ติดตั้งฝ้าเพดานเอง ทำยังไง งานไหนทำได้ งานไหนต้องเรียกช่าง

ติดตั้งฝ้าเพดานเองได้ ถ้าเป็นห้องเล็ก เพดานไม่สูงเกินบันไดทั่วไป และไม่ต้องยุ่งกับสายไฟ ลำดับงานคือวัดระดับ ยิงฉากรอบห้อง แขวนโครง ยึดแผ่น แล้วจึงฉาบหรือวางแผ่น ส่วนที่กินเวลาและทักษะที่สุดคือการทำให้โครงได้ระดับ และการฉาบรอยต่อให้มองไม่เห็น

ถ้าทำฝ้าห้องเก็บของเอง มักได้ผลพอใช้ แต่ใช้เวลามากกว่าช่างและงานฉาบอาจยังเห็นรอยเมื่อเปิดไฟเฉียง ตั้งแต่นั้นผมแบ่งงานฝ้าเป็นสองกอง กองที่เจ้าของบ้านทำเองได้คุ้ม กับกองที่จ่ายช่างดีกว่า

แบ่งงานก่อนว่าส่วนไหนลงมือเองได้

งาน	ทำเองได้ไหม	เหตุผล
ฝ้าทีบาร์ห้องเล็ก ไม่เกินราว 12 ตารางเมตร	ได้	โครงสำเร็จรูป วางแผ่นได้ ไม่ต้องฉาบ แก้ผิดง่าย
ฝ้ายิปซัมฉาบเรียบห้องเล็ก	ได้ถ้ามีคนช่วย	แผ่นหนักและต้องยกค้างเหนือหัว งานฉาบต้องฝึก
ฝ้าฉาบเรียบห้องใหญ่ เพดานสูงเกิน 3 เมตร	ควรจ้าง	ต้องใช้นั่งร้าน งานระดับยาว ๆ ผิดได้ง่าย
ฝ้าระดับ ฝ้าหลุม ไฟซ่อนฝ้า	ควรจ้าง	งานโครงซับซ้อน ต้องคำนวณแสงและช่องซ่อมบำรุง
ย้ายหรือเพิ่มจุดโคมไฟ ดาวน์ไลต์ พัดลมเพดาน	ต้องให้ช่างไฟฟ้า	เป็นงานไฟฟ้าที่มีความเสี่ยงไฟดูดและไฟไหม้
แขวนโครงจากโครงหลังคาเหล็กหรือไม้	ให้ช่างดู	ต้องรู้ว่ายึดตรงไหนได้ ไม่ตัดหรือเจาะชิ้นที่รับแรง

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าจะเลือกฝ้าแบบไหน ดูความต่างของวัสดุในฝ้ายิปซัม และฝ้าทีบาร์ ก่อน บทนี้เน้นเรื่องการลงมือ

เครื่องมือ และความปลอดภัยเหนือศีรษะ

งานฝ้าคืองานที่ทำบนบันไดเกือบทั้งวัน มือยกของเหนือหัว และสายตามองขึ้น อุบัติเหตุที่เจอบ่อยคือตกบันได ไม่ใช่โดนเครื่องมือบาด

บัตรความปลอดภัยเรื่องบันไดพกพาของ OSHA หน่วยงานความปลอดภัยแรงงานสหรัฐฯ ให้หลักที่ใช้กับงานฝ้าได้ตรงตัว

• รักษาการจับสามจุดตลอด คือสองมือหนึ่งเท้า หรือสองเท้าหนึ่งมือ งานฝ้าทำให้ข้อนี้ยาก เพราะมือทั้งสองยกแผ่น จึงควรใช้นั่งร้านเตี้ยหรือที่ยกแผ่นแทนบันได
• ห้ามยืนบนขั้นบนสุดของบันไดพับ เว้นแต่ผู้ผลิตออกแบบไว้ให้ยืนได้
• ห้ามใช้บันไดพับในสภาพที่กางไม่สุด หรือพิงผนังทั้งที่เป็นบันไดพับ
• ตั้งบนพื้นเรียบมั่นคง ห้ามเอากล่องหรือโต๊ะมารองเพิ่มความสูง
• ห้ามเลื่อนบันไดขณะมีคนอยู่ข้างบน
• ห้ามใช้บันไดโลหะใกล้สายไฟหรืออุปกรณ์ที่มีไฟ
• ตรวจบันไดก่อนใช้ทุกครั้ง และไม่บรรทุกเกินพิกัดน้ำหนัก ซึ่งต้องรวมน้ำหนักคน เครื่องมือ และแผ่นที่ยกอยู่

