ผนังก่ออิฐฉาบปูน ลำดับงานจากก่อถึงบ่ม และจุดที่ต้องเช็กหน้างาน

ผนังก่ออิฐฉาบปูนที่ไม่ร้าวและไม่ซึม เกิดจากลำดับงานที่ถูกมากกว่าฝีมือฉาบ ลำดับที่ควรเห็นหน้างานคือ เตรียมอิฐและปูน ก่อให้ได้ดิ่งและแนว ทำเสาเอ็นทับหลัง เว้นให้ผนังนิ่ง ติดตาข่ายที่รอยต่อกับโครงสร้าง ทำปุ่มระดับ ฉาบ แล้วบ่ม ขั้นไหนถูกข้าม รอยร้าวจะมาเตือนภายในไม่กี่เดือน

ผมเขียนจากมุมของเจ้าของบ้านที่ต้องเดินดูงาน ไม่ได้สอนให้ก่อเอง งานก่อฉาบผนังเป็นงานที่ช่างฝีมือดีทำได้เร็วกว่าและเรียบกว่า แต่เจ้าของบ้านควรรู้ว่าแต่ละขั้นต้องเห็นอะไร จะได้ทักท้วงถูกจังหวะ

ก่อนเริ่มก่อ เตรียมอะไรบ้าง

อิฐมอญเป็นอิฐดินเผาที่ดูดน้ำเร็ว ถ้าเอาอิฐแห้งไปก่อ อิฐจะดูดน้ำจากปูนก่อจนปูนเซ็ตตัวไม่สมบูรณ์ แนวปูนจะร่วนและยึดอิฐได้ไม่ดี ช่างจึงต้องรดน้ำหรือแช่อิฐให้ชุ่มก่อนก่อ แล้วทิ้งให้ผิวหมาด ไม่ใช่ใช้ตอนที่น้ำยังหยดอยู่

ส่วนเรื่องกองวัสดุ เอกสารด้านคราบเกลือบนผนังก่อของสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐฯ (NIH) แนะนำให้เก็บอิฐไว้ใต้หลังคาคลุม ยกพ้นพื้นดิน ใช้ทรายที่สะอาด และใช้น้ำที่ไม่มีเกลือปน เพื่อลดเกลือที่จะตามเข้าไปในผนัง หน้างานในไทยมักกองอิฐบนดินและเปิดตากฝน ถ้าเห็นแบบนี้ขอให้ช่างยกขึ้นบนพาเลทและคลุมผ้าใบ

เตรียมอีกสามอย่างก่อนวันก่อ

• ตำแหน่งท่อไฟ ท่อน้ำ และกล่องสวิตช์ปลั๊กในผนัง ต้องชัดเจนก่อน เพื่อเดินท่อไปพร้อมการก่อ หรือเว้นแนวไว้ ไม่ต้องสกัดผนังทีหลัง
• ขนาดช่องเปิดประตูหน้าต่างตามวงกบจริง ไม่ใช่ตามแบบอย่างเดียว
• เหล็กหนวดกุ้งที่ฝังไว้ในเสาตอนเทคอนกรีต หรือเจาะเสียบเพิ่มภายหลัง เพื่อยึดผนังเข้ากับเสา

ก่ออิฐ: แนว ดิ่ง และการสลับแนว

การก่ออิฐมอญใช้ปูนก่อหนาราว 1.5 เซนติเมตรระหว่างแถว เอกสารเปรียบเทียบของมหาวิทยาลัยมหิดลระบุว่าอิฐมอญใช้ราว 130 ถึง 145 ก้อนต่อตารางเมตร และก่อได้ราว 6 ถึง 12 ตารางเมตรต่อวันต่อช่าง ตัวเลขนี้ช่วยเจ้าของบ้านประเมินว่าช่างทำงานเร็วผิดปกติหรือไม่ ผนังที่ก่อเร็วเกินปกติมาก มักแลกมาด้วยแนวปูนที่ไม่เต็ม

