์มเหลืองเหนียว ล้างด้วยน้ำอุ่นเบกกิ้งโซดา	10 นาที
เดือนละครั้ง	ขัดก้นกระทะด้านนอก ดูหมุดด้าม เช็กว่ากระทะยังวางเรียบบนเตา	15 นาที
ทุก 3 ถึง 6 เดือน	ทาน้ำมันและอบคืนผิวกระทะเหล็กหล่อที่ใช้บ่อย	1 ชั่วโมง

การล้างตอนกระทะอุ่นช่วยมากที่สุด คราบยังนิ่ม น้ำยาล้างจานทำงานเร็ว ส่วนการเทน้ำเย็นลงกระทะที่ร้อนจัดทำให้กระทะบิดและเคลือบร้าว ให้รอ 5 ถึง 10 นาทีก่อน

ตาราง ใช้อะไร ทำยังไง ห้ามทำอะไร

กระทะ	ใช้	ทำอย่างไร	ห้ามทำ
นอนสติ๊ก	น้ำอุ่นสบู่ ฟองน้ำนุ่ม	แช่ 30 ถึง 60 นาที ขูดด้วยไม้พาย	ใยเหล็ก ไฟแรงขณะว่าง
เหล็กหล่อ เหล็ก	เกลือเม็ดใหญ่ น้ำร้อน	ขัด เช็ดแห้งบนไฟ ทาน้ำมัน	แช่น้ำ เทน้ำเย็นลงกระทะร้อน
สเตนเลส	เบกกิ้งโซดา	ต้ม 10 ถึง 15 นาที แล้วขัดตามเสี้ยน	แปรงลวด
เคลือบเซรามิก	น้ำสบู่อ่อน	แช่ ขัดเบา	ใยหยาบ ช็อกความร้อน

เก็บกระทะไว้เป็นชุดบนชั้นโดยมีผ้าหรือกระดาษคั่นระหว่างกระทะเพื่อไม่ให้เคลือบถลอก