ขจัดคราบสนิมจากผ้า อ่างล้างหน้า และเครื่องครัว ให้ถูกวิธีตามพื้นผิว

คราบสนิมไม่ใช่คราบสกปรกทั่วไป มันคือเหล็กที่ทำปฏิกิริยากับน้ำและอากาศ แล้วไปติดอยู่บนผ้า กระเบื้อง สุขภัณฑ์ หรือเครื่องครัว วิธีที่ใช้ได้ผลกับพื้นผิวหนึ่งอาจทำลายอีกพื้นผิวหนึ่ง เช่น คลอรีนที่เราใช้ล้างห้องน้ำ กลับทำให้คราบสนิมบนผ้าฝังแน่นกว่าเดิม ดังนั้นต้องเลือกวิธีตามพื้นผิวก่อน แล้วค่อยแก้ที่ต้นเหตุ

ก่อนลงมือ ตอบสามข้อนี้ให้ได้

1. พื้นผิวคืออะไร ผ้า เคลือบเซรามิก สเตนเลส เหล็กหล่อ หรือหินธรรมชาติ แต่ละแบบทนกรดและการขัดต่างกัน
2. คราบมาจากไหน หยดจากก๊อก เหล็กเครื่องใช้ที่วางทิ้งไว้ หรือจากตัวเครื่องครัวเอง
3. คราบสดหรือเก่า คราบสดล้างด้วยวิธีอ่อนได้ คราบที่ฝังหลายเดือนอาจต้องทำซ้ำหลายรอบ

ทดสอบมุมที่มองไม่เห็นเสมอ UGA Extension ย้ำให้อ่านป้ายดูแลรักษาก่อน และทดสอบสารทำความสะอาดบนจุดที่ไม่เด่นก่อนใช้จริง

คราบสนิมบนผ้า เรื่องที่ต้องรู้ก่อน

คำเตือนที่สำคัญที่สุดจาก UGA Extension คือ อย่าใช้น้ำยาฟอกขาวคลอรีนกับคราบสนิม เพราะจะทำให้คราบติดแน่น ใครที่เห็นรอยส้มบนเสื้อขาวแล้วรีบเทน้ำยาฟอกขาว มักได้รอยที่แก้ยากกว่าเดิม

วิธีที่แหล่งนี้ระบุสำหรับผ้ามีดังนี้

สถานการณ์	วิธี	หมายเหตุ
ผ้าทั่วไปที่ตากแดดได้	โรยเกลือบนคราบ บีบมะนาวทับ ตากแดด ล้างน้ำให้สะอาด	ทำซ้ำได้ถ้าคราบยังอยู่
ผ้าที่ต้มได้ เช่น ผ้าฝ้ายหรือลินินบางชนิด	ต้มในน้ำผสมครีมออฟทาร์ทาร์ 4 ช้อนชาต่อน้ำ 1 ไพนต์ จนคราบหาย แล้วล้างให้สะอาด	ดูป้ายผ้าว่าต้มได้จริง
ผ้าขาวที่มีคราบสนิมจางๆ	ผสมผงซักฟอกกับผงฟอกขาวชนิดออกซิเจน 1 ถ้วย แช่ 10 ถึง 15 นาที แล้วซักตามปกติ	ไม่ใช่คลอรีน
คราบเฉพาะจุดที่ดื้อ	น้ำยาขจัดสนิมเชิงพาณิชย์ ทำตามฉลากเป๊ะ	ซื้อได้ตามร้านเครื่องใช้ไฟฟ้าหรือร้านฮาร์ดแวร์

ไพนต์ (pint) คือหน่วยปริมาตรแบบอเมริกัน ประมาณ 470 มิลลิลิตร ใครไม่มีถ้วยตวงให้ใช้ขวดน้ำ 500 มิลลิลิตรเป็นตัวประมาณ

ลำดับที่ปลอดภัยที่สุดสำหรับเสื้อผ้า

1. ล้างด้วยน้ำเย็นจากด้านหลังของคราบ ให้น้ำดันคราบออกแทนที่จะดันเข้าเนื้อผ้า
2. ลองโรยเกลือและบีบมะนาวบนจุดเล็กๆ ถ้าผ้าสีตก ให้หยุด
3. ตากแดดจนแห้ง ล้างให้สะอาด และดูผล
4. ยังไม่หาย ให้ทำซ้ำหรือเปลี่ยนไปใช้ผงฟอกขาวชนิดออกซิเจนกับผ้าขาว
5. ก่อนเข้าเครื่องซัก ให้ดูก่อนว่าคราบหายหมด ความร้อนจากเครื่องอบทำให้คราบที่เหลือติดถาวร ดูวิธีดูแลเครื่องซักที่ไม่ปล่อยให้สนิมสะสมเพิ่มได้ในล้างเครื่องซักผ้า