เครื่องมือที่ต้องมีขั้นต่ำ ได้แก่เลเซอร์ระดับหรือสายยางระดับน้ำ ตลับเมตร ปากกาเคมี ใบมีดคัตเตอร์สำหรับกรีดยิปซัม สว่านไขควงที่ตั้งความลึกได้ คีมตัดโครงเหล็ก แว่นตานิรภัย และหน้ากากกันฝุ่น ฝุ่นยิปซัมจากการขัดฟุ้งมาก ควรปิดห้องและคลุมเฟอร์นิเจอร์

ลำดับงานฝ้ายิปซัมฉาบเรียบ

1. หาระดับและยิงฉากรอบห้อง

กำหนดความสูงฝ้าจากพื้นสำเร็จ ไม่ใช่พื้นปูนดิบ ถ้ายังไม่ได้ปูพื้น ให้เผื่อความหนากระเบื้องหรือพื้นไม้ด้วย ใช้เลเซอร์ระดับยิงเส้นรอบห้อง แล้วขีดแนวด้วยปากกาเคมี ห้องที่ผนังเอียงหรือเพดานเดิมไม่ได้ระดับ ให้ยึดตามเลเซอร์ อย่าวัดลงมาจากเพดานเดิม เพราะจะได้ฝ้าเอียงตาม

ยึดฉากรอบห้องหรือโครงขอบ (wall angle) ตามเส้น ด้วยพุกพลาสติกและสกรู ระยะห่างตามที่ผู้ผลิตโครงกำหนด

2. แขวนโครงหลักและโครงซอย

ระบบโครงฝ้ายิปซัมฉาบเรียบในไทยส่วนใหญ่เป็นโครงเหล็กชุบสังกะสี ประกอบด้วยโครงหลัก โครงซอย และลวดหรือก้านแขวนที่ยึดขึ้นไปกับพื้นชั้นบนหรือโครงหลังคา จุดที่ต้องระวังคือจุดยึดด้านบน

• บ้านสองชั้นที่ฝ้าชั้นล่างแขวนจากพื้นคอนกรีตชั้นบน ใช้พุกเหล็กหรือพุกตะกั่วเจาะเข้าท้องพื้น หลีกเลี่ยงการเจาะลึกในพื้นสำเร็จรูปที่มีลวดอัดแรง
• ฝ้าใต้หลังคา แขวนจากแปหรือจันทันเหล็ก ด้วยอุปกรณ์จับยึด ห้ามเชื่อมหรือเจาะรูเพิ่มบนชิ้นโครงหลังคาเอง
• ปรับระดับโครงด้วยตัวปรับที่ก้านแขวน แล้วตรวจด้วยเลเซอร์ทุกแนว

ระยะห่างโครงซอยต้องสัมพันธ์กับระยะยึดแผ่น ให้ดูคู่มือของระบบโครงยี่ห้อที่ใช้ ถ้าโครงห่างเกิน แผ่นจะแอ่นลงระหว่างโครงเห็นเป็นคลื่น

3. ยึดแผ่นยิปซัม

แผ่นยิปซัมมาตรฐานขนาด 1.20 x 2.40 เมตร หนัก การยกแผ่นค้างเหนือหัวคนเดียวแทบเป็นไปไม่ได้ ให้มีคนช่วยหรือเช่าเครื่องยกแผ่นฝ้า วางแผ่นด้านยาวขวางแนวโครงซอย และเหลื่อมรอยต่อปลายแผ่นไม่ให้ตรงกันแถวต่อแถว