สิ่งที่ต้องเห็นในงานก่อ

• อิฐแต่ละแถวสลับรอยต่อกับแถวล่าง ไม่ให้รอยต่อแนวตั้งตรงกันเป็นเส้นยาว
• ปูนก่อเต็มทั้งแนวนอนและแนวตั้ง ไม่เห็นช่องโหว่ระหว่างก้อน
• ช่างดึงเอ็นเป็นแนวทุกแถว และใช้ลูกดิ่งหรือระดับน้ำตรวจผนังเป็นระยะ
• ผนังไม่ก่อสูงรวดเดียวจนชนคานในวันเดียว ควรก่อเว้นช่องใต้คานไว้ แล้วกลับมาอุดภายหลังเมื่อผนังด้านล่างนิ่งแล้ว

ข้อสุดท้ายสำคัญกับผนังที่ชนท้องคาน ถ้าก่อชนแน่นทันที ปูนก่อที่ยุบตัวลงตอนแห้งจะทำให้เกิดช่องหรือรอยร้าวตามแนวท้องคาน

เสาเอ็น ทับหลัง และรอบช่องเปิด

ผนังอิฐมอญไม่ได้แข็งแรงด้วยตัวเองเมื่อผนังกว้างหรือสูงมาก ต้องมีเสาเอ็นและทับหลังคอนกรีตเสริมเหล็กมาแบ่งผนังเป็นช่วง และรับแรงรอบประตูหน้าต่าง เอกสารของมหิดลระบุว่าผนังอิฐมอญต้องทำเสาเอ็นทับหลังและมีค้ำยันชั่วคราว ระยะที่ใช้กันในงานก่อสร้างบ้านคือทุกช่วงผนังที่กว้างหรือสูงเกินราว 3 เมตร และรอบช่องเปิดทุกช่อง โดยทับหลังเหนือประตูหน้าต่างต้องยื่นเลยขอบช่องเปิดออกไปทั้งสองข้าง

จุดที่มักถูกข้ามคือหน้าต่างบานเล็กในห้องน้ำและช่องแอร์ ช่างคิดว่าช่องเล็กไม่จำเป็น แล้วมุมช่องเปิดก็แตกแนวเฉียงออกไปเป็นรอยแรกของบ้าน

ระหว่างก่อเสร็จกับเริ่มฉาบ

หลังก่อเสร็จ ต้องเว้นให้ปูนก่อเซ็ตตัวและผนังยุบตัวจนนิ่งก่อนฉาบ ระยะรอที่เหมาะต่างกันตามชนิดปูนและอากาศ ให้ถามผู้ควบคุมงานว่าใช้ระยะเท่าไร สิ่งที่ไม่ควรเกิดคือก่อกับฉาบวันเดียวกัน

ช่วงนี้ช่างต้องทำสามงานที่ฉาบทับแล้วจะมองไม่เห็นอีก

1. สกัดร่องเดินท่อไฟท่อน้ำที่ยังเหลือ แล้วอุดร่องด้วยปูนให้เรียบ
2. ติดตาข่ายลวดหรือตาข่ายไฟเบอร์คร่อมรอยต่อระหว่างผนังอิฐกับเสาและคาน และคร่อมร่องท่อที่อุดไว้ รอยต่อสองวัสดุนี้ขยับไม่เท่ากัน ถ้าไม่มีตาข่ายจะร้าวเป็นเส้นตรงตามแนวเสา
3. เตรียมผิวคอนกรีตของเสาคานให้ปูนเกาะ เอกสารปูนฉาบของ TOA แนะนำให้สลัดดอกบนผิวคอนกรีตแล้วรอราว 1 ถึง 2 วัน หรือใช้เกรียงหวีขนาด 3 ถึง 6 มิลลิเมตรปาดปูนเป็นร่องก่อนฉาบทับ

ฉาบปูน: ปุ่มระดับ ความหนา และจังหวะ

ก่อนฉาบ ช่างจะทำปุ่มระดับหรือเซ็ม คือปั้นปูนเป็นจุดบนผนังแล้วปรับให้ได้ดิ่งตามเส้นเอ็น เป็นแนวอ้างอิงให้ไม้บรรทัดปาดปูน ผนังที่ไม่ได้ทำปุ่มระดับจะเป็นคลื่น เห็นชัดเมื่อแสงส่องเฉียง

