ผนังบ้านแตกร้าว อ่านรอยจากทิศ ความกว้าง และการขยายตัว ก่อนซ่อม

ผนังร้าวหนึ่งเส้นบอกอะไรได้มาก ถ้าถามถูกสามข้อ รอยกว้างเท่าไร รอยวิ่งไปทางไหน และรอยโตขึ้นหรือไม่ ผมมักเห็นเจ้าของบ้านรีบโป๊วทาสีทับตั้งแต่เจอรอย ผ่านฝนหนึ่งฤดูรอยกลับมาและมักกว้างกว่าเดิม เพราะสาเหตุยังอยู่ ลำดับที่ถูกคืออ่านรอย ติดตาม หาสาเหตุ แล้วจึงซ่อม

อ่านรอยจากทิศที่มันวิ่ง

รอยร้าวมีลายเซ็นของสาเหตุ ดูทิศก่อนดูความกว้าง

ลักษณะรอย	ตำแหน่งที่พบบ่อย	สาเหตุที่พบบ่อย	ความเร่งด่วน
เส้นผมกระจาย เป็นร่างแหเล็กๆ	ผิวฉาบทั้งผืน	ปูนฉาบหดตัว ฉาบหนาเกิน แห้งเร็วเกินไป	ต่ำ ซ่อมตอนทาสี
เส้นตรงตามแนวต่อ	ระหว่างเสากับผนัง ระหว่างอิฐกับคาน	วัสดุสองชนิดขยับไม่เท่ากัน	ต่ำ ถึงปานกลาง
แนวนอนใต้คานหรือบนผนังเตี้ย	ใต้ท้องคาน ใต้ขอบหน้าต่าง	คานแอ่นตัว ผนังไม่ได้เว้นรอยต่อกับคาน	ปานกลาง
ตั้งสั้นๆ กลางผนัง	ผนังก่อกลางช่วง	ปูนหดตัว หรือฉาบหนา	ต่ำ
เฉียงประมาณ 45 องศา	มุมประตูหน้าต่าง กลางผนัง	อาคารทรุดไม่เท่ากัน	สูง
ขั้นบันไดตามแนวปูนก่อ	ผนังอิฐนอกบ้าน	ฐานรากทรุดเฉพาะจุด	สูง
ยาวทะลุจากนอกเข้าใน	ผนังรั้ว ผนังต่อเติม	ส่วนต่อเติมทรุดแยกจากตัวบ้าน	สูง

Age UK ระบุว่ารอยเฉียงหรือรอยขั้นบันไดอาจเป็นสัญญาณของการเคลื่อนตัวของโครงสร้าง และรอยที่เริ่มจากมุมวงกบประตูถือว่าร้ายแรงกว่ารอยรอบกรอบหน้าต่าง ซึ่งพบได้บ่อยเพราะช่องหน้าต่างเป็นจุดอ่อนของผนัง ถ้ามองเห็นแสงลอดผ่านรอย ให้ถือว่าเป็นสัญญาณเตือน

ความกว้างเท่าไรถึงเรียกว่าต้องห่วง

ตัวเลขมาจากเอกสารของ Mid Suffolk District Council ซึ่งอ้างอิง BRE Digest 251 ที่ใช้ประเมินความเสียหายของบ้านอยู่อาศัยในอังกฤษ ตัวเลขนี้ไม่ใช่มาตรฐานไทย ใช้เป็นแนวทางเทียบ และให้น้ำหนักกับพฤติกรรมของรอยมากกว่าตัวเลขเดียว

ความกว้าง	ระดับตามเอกสาร	ทำอย่างไร
ต่ำกว่า 0.1 มม.	เส้นผม ไม่มีผล	ไม่ต้องทำอะไร
ถึง 1 มม.	รอยละเอียด	อุดและทาสีตอนตกแต่ง
ถึง 5 มม.	รอยปานกลาง	อุดได้ แต่ถ้ารอยอยู่ผนังนอก ต้องซ่อมแนวปูนเพื่อกันฝน ประตูหน้าต่างอาจฝืด
5 ถึง 15 มม.	รอยร้ายแรง	ต้องรายงานและสำรวจโครงสร้าง มักต้องติดตามหลายเดือน