เรื่องระยะสกรู ฝ้ารับแรงโน้มถ่วงตลอดเวลา ต้องยึดถี่กว่าผนัง คำแนะนำของ USG สำหรับแผ่นยิปซัมกลุ่มหนึ่งของบริษัทระบุว่า เพดานที่มีโครงห่างไม่เกิน 16 นิ้ว (ประมาณ 40 เซนติเมตร) ให้ยึดสกรูห่างไม่เกิน 12 นิ้ว (ประมาณ 30 เซนติเมตร) หรือตะปูไม่เกิน 7 นิ้ว ขณะที่ผนังโครงห่าง 16 นิ้ว สกรูห่างได้ถึง 16 นิ้ว ตัวเลขของแต่ละยี่ห้อต่างกันได้ ให้ถือเอกสารของแผ่นที่ซื้อจริงเป็นหลัก

หัวสกรูต้องจมลงต่ำกว่าผิวกระดาษเล็กน้อย ไม่ฉีกกระดาษ สว่านที่ตั้งความลึกหรือหัวจำกัดความลึกช่วยได้มาก สกรูที่ฉีกกระดาษจะไม่มีแรงยึด ให้ยิงตัวใหม่ห่างจากเดิมเล็กน้อย

4. ฉาบรอยต่อ

งานนี้แยกช่างมือใหม่ออกจากมือเก่าได้ชัดที่สุด ขั้นตอนคือป้ายปูนฉาบรอยต่อ วางเทปกระดาษหรือเทปตาข่าย ปาดเรียบ รอแห้ง แล้วฉาบทับอีกสองถึงสามรอบ แต่ละรอบปาดกว้างกว่าเดิม จากนั้นขัดเบา ๆ ให้เรียบ หัวสกรูทุกตัวต้องโป๊วด้วย

เลือกระดับงานฉาบให้ตรงกับไฟและสี

National Gypsum อธิบายระดับงานฉาบแผ่นยิปซัมไว้หกระดับ ตั้งแต่ระดับ 0 ที่ยังไม่ฉาบเลย จนถึงระดับ 5 ที่เรียบที่สุด สำหรับฝ้าในบ้าน สองระดับที่ต้องรู้คือ

ระดับ	งานที่ทำ	เหมาะกับ
ระดับ 4	ฉาบรอยต่อและหัวสกรูหลายรอบจนเรียบ	ฝ้าทาสีด้าน ไฟส่องตรงจากด้านล่าง
ระดับ 5	ระดับ 4 แล้วฉาบบางทั้งแผ่น (skim coat)	ฝ้าทาสีเงาหรือสีเข้ม ฝ้าที่มีแสงส่องเฉียง เช่นไฟซ่อนฝ้าหรือหน้าต่างบานยาว

ระดับ 5 ช่วยลดปัญหารอยต่อโผล่ (joint photographing) ที่เห็นเป็นแถบเงาบนฝ้าเมื่อแดดหรือไฟส่องเฉียง บ้านที่ทำไฟซ่อนฝ้าแบบหลืบยิงขึ้นฝ้าเรียบ ถ้าฉาบแค่ระดับ 4 มักเห็นรอยทุกแนว สำหรับคนทำเอง ระดับ 5 ทั้งห้องเป็นงานหนัก ถ้าตั้งใจทาสีด้านและไม่มีไฟเฉียง ระดับ 4 ที่ทำดีก็พอ

เมื่อฉาบเสร็จ ให้ทารองพื้นสำหรับแผ่นยิปซัมก่อนทาสีจริง กระดาษกับเนื้อปูนฉาบดูดสีไม่เท่ากัน ถ้าข้ามรองพื้น รอยฉาบจะด่างหลังทาสี

ถ้าเลือกฝ้าทีบาร์ ขั้นตอนสั้นกว่ามาก

ฝ้าทีบาร์เป็นงานที่ผมแนะนำให้มือใหม่ลองทำ เพราะไม่มีงานฉาบ ขั้นตอนหลักคือยึดฉากรอบห้องตามเส้นระดับ แขวนโครงหลัก (main tee) ด้วยลวดจากด้านบน เสียบโครงซอย (cross tee) ให้เป็นตาราง แล้ววางแผ่นลงในช่อง