คราบสนิมบนอ่างล้างหน้า สุขภัณฑ์ และกระเบื้อง

บนเคลือบเซรามิกหรือกระเบื้อง สนิมมักเป็นวงส้มรอบท่อน้ำทิ้ง ใต้ที่วางสบู่ หรือใต้ก๊อกที่หยดน้ำตลอด แนวทางของเราคือเริ่มอ่อนแล้วค่อยเพิ่ม

1. เช็ดผิวให้เปียกพอดี ล้างฝุ่นและคราบสบู่ออก
2. ทำเบกกิ้งโซดาผสมน้ำให้เป็นเนื้อครีม ป้ายแล้วทิ้งไว้ 15 ถึง 20 นาที ถูเบาๆ ด้วยฟองน้ำนุ่ม
3. ยังไม่ออก ลองน้ำส้มสายชูขาวหรือมะนาวบนคราบ ทิ้งไว้ไม่เกิน 10 ถึง 15 นาที แล้วล้างออกให้หมด
4. ถ้าเป็นหินธรรมชาติ เช่น หินอ่อนหรือหินแกรนิตบางชนิด ห้ามใช้กรด เพราะกัดผิว ให้ใช้วิธีเบกกิ้งโซดาเท่านั้นหรือถามผู้ผลิต
5. ผลิตภัณฑ์ขจัดสนิมสำหรับห้องน้ำใช้ได้เมื่อวิธีอ่อนไม่ได้ผล อ่านฉลากว่ารองรับพื้นผิวไหม

ส่วนคราบที่เป็นคราบหินปูนสีขาวตามก๊อก ไม่ใช่สนิม และมีวิธีจัดการต่างออกไป ดูขจัดคราบหินปูนก๊อกน้ำ ส่วนรอยต่อกระเบื้องที่เป็นคราบเหลืองส้ม ดูแนวทางขัดร่องในขัดกระเบื้องห้องน้ำ

ข้อควรระวังเรื่องกรดกับสเตนเลส

สเตนเลสทนคราบสนิมจากภายนอกได้ดีกว่าที่คิด แต่คราบสีน้ำตาลบนสเตนเลสมักมาจากเหล็กชิ้นอื่นที่วางทิ้งไว้ เช่น ฟองน้ำขัดเหล็กค้างอ่าง หรือกระป๋องเหล็กที่ตั้งบนที่ล้างจาน เมื่อแก้ที่ต้นเหตุแล้ว คราบจึงจะไม่กลับมา ใช้เบกกิ้งโซดาถูตามเสี้ยนของผิวสเตนเลสก่อนเสมอ

เครื่องครัวเหล็ก สนิมขึ้นแล้วกู้ได้

กระทะเหล็กหล่อและกระทะเหล็กเป็นของที่สนิมขึ้นง่ายหากเปียกค้าง University of Maine Extension ให้หลักไว้ว่า ห้ามแช่น้ำค้างคืน ห้ามใส่เครื่องล้างจาน และห้ามเทน้ำเย็นลงกระทะร้อน ถ้าสนิมขึ้นแล้ว ไม่ต้องทิ้ง

1. ขัดสนิมออกด้วยเกลือเม็ดใหญ่กับน้ำเล็กน้อยและแปรงหรือผ้าหนา ถ้าสนิมหนาอาจแช่สารละลายน้ำส้มสายชูกับน้ำอย่างละครึ่งไม่เกิน 15 นาที แต่อย่าแช่นานเพราะกรดกัดเนื้อโลหะ
2. ล้างน้ำร้อน เช็ดแห้ง
3. วางบนไฟอ่อนจนไอน้ำหมด
4. ทาน้ำมันบางๆ แล้วเข้าเตาอบตามขั้นตอนการคืนผิวเคลือบน้ำมันที่ University of Maine ระบุ คือราว 450 องศาฟาเรนไฮต์ นาน 1 ชั่วโมง ทำซ้ำหลายรอบ รายละเอียดอยู่ในเรื่องล้างกระทะไหม้