เอกสารยังให้วิธีวัดคร่าวๆ ว่าเหรียญหนึ่งปอนด์หนาประมาณ 3 มม. รอยที่แคบกว่านั้นถือเป็นรอยผิวทั่วไป ในไทย ใช้เหรียญบาทที่หนาประมาณ 1.5 ถึง 2 มม. หรือบัตรพลาสติกเทียบ หรือซื้อฟิลเลอร์เกจวัดรอยราคาไม่กี่ร้อยบาท Age UK ให้เกณฑ์ใกล้กัน คือ 1 ถึง 5 มม. ไม่น่ากังวล 5 ถึง 15 มม. จริงจังกว่า และ 25 มม. ขึ้นไปรุนแรง

ข้อควรจำคือรอยกว้างกว่าที่หนึ่งปลายแคบอีกปลาย (เช่น รอยลิ่มที่กว้าง 3 มม. ด้านบนและแคบด้านล่าง) เอกสารฉบับเดียวกันให้รายงานตั้งแต่ 3 มม. ถ้ารอยมีรูปลิ่มแบบนี้ เพราะแสดงว่ามีการหมุนของผนัง

ติดตามรอยก่อนซ่อม สี่ถึงแปดสัปดาห์

นี่เป็นขั้นที่คนข้ามมากที่สุด และเป็นขั้นที่ถูกที่สุด ทำได้ภายในไม่กี่นาที

1. ถ่ายรูปรอยทั้งเส้นพร้อมไม้บรรทัดวางข้าง และถ่ายระยะไกลให้เห็นตำแหน่งในผนัง
2. ขีดเส้นดินสอคร่อมสองปลายรอยพร้อมเขียนวันที่ ถ้ารอยโตเลยเส้น จะเห็นชัด
3. แปะเทปกระดาษคร่อมรอยหนึ่งตำแหน่ง ถ้าเทปฉีกหรือย่น แปลว่ารอยขยับ
4. วัดความกว้างด้วยบัตรหรือฟิลเลอร์เกจที่จุดเดิม จดลงตาราง ทุกสัปดาห์
5. จดสภาพอากาศคู่กัน เช่น ฝนตกต่อเนื่อง ร้อนจัด ว่ารอยกว้างขึ้นตามฤดูหรือกว้างขึ้นถาวร

วันที่	ความกว้างที่จุด A	ความยาวรวม	สภาพอากาศ	ประตูหน้าต่างฝืดไหม
สัปดาห์ 0	1.5 มม.	60 ซม.	แล้ง	ไม่
สัปดาห์ 4	1.5 มม.	60 ซม.	ฝนเริ่ม	ไม่
สัปดาห์ 8	2.5 มม.	85 ซม.	ฝนหนัก	บานหน้าต่างฝืด

ตารางเป็นตัวอย่างสมมติ แถวสุดท้ายคือแบบที่ควรเรียกวิศวกร เพราะรอยทั้งยาวขึ้นและกว้างขึ้นในช่วงฝน Age UK แนะนำเช่นกันให้สังเกตการเปลี่ยนของความยาวและความลึก และปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเมื่อรอยกว้างเกิน 5 มม.

สาเหตุที่พบในบ้านไทย

รอยจากการหดตัวของปูนพบทั้งในบ้านใหม่และเก่า ปูนฉาบหนาเกิน 2 ถึง 2.5 เซนติเมตรโดยไม่มีลวดตาข่ายหรือฉาบทีเดียวรอบเดียวมีโอกาสร้าวสูง ปัจจัยที่ซ้ำกันบ่อยคือผสมปูนไม่ได้สัดส่วน น้ำมากเกินไป และไม่บ่มผิวในวันแรกที่แดดจัด ดูสัดส่วนปูนในงานโครงสร้างใน อัตราส่วนผสมคอนกรีต

การก่อผนังที่ไม่มีเสาเอ็นและทับหลังตามระยะ ทำให้ผนังยาวเป็นแผงเดียวที่ขยับเองได้ รอยจึงออกที่แนวต่อกับเสา มุมช่องเปิด หรือกลางผนัง ผนังอิฐมวลเบามีพฤติกรรมต่างจากอิฐมอญเพราะขยายหดตัวเฉพาะ ต้องใช้ปูนก่อชนิดบางและเมชคาดรอยต่อ อ่านเพิ่มที่ อิฐมวลเบา ข้อดีข้อเสีย และวิธีก่อฉาบ