เคล็ดที่ช่วยให้ดูเรียบร้อย คือคำนวณให้แถวริมทั้งสองฝั่งของห้องกว้างเท่ากัน ไม่ใช่เริ่มเต็มแผ่นจากผนังหนึ่งแล้วเหลือเศษแคบ ๆ อีกฝั่ง ห้องกว้าง 3.30 เมตรกับแผ่น 60 เซนติเมตร จะได้ 5 แผ่นเต็มคือ 3.00 เมตร เหลือ 30 เซนติเมตร แบ่งเป็นริมละ 15 เซนติเมตร ซึ่งแคบไป ทางที่ดูดีกว่าคือใช้ 4 แผ่นเต็มตรงกลาง แล้วเหลือริมฝั่งละ 45 เซนติเมตร

ห้องน้ำและระเบียงที่ชื้นให้ใช้แผ่นทีบาร์ชนิดทนชื้น และใช้คลิปกดแผ่นในจุดที่ลมพัดแรง

ค่าใช้จ่ายและเวลา ถ้าทำเองเทียบกับจ้าง

ราคาค่าวัสดุและค่าแรงฝ้าแต่ละแบบ มีรายละเอียดแยกไว้ในราคาฝ้ายิปซัม ในส่วนนี้ผมขอเทียบเรื่องเวลาและต้นทุนแฝง

• เวลา ช่างทีมสองคนทำฝ้าฉาบเรียบห้องนอน 12 ตารางเมตรจบได้ในหนึ่งถึงสองวันรวมฉาบ คนทำเองครั้งแรกใช้เวลาสามถึงห้าวัน เพราะต้องรอแห้งระหว่างรอบฉาบ และต้องแก้งานที่ผิด
• เศษวัสดุ มือใหม่มักตัดแผ่นผิดหนึ่งถึงสองแผ่นในห้องแรก ให้เผื่อแผ่นเพิ่มไว้
• เครื่องมือ ถ้าต้องซื้อเลเซอร์ระดับและสว่านใหม่ ค่าใช้จ่ายส่วนนี้อาจเท่ากับค่าแรงช่างทั้งห้อง
• งานแก้ ฝ้าที่ได้ระดับผิดหรือแอ่นต้องรื้อแผ่นออกเพื่อปรับโครง ซึ่งเสียแผ่นเกือบทั้งหมด

ถ้าคุณทำเพียงห้องเดียวและไม่มีเครื่องมือ ส่วนใหญ่จ้างช่างแล้วใช้เวลาไปคุมงานจะคุ้มกว่า ถ้าทำหลายห้องในบ้านตัวเองแบบค่อยเป็นค่อยไป การลงทุนเครื่องมือเริ่มคุ้ม

ตรวจฝ้าที่ทำเสร็จแล้ว ด้วยตาและไฟฉาย

ไม่ว่าทำเองหรือจ้าง ให้ตรวจฝ้าแบบนี้ก่อนทาสีจริง

1. ปิดไฟห้อง เปิดไฟฉายส่องขนานกับฝ้าจากมุมห้อง รอยต่อ หัวสกรู และคลื่นจะเห็นเป็นเงาชัด วงด้วยดินสอทุกจุดที่เห็น
2. วัดระดับฝ้าที่มุมห้องทั้งสี่มุมและกลางห้องด้วยเลเซอร์ ความต่างไม่ควรเห็นด้วยตาเมื่อมองแนวฝ้ากับขอบหน้าต่าง
3. กดฝ้ากลางช่วงระหว่างโครงเบา ๆ ไม่ควรยุบหรือมีเสียงลั่น
4. มีช่องเซอร์วิสสำหรับขึ้นไปดูหลังคา สายไฟ หรือท่อแอร์ อย่างน้อยหนึ่งช่องในพื้นที่ที่ต้องเข้าถึง
5. รอยต่อตรงมุมผนังกับฝ้าไม่แตก ถ้าแตกตั้งแต่แรก มักเป็นเพราะโครงขยับหรือไม่ได้ใส่วัสดุยืดหยุ่นตามมุม
6. จุดโคมไฟที่เจาะไว้อยู่ตรงแนวกลางห้องหรือตามแบบ และช่างไฟฟ้าตรวจการต่อสายแล้ว

ถ้าฝ้าที่ทำเองผ่านทั้งหกข้อ ถือว่างานใช้ได้ ถ้าตกข้อแรกหลายจุด ให้ฉาบซ่อมอีกรอบก่อนทาสี การแก้ตอนนี้ง่ายกว่าหลังทาสีเสร็จมาก