ก่อนฉาบให้รดน้ำผนังให้ชุ่ม เอกสารของ TOA แนะนำรดน้ำสองถึงสามรอบแล้วฉาบตอนผิวหมาด ปูนที่ผสมเสร็จต้องใช้ให้หมดภายในราว 2 ชั่วโมง ปูนที่เริ่มแข็งในกระบะไม่ควรเติมน้ำแล้วผสมใหม่

ความหนาที่ผนังอิฐมอญต้องใช้มักอยู่ราว 2 ถึง 2.5 เซนติเมตร ตามเอกสารของมหิดล ขณะที่ปูนฉาบสำเร็จรูปของ TOA กำหนดว่าฉาบได้ครั้งละ 1.0 ถึง 1.5 เซนติเมตร ผนังที่ต้องหนากว่านั้นจึงต้องฉาบสองชั้น ชั้นแรกขูดผิวให้หยาบ ปล่อยให้เซ็ต แล้วจึงฉาบชั้นที่สอง ถ้าช่างพยายามพอกครั้งเดียวหนาสามเซนติเมตร ปูนจะย้อยและแยกตัวจากผนังภายหลัง

ขั้น	สิ่งที่ต้องเห็น	ผลถ้าข้าม
ทำปุ่มระดับ	จุดปูนเป็นระยะทั่วผนัง ได้ดิ่ง	ผนังเป็นคลื่น มุมไม่ฉาก
รดน้ำผนัง	ผนังเปียกแล้วหมาดก่อนฉาบ	ปูนเสียน้ำเร็ว ร้าวลายงา
ฉาบชั้นแรก	ความหนาไม่เกินที่ผู้ผลิตปูนกำหนด	ปูนย้อย โป่ง
ฉาบชั้นสอง	หลังชั้นแรกเซ็ตแล้ว	ผิวหลุดร่อนเป็นแผ่น
ตกแต่งผิว	ปั่นหน้าด้วยเกรียงไม้ราว 45 นาทีหลังฉาบ ตาม TOA	ผิวหยาบ ทาสีไม่สวย

ชนิดปูนฉาบที่เหมาะกับอิฐแต่ละแบบ อัตราผสมน้ำ และปริมาณที่ใช้ต่อตารางเมตร แยกไว้ในปูนฉาบผนัง

บ่มผนัง ขั้นที่หายไปจากหลายหน้างาน

ปูนต้องการน้ำเพื่อทำปฏิกิริยาจนได้กำลัง ผนังที่ฉาบแล้วถูกปล่อยให้แดดเผาหรือลมพัดแห้งเร็วจะได้ผิวที่อ่อนและร้าว TOA ระบุให้บ่มผนังต่อเนื่อง 3 ถึง 7 วัน และไม่ฉาบในช่วงแดดจัด

วิธีบ่มที่ทำได้จริงคือฉีดน้ำเป็นฝอยวันละหลายครั้งให้ผิวชื้นตลอด ผนังภายนอกด้านที่โดนแดดอาจต้องคลุมผ้าใบหรือตาข่ายกรองแสงช่วย ถ้าผู้รับเหมาไม่มีคนรับผิดชอบรดน้ำในช่วงนี้ ให้เจ้าของบ้านถามว่าใครทำ และเขียนไว้ในสัญญาจ้าง

คราบเกลือขาวบนผนังใหม่

ผนังก่อใหม่หลายบ้านจะมีคราบผงขาวขึ้นในไม่กี่สัปดาห์ เอกสารของ NIH อธิบายว่าคราบนี้คือเกลือที่ละลายน้ำได้ในเนื้อวัสดุ เมื่อมีน้ำซึมผ่านผนัง น้ำจะพาเกลือขึ้นมาที่ผิว แล้วเกลือตกผลึกเมื่อน้ำระเหย ช่วงหลังก่อสร้างใหม่ การมีคราบบ้างถือว่าปกติและไม่เป็นอันตราย แต่ถ้าคราบเกิดซ้ำเรื่อย ๆ แปลว่ามีน้ำเข้าผนังต่อเนื่อง เช่นความชื้นขึ้นจากดิน รางน้ำรั่ว หรือฝนสาด