ส่วนสาเหตุที่ร้ายกว่าคือการทรุดไม่เท่ากัน บ้านที่สร้างบนที่ถมใหม่ เสาเข็มสั้น ดินอ่อน หรือต่อเติมติดตัวบ้านเดิมโดยไม่แยกโครงสร้าง จะเห็นรอยแยกระหว่างอาคารเดิมกับส่วนต่อเติม ซึ่งมักกว้างขึ้นเรื่อยๆ เอกสารของ Mid Suffolk ก็ระบุว่าท่อระบายน้ำหรือท่อน้ำที่ชำรุดเป็นสาเหตุทั่วไปของการเคลื่อนตัวของดิน เพราะน้ำรั่วชะดินใต้ฐาน ถ้ามีรอยใกล้บริเวณที่ท่อผ่านและมาตรน้ำหมุนเมื่อไม่ใช้น้ำ ให้หาท่อก่อน ดู หาจุดท่อน้ำรั่ว เรื่องเสาเข็มอ่านที่ เสาเข็มบ้านเลือกอย่างไร และเรื่องส่วนต่อเติมที่ ต่อเติมทาวน์โฮม

ผนังที่ร้าวตามอุณหภูมิ พบมากที่ผนังด้านตะวันตกและผนังบนดาดฟ้า วัสดุขยายตัวตอนบ่ายแล้วหดตอนกลางคืน รอยจึงเปิดปิดตามวัน ถ้าติดตามแล้วพบว่ารอยกว้างสุดบ่ายและแคบลงตอนเช้า โดยไม่กว้างขึ้นถาวร เป็นรอยจากอุณหภูมิ ซ่อมด้วยวัสดุยืดหยุ่นและสีเคลือบที่ยืดตามได้

ซ่อมรอยผิวให้ไม่กลับมา

ใช้ได้กับรอยที่ติดตามแล้วนิ่ง กว้างไม่เกิน 3 ถึง 5 มม. และไม่ใช่รอยเฉียงหรือขั้นบันได

1. ขูดฉาบหลวมออกให้เห็นเนื้อแน่น แล้วสกัดรอยเป็นร่องรูปตัววี กว้างราว 5 ถึง 10 มม. ลึกพอให้วัสดุอุดจับ ร่องแบบนี้ทำให้วัสดุยึดสองข้างและยืดหยุ่นได้
2. ปัดฝุ่นและล้างเศษออก ทาน้ำยาประสานรอยต่อหรือรองพื้นปูนในร่อง
3. อุดด้วยวัสดุยืดหยุ่น เช่น ซีเมนต์ซ่อมแซมชนิดโพลิเมอร์ หรืออะคริลิกยาแนวที่ทาสีทับได้ สำหรับรอยที่ยังขยับเล็กน้อย รอยนิ่งอุดด้วยปูนฉาบสำเร็จรูปได้
4. แปะเทปไฟเบอร์กลาสเมชคร่อมรอย กว้างข้างละ 5 ถึง 8 ซม. แล้วฉาบทับบางๆ ให้เรียบ
5. รอให้แห้งตามข้อกำหนดของวัสดุ แล้วทารองพื้นปูนทั้งแผ่น ไม่ใช่เฉพาะจุดซ่อม
6. ทาสีจริงสองรอบ ผนังนอกบ้านเลือกสีที่ยืดหยุ่นและกันฝน

รายละเอียดการรองพื้นอยู่ที่ สีรองพื้นปูน และสีผนังนอกบ้านอยู่ที่ สีทาภายนอกที่รับฝนแดดเมืองไทย ถ้าสีลอกรอบรอยหลังซ่อม แสดงว่าน้ำยังเข้า ดู สีลอกร่อน แก้ยังไง

รอยที่น้ำเข้าได้ ปิดจากด้านนอกก่อน

รอยบนผนังนอกบ้านที่เปิดให้น้ำฝนเข้า เป็นต้นเหตุของคราบ ราและสีบวมด้านใน EPA ระบุว่ากุญแจของการคุมรา คือการคุมความชื้น และให้ซ่อมรอยรั่วเร็วที่สุดเพื่อทำให้แห้งภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมง ดังนั้นหากพบรอยร้าวในผนังด้านที่รับฝน ให้ปิดรอยจากด้านนอกก่อน แล้วค่อยซ่อมด้านใน ถ้าซ่อมด้านในอย่างเดียว น้ำยังเข้าอยู่และผิวใหม่จะหลุดอีก แนวทางทั้งระบบอยู่ใน น้ำซึมผนัง แก้ยังไง และ ผนังชื้นขึ้นราดำ