สำหรับเครื่องครัวอื่นที่เคลือบหรือชุบ เช่น กระทะนอนสติ๊กที่เคลือบหลุดจนเห็นเหล็กและมีจุดสนิม Clemson Extension แนะนำให้พิจารณาตามสภาพ ถ้าเคลือบลอกเป็นแผ่นควรเปลี่ยน ไม่ควรกู้

จุดสนิมบนมีด กรรไกร และช้อนส้อมสเตนเลส

ช้อนส้อมหรือมีดสเตนเลสที่มีจุดสีน้ำตาลเล็กๆ ส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นสนิมทะลุเนื้อ มักเป็นสนิมผิวที่เกิดจากสามเหตุ คือคราบเกลือหรือน้ำปลาที่แห้งติดค้างคืน การแช่ในอ่างร่วมกับฟองน้ำใยเหล็ก และการล้างด้วยน้ำยาที่มีคลอรีน สเตนเลสมีชั้นออกไซด์บางๆ ของโครเมียมป้องกันผิว เมื่อชั้นนี้ถูกเกลือหรือคลอไรด์กัดเป็นจุด สนิมจะขึ้นตรงนั้นก่อน

อาการ	สาเหตุที่พบบ่อย	วิธีจัดการ
จุดน้ำตาลเล็กๆ กระจายทั่วช้อน	เกลือหรือน้ำซุปแห้งติด	ป้ายเบกกิ้งโซดาเนื้อครีม 10 นาที ถูด้วยฟองน้ำนุ่ม
รอยน้ำตาลตรงจุดที่ทับกับของอื่น	เหล็กชิ้นอื่นถ่ายสนิมมา	ขัดตามเสี้ยน แยกเก็บของเหล็กออก
จุดสนิมตามคมมีดหรือรอยต่อด้าม	ล้างแล้วไม่เช็ดแห้ง	ขัดเบาๆ เช็ดแห้งทันทีทุกครั้ง
หลุมเล็กๆ บนผิวที่ขัดแล้วยังเห็น	ผิวถูกกัดลึก	ใช้ต่อได้ถ้าไม่ลาม แต่มีดที่เป็นหลุมที่คมควรเปลี่ยน

หลังขัดเสร็จ ล้างน้ำสะอาด เช็ดให้แห้งด้วยผ้าแห้ง แล้ววางไว้ในที่อากาศถ่ายเท ชั้นป้องกันบนผิวสเตนเลสจะกลับมาเองเมื่อผิวสะอาดและแห้ง อย่าใช้ใยเหล็กขัด เพราะเศษเหล็กที่ฝังผิวจะกลายเป็นจุดสนิมใหม่ภายในไม่กี่วัน ถ้าไม่แน่ใจว่าช้อนส้อมชุดไหนเป็นเกรดอะไร ดูความต่างของเกรดได้ในสเตนเลส 304 กับ 316

ผ้าที่ซักเสร็จแล้วมีจุดสนิม ต้นเหตุอยู่ที่เครื่องหรือน้ำ

ถ้าเสื้อหลายตัวมีจุดส้มน้ำตาลหลังซักพร้อมกัน แสดงว่าคราบมาจากรอบซัก ไม่ได้มาจากการใช้งาน ไล่ตรวจตามลำดับนี้ ใช้เวลาประมาณ 15 นาที

1. ค้นกระเป๋าเสื้อผ้าที่เพิ่งซัก หาเหรียญ กิ๊บติดผม คลิปหนีบกระดาษ หรือตะปูเล็ก ของเหล่านี้ตกค้างในถังแล้วขึ้นสนิมระหว่างรอบ
2. ใช้ไฟฉายส่องในถังและใต้ใบพัด หาเศษโลหะที่ติดซอก
3. เครื่องรุ่นเก่าที่ถังเป็นเหล็กเคลือบ ให้ลูบหาจุดที่เคลือบกะเทาะ จุดนี้ขึ้นสนิมและถ่ายลงผ้าทุกรอบ แก้ได้ชั่วคราวด้วยวัสดุซ่อมเคลือบที่ผู้ผลิตรองรับ หรือเรียกช่างดู
4. เปิดน้ำในก๊อกที่ต่อเข้าเครื่องใส่ถังขาว ถ้าน้ำมีสีเหลืองหรือมีตะกอนส้ม แสดงว่าน้ำมีเหล็กปน ให้ซักผ้าขาวหลังเปิดน้ำทิ้งสักครู่ หรือติดตั้งไส้กรองตะกอนที่ทางเข้า
5. ดูซิปและกระดุมโลหะของเสื้อผ้าที่ซักรวม ซิปเหล็กชุบที่เคลือบหลุดทิ้งรอยสนิมบนผ้าข้างเคียงได้ ซักโดยรูดซิปปิดและกลับด้านในออก