วิธีล้างตามเอกสารเดียวกันคือใช้น้ำสะอาด น้ำผสมสารทำความสะอาดอ่อน ๆ หรือกรดอ่อน และอาจต้องล้างซ้ำหลายรอบ ห้ามใช้แปรงลวดหรือพ่นทราย เพราะทำลายผิวและเปิดรูให้น้ำเข้ามากขึ้น อย่าทาสีทับคราบเกลือ สีจะพองหลุดเมื่อเกลือดันออกมาอีก เรื่องการทาสีผนังใหม่ดูได้ที่ทาสีผนังปูนใหม่

ผนังภายนอกต้องคิดเรื่องน้ำมากกว่าผนังภายใน

ผนังภายในห้องแอร์แทบไม่เจอน้ำ ส่วนผนังภายนอกบ้านไทยต้องรับฝนสาดเกือบครึ่งปี จุดที่น้ำเข้าผนังได้บ่อยคือขอบล่างวงกบหน้าต่าง รอยต่อผนังกับพื้นระเบียง และส่วนบนของผนังที่ไม่มีชายคายื่นมาคลุม

สิ่งที่ผนังภายนอกควรมีเพิ่มจากผนังภายใน

• ขอบปูนใต้หน้าต่างทำลาดออกด้านนอก และมีร่องหยดน้ำใต้ขอบ น้ำจะได้หยดลงพื้น ไม่ไหลย้อนเข้าผนัง
• ช่องว่างรอบวงกบอุดด้วยวัสดุยาแนวที่ยืดหยุ่น ไม่ใช่อุดด้วยปูนอย่างเดียว เพราะวงกบอะลูมิเนียมกับปูนขยายตัวไม่เท่ากัน
• ผนังที่รับฝนตรงควรทากันซึมหรือใช้สีภายนอกที่กันน้ำได้หลังผิวปูนพร้อม
• ผนังส่วนล่างที่ติดดินหรือสนามหญ้า ควรยกพื้นหรือทำบัวเชิงผนังกันน้ำกระเด็น และไม่ปลูกต้นไม้ชิดผนังจนดินชื้นตลอด

รอยร้าวลายงาเล็ก ๆ บนผนังภายในแทบไม่มีผลกับการใช้งาน แต่รอยเดียวกันบนผนังภายนอกคือทางให้น้ำฝนซึมเข้าเนื้อปูน แล้วไปโผล่เป็นสีพองที่ผนังด้านในห้อง ผนังภายนอกจึงควรบ่มเข้มกว่า และตรวจรอยร้าวละเอียดกว่าก่อนทาสี

เดินตรวจผนังก่อนรับงาน

ใช้เวลาไม่นาน ทำได้ด้วยไม้บรรทัดอะลูมิเนียมยาวสองเมตร ไฟฉาย และค้อนยางเล็ก

1. ทาบไม้บรรทัดสองเมตรบนผนังหลายจุดทั้งแนวตั้งและแนวนอน ช่องระหว่างไม้กับผนังไม่ควรเห็นชัด
2. ส่องไฟฉายขนานผนัง หาคลื่นและรอยเกรียง
3. เคาะผนังเบา ๆ ด้วยค้อนยาง เสียงทึบสม่ำเสมอคือดี เสียงก้องโปร่งแปลว่าปูนแยกจากผนัง
4. ดูมุมประตูหน้าต่างทุกมุม ไม่ควรมีรอยแตกเฉียง
5. ดูแนวรอยต่อผนังกับเสาและท้องคาน ไม่ควรมีรอยร้าวเส้นตรง
6. วัดมุมห้องด้วยฉากเหล็ก มุมที่เพี้ยนมากจะเห็นตอนปูกระเบื้องหรือวางตู้บิลต์อิน

ถ้าเจอรอยร้าว ดูวิธีแยกรอยร้าวผิวกับรอยร้าวที่ต้องให้วิศวกรดูได้ที่ซ่อมรอยร้าวผนัง ส่วนการเลือกผู้รับเหมาที่ทำงานตามลำดับนี้ เริ่มจากเลือกผู้รับเหมาสร้างบ้าน