เมื่อไรควรเรียกวิศวกร และเขาจะทำอะไร

เรียกวิศวกรโครงสร้างที่มีใบอนุญาตเมื่อพบอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้ รอยเฉียงหรือขั้นบันได รอยที่เริ่มจากมุมวงกบ รอยกว้างเกิน 5 มม. หรือรอยที่ขยายตัวระหว่างติดตาม รอยพร้อมพื้นเอียงหรือประตูหน้าต่างฝืดหลายบาน รอยตามแนวคานหรือเสา และรอยที่ปรากฏหลังขุดดินข้างบ้านหรือตอกเข็มของเพื่อนบ้าน

วิศวกรมักเริ่มจากสำรวจด้วยตา วัดระดับพื้นและความเอียงของผนัง ติดเครื่องวัดรอยแบบเกจไว้หลายสัปดาห์ แล้วจึงสรุปว่าต้องเสริมฐานรากหรือเสริมโครงสร้างหรือไม่ รายงานที่ได้ใช้เป็นหลักฐานเรียกร้องผู้รับเหมาในช่วงรับประกัน หรือเรียกร้องกับเจ้าของที่ข้างเคียงถ้าเกิดจากการก่อสร้างใกล้เคียง

ประมาณการค่าซ่อม

ราคาด้านล่างเป็นประมาณการช่วงกว้างเพื่อให้เห็นลำดับขนาดเท่านั้น ราคาจริงต่างกันตามพื้นที่ ความสูง และสภาพผนัง ให้ขอใบเสนอราคาจากช่างอย่างน้อยสองราย

งาน	ช่วงประมาณการ (บาท)	ใครทำ
อุดรอยผิวไม่กี่เส้นในห้อง ฉาบ และทาสีเฉพาะผนัง	1,500 ถึง 5,000	ช่างทาสีหรือช่างฉาบ
เปิดร่องวี อุดเมช ฉาบ ทาสีผนังนอกบ้านทั้งด้าน	หลักหมื่นถึงสองสามหมื่น	ช่างปูนและช่างทาสี
ซ่อมรอยพร้อมทากันซึมผนังนอกที่น้ำเข้า	หลักหมื่นถึงสองสามหมื่น ขึ้นกับความสูงและนั่งร้าน	ช่างกันซึม
ประเมินโครงสร้าง ติดเกจ รายงานวิศวกร	ขอใบเสนอราคา	วิศวกรโครงสร้าง
เสริมฐานรากหรือโครงสร้าง	ประเมินได้หลังตรวจ ไม่มีราคากลาง	วิศวกรและผู้รับเหมาเฉพาะทาง

ก่อนจ้างช่างซ่อมรอยร้าว ถามสิ่งนี้

• รอยนี้ติดตามกี่สัปดาห์แล้วและนิ่งหรือไม่ ช่างต้องดูตารางที่คุณจดไว้
• ช่างบอกสาเหตุได้ไหม ถ้าตอบว่าปูนหดตัวเฉยๆ ให้ถามว่าดูอะไรประกอบ
• วัสดุที่ใช้อุดคืออะไร ทาสีทับได้ไหม ยืดหยุ่นกี่เปอร์เซ็นต์
• ซ่อมแล้วรับประกันกี่เดือน และถ้ารอยกลับมาจะทำอย่างไร
• ถ้าเป็นผนังนอกบ้าน ใช้นั่งร้านหรือไม่ และงานนี้รวมสีกันฝนทั้งแผงหรือเฉพาะจุด

ถ้าคำตอบของช่างคือ ทาสีทับก็หายแล้ว ให้ถอยก่อน ส่วนรอยเฉียง รอยที่มุมวงกบ และรอยที่ขยายตัว อย่าให้ช่างทั่วไปอุดโดยไม่มีผลตรวจจากวิศวกรโครงสร้างที่มีใบอนุญาต