คราบที่เกิดจากรอบซักให้รักษาด้วยวิธีเดียวกับคราบสนิมบนผ้าในตารางด้านบน และห้ามเข้าเครื่องอบจนกว่าคราบจะหาย

ตาราง ใช้อะไรกับพื้นผิวไหน

พื้นผิว	เริ่มด้วย	ถ้ายังไม่ออก	ห้าม
ผ้าขาว	ผงฟอกขาวชนิดออกซิเจน แช่ 10 ถึง 15 นาที	น้ำยาขจัดสนิมสำหรับผ้า	คลอรีน
ผ้าสี	เกลือ มะนาว ตากแดด (ทดสอบก่อน)	น้ำยาขจัดสนิมตามฉลาก	ต้มทั้งที่ป้ายไม่อนุญาต
เซรามิกและกระเบื้อง	เบกกิ้งโซดาเนื้อครีม	น้ำส้มสายชู 10 ถึง 15 นาที	ผสมสารหลายชนิด
หินธรรมชาติ	เบกกิ้งโซดา	ถามผู้ผลิต	กรดทุกชนิด
สเตนเลส	เบกกิ้งโซดาถูตามเสี้ยน	ใยพลาสติก	ใยเหล็กทิ้งค้างบนผิว
เหล็กหล่อ	เกลือ ขัดแล้วเช็ดแห้ง	แช่น้ำส้มสายชูเจือจางสั้นๆ แล้วคืนผิวน้ำมัน	แช่ค้างคืน

แก้ที่ต้นเหตุ สนิมจะได้ไม่กลับมา

คราบที่ล้างออกแล้วกลับมาในสองสัปดาห์แปลว่าเรายังไม่ได้แก้ที่ต้นเหตุ ลองเช็กรายการนี้

• ของเหล็กที่วางค้างบนพื้นผิวเปียก เช่น ฟองน้ำใยเหล็ก กระป๋องสเปรย์ ที่ตัดเล็บ
• ก๊อกหรือฝักบัวที่หยดตลอด เพราะน้ำที่ขังจุดเดิมทิ้งคราบทุกวัน
• น้ำประปาหรือน้ำบาดาลที่มีเหล็กปน น้ำเป็นสีเหลืองส้มเมื่อเปิดครั้งแรกหลังไม่ได้ใช้ ควรปรึกษาช่างหรือผู้ให้บริการน้ำ
• เครื่องครัวเหล็กที่ล้างแล้วปล่อยแห้งเอง ให้เช็ดและอุ่นบนไฟอ่อนทุกครั้ง
• ราวหรือโครงโลหะในห้องน้ำที่ลอกสี สนิมจากโลหะเหล่านี้หยดลงพื้นกระเบื้อง จัดการโลหะที่สึกด้วยการทาสีกันสนิมหรือเปลี่ยนใหม่

ห้องน้ำที่อับชื้นยังทำให้ราขึ้นพร้อมสนิม ถ้าเจอสองอย่างพร้อมกัน ดูวิธีลดความชื้นในทำความสะอาดห้องน้ำ

ลำดับการทำงานโดยสรุป

เริ่มจากรู้ว่าพื้นผิวคืออะไร เลือกวิธีอ่อนที่สุดที่ทนได้ ทดสอบมุมเล็กๆ ล้างน้ำให้หมดทุกครั้งที่เปลี่ยนสูตร และอย่าเอาคลอรีนไปถูกคราบสนิมบนผ้า ถ้าคราบดื้อเกินสามรอบ ให้ใช้ผลิตภัณฑ์ขจัดสนิมที่ผลิตมาสำหรับพื้นผิวนั้นและทำตามฉลาก แล้วค่อยหาต้นเหตุ เพราะสนิมที่ขัดออกแต่ต้นเหตุยังอยู่ จะกลับมาที่เดิม